Chuyên gia cảnh báo việc thổi phồng rủi ro AI thành "kịch bản tận thế"

Trí tuệ nhân tạo đang tiến nhanh, nhưng các chuyên gia AI của Liên hợp quốc cảnh báo rằng việc phóng đại những kịch bản tận thế có thể khiến xã hội nhìn sai trọng tâm. Theo bài viết của Dân Trí, sự chú ý quá mức dành cho những thảm họa viễn tưởng còn có nguy cơ che khuất các mối đe dọa thực tế, cấp bách và đang cần xử lý. Hệ quả đáng lo là quá trình hoạch định chính sách có thể bị chi phối bởi nỗi sợ, thay vì dựa trên bằng chứng khoa học và đánh giá tỉnh táo. Ngày 21/9, bà Joelle Barral, lãnh đạo cấp cao tại Google DeepMind đồng thời là thành viên Hội đồng Khoa học Quốc tế về AI, nhấn mạnh yêu cầu đầu tư nghiêm túc cho nghiên cứu. Theo bà, giới khoa học cần hiểu rõ những điều đã biết, những điều chưa biết và các giới hạn hiện nay trước khi đưa ra kết luận về rủi ro. Bà cho rằng đầu tư vào khoa học đem lại giá trị thiết thực hơn nhiều so với việc chỉ đầu tư vào nỗi sợ hãi trước một tương lai chưa được kiểm chứng. Phát biểu của bà Barral xuất hiện sau hàng loạt cảnh báo công khai về những nguy hiểm tiềm tàng do AI gây ra, đặc biệt liên quan đến người từng làm việc trong ngành công nghệ. Đầu tháng này, Jacob Coxon, cựu nhân viên Anthropic từng làm việc tại OpenAI, cảnh báo rằng một số nhà phát triển AI tin công nghệ này có thể hủy diệt toàn nhân loại vào cuối thập niên. Những lời cảnh báo như vậy nhanh chóng thu hút sự chú ý, bởi chúng chạm vào nỗi lo sâu xa rằng máy móc ngày càng mạnh có thể vượt khỏi khả năng kiểm soát của con người. Một kỹ sư nghiên cứu rời Google DeepMind vào tháng 7 cũng đưa ra quan điểm tương tự, cho rằng có thể đã quá muộn để ngăn chặn kịch bản loài người bị AI tiêu diệt. Cách diễn đạt quyết liệt này làm cuộc tranh luận trở nên nóng hơn, dù bản thân mức độ chắc chắn của các dự báo vẫn chưa được xác định rõ ràng. Trong khi đó, lãnh đạo nhiều công ty AI cùng một số chính trị gia đã kêu gọi giảm tốc độ phát triển, đồng thời tăng cường các công cụ kiểm soát để hạn chế rủi ro. Nhà báo điều tra Maria Ressa, người từng đoạt giải Nobel Hòa bình, cho rằng xã hội cần thay đổi căn bản cách thảo luận về nguy cơ từ AI. Theo bà, tranh luận lâu nay thường mắc kẹt giữa hai thái cực, một bên xem AI là mối đe dọa sinh tồn, bên kia coi đây là vấn đề không đáng quan tâm. Cả hai cách nhìn đều quá đơn giản, bởi tác động của AI trên thực tế phức tạp, đa chiều và thay đổi theo từng ứng dụng, bối cảnh. Bà Ressa cảnh báo không nên biến vấn đề AI thành một hệ tư tưởng phiến diện, trong đó mọi ý kiến đều bị kéo về cùng một kết luận cực đoan. Cách tiếp cận như vậy có thể làm suy yếu khả năng nhận diện những rủi ro đang hiện hữu, từ đó khiến các biện pháp ứng phó thiết thực bị xem nhẹ. Thay vì chỉ tranh luận về ngày tận thế, xã hội cần xem xét cụ thể AI đang gây ảnh hưởng thế nào, rủi ro nào có bằng chứng và biện pháp kiểm soát nào khả thi. Hội đồng Khoa học Quốc tế về AI được thành lập vào năm 2025, với các thành viên được lựa chọn vào tháng 2 năm nay, nhằm củng cố nền tảng khoa học cho các cuộc thảo luận quốc tế. Nhiệm vụ của hội đồng là thúc đẩy hiểu biết khoa học về AI, đồng thời cung cấp thông tin cho những trao đổi chính sách trong Liên hợp quốc. Sự ra đời của cơ quan độc lập này cho thấy nhu cầu ngày càng rõ rệt về một nguồn đánh giá khách quan, tách khỏi sức ép truyền thông, lợi ích thương mại hoặc những dự báo thiếu căn cứ. Ông Yoshua Bengio, đồng Chủ tịch hội đồng và được coi là một trong những cha đẻ của AI, nhấn mạnh cần phân biệt điều giới khoa học thực sự biết với những gì mới chỉ có thể suy đoán hợp lý từ bằng chứng hiện có. Theo ông, thế giới cần một cuộc thảo luận toàn cầu hợp lý về AI, trong đó sự không chắc chắn và mức độ nghiêm trọng của từng rủi ro đều được trình bày minh bạch. Thông điệp chung từ các chuyên gia là không phủ nhận nguy cơ, cũng không thổi phồng chúng, mà phải nghiên cứu đầy đủ để chính sách theo kịp công nghệ.