Tuy nhiên, việc ngăn chặn thực phẩm không bảo đảm an toàn vệ sinh thực phẩm (thực phẩm bẩn), không chỉ là trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước hay lực lượng chức năng. Đây là trách nhiệm chung của toàn xã hội, từ người sản xuất, kinh doanh phân phối, cơ quan truyền thông đến mỗi người tiêu dùng.
Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), thực phẩm bẩn gây ngộ độc có thể dẫn đến 200 loại bệnh khác nhau, trong đó, riêng các rối loạn đường tiêu hóa đã có hơn 20 loại. Đáng chú ý, thực phẩm bị ô nhiễm, các nguy cơ tiềm ẩn từ hóa chất, cũng như các hóa chất bổ sung trong quá trình sản xuất thực phẩm ở các giai đoạn khác nhau của chuỗi sản xuất thực phẩm, tất cả những yếu tố này, nếu không được quản lý hoặc xử lý phù hợp, đều có thể gây ra các vấn đề đối với sức khỏe của người dân.
Tại Việt Nam, những năm qua, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế và thị trường tiêu dùng, công tác bảo đảm an toàn thực phẩm đã đạt được nhiều chuyển biến tích cực. Tuy nhiên, thực tế vẫn còn những vụ việc vi phạm gây bức xúc trong dư luận, ảnh hưởng đến sức khỏe người dân, làm suy giảm niềm tin của người tiêu dùng đối với môi trường sản xuất, kinh doanh chân chính. Ngăn chặn thực phẩm bẩn vì thế không thể chỉ là trách nhiệm của cơ quan nhà nước hay lực lượng chức năng. Đây là trách nhiệm chung của toàn xã hội, từ người sản xuất, doanh nghiệp phân phối và người tiêu dùng.
Theo số liệu thống kê của lực lượng công an, chỉ riêng trong 6 tháng đầu năm 2026, lực lượng này phát hiện, xử lý hành chính 5.883 vụ, liên quan 573 tổ chức và 5.310 cá nhân, phạt tiền hơn 61 tỷ đồng; chuyển cơ quan có thẩm quyền xử lý 1.004 vụ, liên quan 126 tổ chức và 883 cá nhân, với số tiền phạt 32,6 tỷ đồng.
Đáng chú ý, qua đấu tranh, nhiều vụ việc nghiêm trọng đã phát hiện, kịp thời ngăn chặn thực phẩm không bảo đảm an toàn thực phẩm, không bảo đảm an toàn tiếp tục lưu thông như: sử dụng thịt lợn nhiễm dịch để chế biến thực phẩm; sử dụng gần 300 tấn thịt lợn nhiễm bệnh để chế biến suất ăn cho trường học; sử dụng khoảng 130 tấn thịt lợn nhiễm dịch để sản xuất thực phẩm chế biến; sử dụng hóa chất công nghiệp trong chế biến thực phẩm; sản xuất gia vị giả, thịt giả, muối i-ốt giả, thực phẩm bổ sung và thực phẩm bảo vệ sức khỏe giả…
Điều đáng ghi nhận không chỉ là số vụ việc được phát hiện tăng lên. Nhiều hành vi trước đây tại một số địa phương thường dừng ở xử lý hành chính, nay đã được nhận diện đúng bản chất, chủ động củng cố tài liệu, chứng cứ để khởi tố, điều tra hình sự. Đây là chuyển biến về tư duy nghiệp vụ, năng lực đánh giá dấu hiệu tội phạm và ý thức trách nhiệm trong bảo vệ sức khỏe nhân dân.
Tuy nhiên, theo Đại tá Trần Viết Phương, Phó Cục trưởng Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường (Bộ Công an): Kết quả đấu tranh, xử lý thời gian qua dù rất quyết liệt nhưng chưa thể coi là tương xứng với tính chất, quy mô, phương thức, thủ đoạn và nguy cơ thực tế của tình hình.
Số lượng cơ sở sản xuất, kinh doanh rất lớn; chuỗi cung ứng kéo dài; gia công, đóng gói, kho lạnh, phân phối, quảng cáo và tiêu thụ ngày càng phức tạp; thương mại điện tử phát triển nhanh; nhiều hành vi được che giấu dưới vỏ bọc pháp nhân, hóa đơn, hợp đồng, hồ sơ công bố và kết quả kiểm nghiệm.
Đồng quan điểm nêu trên, Trưởng phòng Nghiệp vụ quản lý thị trường (Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, Bộ Công thương) Trần Văn Hùng cho rằng: An toàn thực phẩm không chỉ liên quan trực tiếp đến sức khỏe người dân mà còn tác động đến môi trường kinh doanh và trật tự xã hội. Trong bối cảnh các phương thức kinh doanh ngày càng đa dạng, đặc biệt là sự phát triển mạnh của thương mại điện tử và mạng xã hội, công tác kiểm tra, kiểm soát thị trường đang đứng trước nhiều thách thức mới.
Thực tế cho thấy, các vi phạm xuất hiện ở nhiều khâu và nhiều loại hình kinh doanh, từ chợ truyền thống, cửa hàng nhỏ lẻ đến kho lạnh, cơ sở giết mổ, điểm tập kết hàng hóa và các nền tảng trực tuyến. Những mặt hàng vi phạm phổ biến gồm thực phẩm đông lạnh, nội tạng động vật, thủy hải sản, bánh kẹo, đồ uống, thực phẩm đóng gói và thực phẩm bảo vệ sức khỏe không rõ nguồn gốc….
Nếu không được ngăn chặn kịp thời, những sản phẩm này có thể thâm nhập vào chợ dân sinh, nhà hàng, quán ăn hoặc bếp ăn tập thể, gây nguy cơ mất an toàn thực phẩm nghiêm trọng cho người tiêu dùng. Các đối tượng vi phạm ngày càng sử dụng thủ đoạn tinh vi hơn. Hàng hóa thường được tập kết tại kho lạnh, nhà dân hoặc địa bàn giáp ranh rồi chia nhỏ để vận chuyển qua nhiều khâu trung gian. Trên môi trường số, các đối tượng lợi dụng tài khoản cá nhân, hội nhóm kín, livestream bán hàng, thanh toán điện tử và dịch vụ giao nhận để che giấu danh tính, nguồn gốc hàng hóa và quy mô kinh doanh.
Trước tình trạng thực phẩm bẩn tiếp tục có xu hướng gia tăng, trên quan điểm bảo vệ người tiêu dùng, bà Trần Thị Dung, Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam cho rằng: Tác động của thực phẩm bẩn không chỉ dừng lại ở các vụ ngộ độc thực phẩm cấp tính mà còn kéo theo nhiều hệ lụy lâu dài. Các tác nhân như vi khuẩn, virus, ký sinh trùng, hóa chất độc hại, kim loại nặng hay độc tố sinh học có thể gây bệnh mãn tính, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe cộng đồng.
Bên cạnh đó, chi phí khám bệnh, chữa bệnh, suy giảm năng suất lao động và những tổn thất về kinh tế cũng tạo gánh nặng cho gia đình và toàn xã hội. Đáng lo ngại hơn, các vụ việc sản xuất, kinh doanh thực phẩm giả, thực phẩm kém chất lượng bị cơ quan chức năng phát hiện thời gian qua đã làm xói mòn niềm tin của người tiêu dùng.
Để chủ động, kịp thời ngăn chặn các loại thực phẩm bẩn đưa ra thị trường, bên cạnh việc các cơ quan chức năng tăng cường kiểm tra, giám sát các tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh thực phẩm, bà Trần Thị Dung đề nghị: Chính phủ, các bộ, ngành, địa phương cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật về thực phẩm theo hướng hài hòa với thông lệ quốc tế; thống nhất đầu mối quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm từ trung ương đến địa phương; tăng cường hậu kiểm đối với doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh thực phẩm. Cần nâng cao năng lực, bố trí nguồn lực phù hợp cho các tổ chức xã hội bảo vệ người tiêu dùng để thực hiện hiệu quả công tác giám sát, tuyên truyền và hỗ trợ người dân.
Mặt khác, để xây dựng văn hóa tiêu dùng an toàn, cần đẩy mạnh tuyên truyền, đào tạo kiến thức về an toàn thực phẩm, kỹ năng lựa chọn thực phẩm và tiêu dùng xanh cho người dân; đồng thời lồng ghép các tiêu chí về tiêu dùng an toàn, bền vững vào các phong trào xây dựng cộng đồng văn hóa ở khu dân cư.
“Bảo đảm an toàn thực phẩm, không chỉ là trách nhiệm của cơ quan quản lý hay doanh nghiệp, mà cần sự chung tay của toàn xã hội. Khi người tiêu dùng được trang bị kiến thức và phát huy vai trò giám sát, sẽ góp phần tạo thị trường thực phẩm minh bạch, an toàn và bền vững. Đây được coi là “chốt chặn” hữu hiệu nhất nhằm ngăn chặn các loại thực phẩm đưa ra thị trường”, Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam, Trần Thị Dung nhấn mạnh.
THÁI SƠN