Nỗi nhức nhối về đồng đội nằm dưới đất lạnh phần nào được giải toả
Chiến tranh biên giới phía Bắc đã lùi xa gần nửa thế kỷ. Những dòng suối, con đường, núi đồi của vùng đất Cam Đường, tỉnh Lào Cai năm xưa giờ đã thay da đổi thịt với những bản làng trù phú. Thế nhưng, trong tâm khảm của những cựu chiến binh, ký ức về một thời bi tráng của thanh xuân chưa bao giờ phai mờ. Nó như một vết thương chưa lành, nhức nhối mỗi khi họ nghĩ về những người đồng đội còn nằm lại đâu đó dưới tầng đất lạnh.
Ở tuổi 69, sức khỏe đã suy giảm nhiều do vết thương từ chiến tranh, nhưng khi nhắc đến những trận đánh diễn ra tại khu vực biên giới vào tháng 2/1979, ký ức về một thời bi tráng trong thanh xuân của Thượng tá Trần Minh Bài (trú tại phường Lào Cai), cựu chiến binh Tiểu đoàn 4, Trung đoàn 121, Sư đoàn 345 vẫn hiện lên rõ mồn một như thước phim quay chậm.
Ông Bài cho biết, hài cốt liệt sĩ của Trung đoàn 121 ban đầu chủ yếu được chôn cất tại hai nghĩa trang tạm là Khu vực đồi Đá Vôi (phường Cam Đường) và Khe Tôm (xã Gia Phú). Sau đó, vào năm 1982, hài cốt liệt sĩ tại khu vực đồi Đá Vôi được quy tập về Nghĩa trang liệt sĩ Nam Cường (phường Cam Đường), còn hài cốt liệt sĩ tại khu vực Khe Tôm được quy tập về nghĩa trang Phố Lu (xã Bảo Thắng).
Vào thời điểm quy tập lúc đầu, bia mộ được làm bằng gỗ, viết bằng sơn nên thời gian đã khiến bia mối mọt không còn dấu vết. Do đó, những thông tin, chỉ dẫn mà ông Bài cùng các nhân chứng khác cung cấp đã mở ra hướng tìm kiếm những phần mộ còn nằm lại.
Từ nguồn tin quý giá của cựu chiến binh Trần Minh Bài, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Lào Cai đã bắt đầu tiến hành tìm kiếm tại khu vực đồi Đá Vôi từ ngày 3/9 đến nay. Đến ngày 9/9, lực lượng quy tập đã phát hiện 19 mộ có hài cốt được chôn cất theo hàng ngang, mỗi mộ cách nhau khoảng 2,5 - 3m, ở độ sâu từ 1,2m.
Đến ngày 12/9, lực lượng chức năng phát hiện thêm 6 mộ liệt sĩ tại khu vực đồi Đá Vôi (tổ 39, phường Cam Đường), nâng tổng số mộ liệt sĩ được phát hiện tại đây lên 28.
Mở rộng tìm kiếm bất kể ngày nghỉ hay ngày thường, ngày mưa hay nắng
Giữa hàng chục phần mộ chỉ còn lại di vật cốt nhục, một tấm bia mộ bằng xi măng hiếm hoi còn nguyên vẹn, trên đó khắc rõ dòng chữ: Liệt sĩ Phan Lê Nghi (có một phần bị mờ), hy sinh ngày 24/2/1979, quê quán Thanh Chương, Nghệ Tĩnh.
Thông qua trang thông tin tìm đồng đội, tìm mộ liệt sĩ của một số kênh truyền thông, gia đình ông Phan Lê Minh (trú tại xã Thanh Chương, tỉnh Nghệ An) đã đến hiện trường xác minh phần mộ.
Ông Minh cho biết, khi tình cờ thấy được thông tin về bố mình trên kênh Truyền hình Quốc phòng, ông lập tức liên hệ với anh trai ruột là ông Phan Lê Văn (hiện đang trú tại tổ 33, phường Cam Đường, tỉnh Lào Cai) đến hiện trường. Bố ông - liệt sĩ Phan Lê Nghi - mất khi ông mới tròn 6 tháng tuổi. Gia đình ông đang mong chờ kết quả ADN trùng khớp để có thể nhanh chóng đưa bố về bên mẹ sau gần nửa thế kỷ chia xa.
Trực tiếp có mặt tại hiện trường chỉ đạo công tác cất bốc vào ngày 13/9, ông Giàng Quốc Hưng - Phó Chủ tịch UBND tỉnh, Trưởng Ban Chỉ đạo tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tỉnh Lào Cai, khẳng định, đây là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng, là món nợ ân tình của thế hệ hôm nay đối với những người đã ngã xuống vì độc lập dân tộc.
Theo Bộ CHQS tỉnh Lào Cai, tổng diện tích nghi vấn cần rà soát tại đồi Đá Vôi lên tới 4.000m², tuy nhiên các lực lượng mới chỉ đào tìm được hơn 500m² (khoảng 12,5% diện tích). Chặng đường phía trước còn rất dài và gian khổ.
Theo ông Hưng, các lực lượng chức năng sẽ thực hiện nhiệm vụ liên tục theo kế hoạch, không phân biệt ngày nghỉ hay ngày thường, ngày mưa hay ngày nắng; thường xuyên kiểm tra, đôn đốc, động viên để công tác tìm kiếm được triển khai liên tục trong thời gian tới.
Hiện tại, toàn bộ 30 hài cốt liệt sĩ đã được di chuyển về nơi lưu giữ trang nghiêm để nhang khói và tiến hành lấy mẫu sinh phẩm phục vụ giám định ADN, từng bước xác định danh tính. Theo kế hoạch, tỉnh Lào Cai sẽ tổ chức một Lễ truy điệu và an táng cấp tỉnh trang trọng, chu đáo nhất vào cuối tháng 10 tới đây. Để chuẩn bị cho sự kiện này, các cơ quan, đơn vị đang triển khai các phương án tiếp nhận, quàn và an táng hài cốt liệt sĩ, bảo đảm sự trang nghiêm, chu đáo.