Trao đổi với phóng viên, ông Trần Anh Tuấn, Phó chủ tịch Hội Giáo dục nghề nghiệp TP.HCM, chuyên gia dự báo nguồn nhân lực, cho biết các nghiên cứu khoa học nhận định đến năm 2030, khoảng 40-70% công việc có thể bị ảnh hưởng. Điều này đòi hỏi người lao động phải nâng cao kỹ năng số, tư duy sáng tạo và khả năng cộng tác với AI.
Tuy nhiên, theo ông Tuấn, cần nhìn nhận khách quan rằng AI không thay thế toàn bộ ngành nghề mà chủ yếu thay thế hoặc làm thay đổi những công việc mang tính lặp lại, cấp thấp và tiêu chuẩn hóa. Đáng chú ý, AI đang thay đổi sâu sắc cấu trúc việc làm, đặc biệt ở nhóm vị trí entry-level (công việc cần ít kinh nghiệm), vốn là điểm khởi đầu của sinh viên mới tốt nghiệp.
Trong bối cảnh đó, việc lựa chọn ngành nghề cần chuyển từ tư duy "chạy theo xu hướng" hoặc chịu áp lực từ gia đình sang sự kết hợp giữa năng lực bản thân, sở thích, đam mê và nhu cầu thực tế của thị trường lao động.
Những ngành nghề truyền thống vẫn bền vững
Dù AI đang phát triển nhanh, nhiều ngành nghề truyền thống vẫn giữ vai trò cốt lõi trên thị trường lao động. Bởi thực tế, có những công việc đòi hỏi kỹ năng thực hành, chuyên môn sâu, khả năng đánh giá tình huống và sự tương tác trực tiếp mà công nghệ khó có thể thay thế hoàn toàn.
Theo ông Trần Anh Tuấn, có 3 nhóm nghề được đánh giá có lợi thế bền vững trong bối cảnh AI phát triển mạnh.
Thứ nhất là lao động làm các nghề kỹ thuật và công nghệ ứng dụng như cơ điện tử, tự động hóa, kỹ thuật điện, kỹ thuật ô tô, vận hành và bảo trì thiết bị. Đây là những lĩnh vực AI hỗ trợ nhưng không thể thay thế hoàn toàn con người.
Thứ hai là lao động làm các nghề đòi hỏi tương tác con người và kỹ năng thực hành, như dịch vụ kỹ thuật, chăm sóc sức khỏe, logistics, và các nghề kỹ thuật tại doanh nghiệp sản xuất.
Thứ ba, và quan trọng nhất, là nhóm người lao động biết sử dụng AI như một công cụ làm việc. Trong tương lai gần, sự khác biệt không nằm ở việc có hay không có AI, mà nằm ở việc người lao động có biết ứng dụng AI hiệu quả hay không. Đối với sinh viên, đặc biệt là sinh viên giáo dục nghề nghiệp, lợi thế rất lớn nằm ở kỹ năng thực hành. Nếu được trang bị thêm năng lực số, khả năng sử dụng công nghệ và kinh nghiệm thực tế từ sớm, họ sẽ có khả năng thích ứng và cạnh tranh rất tốt trên thị trường lao động.
ĐỒ HỌA: YẾN THI
Nghề truyền thống gắn với yêu cầu về công nghệ
Không chỉ làm thay đổi các công việc hiện hữu, sự phát triển mạnh mẽ của AI đang mở ra những lĩnh vực nghề nghiệp hoàn toàn mới.
Nếu trước đây AI chủ yếu được nhắc đến trong ngành công nghệ thông tin, hiện nay công nghệ này đã len lỏi vào hầu hết lĩnh vực kinh tế - xã hội. Từ sản xuất, y tế, giáo dục đến logistics, xây dựng, năng lượng hay các ngành sáng tạo, AI đều đang tạo ra những yêu cầu mới về nhân lực.
Theo chuyên gia dự báo nguồn nhân lực, nhóm ngành đang có nhu cầu tăng trưởng nhanh gồm công nghệ thông tin với các lĩnh vực AI, an toàn dữ liệu, bảo mật AI; các ngành liên quan đến năng lượng xanh, môi trường, xây dựng, kiến trúc và thiết kế; phân tích dữ liệu doanh nghiệp; quản lý vận hành logistics số; kỹ thuật thiết bị y tế; kỹ thuật bảo trì robot và cobot.
Sự xuất hiện của các lĩnh vực mới cho thấy thị trường lao động trong tương lai không đơn thuần phân chia giữa những nghề "có AI" và "không có AI". Thay vào đó, nhiều nghề truyền thống sẽ được bổ sung các yêu cầu mới về công nghệ, trong khi những vị trí hoàn toàn mới sẽ được hình thành từ sự kết hợp giữa kiến thức chuyên môn và năng lực số.
Theo ông Trần Anh Tuấn, AI không còn là lựa chọn mà đang dần trở thành năng lực cốt lõi trong thời đại số. Tuy nhiên, điều quan trọng không phải là sử dụng AI để suy nghĩ thay con người mà cần xem AI là công cụ thực thi, giúp biến ý tưởng thành sản phẩm và biến kiến thức thành năng lực thực tế.
Cùng với đó, những ngành nghề cần sự sáng tạo, cảm xúc, đồng cảm và tư duy nhân văn vẫn sẽ tiếp tục phát huy vai trò. Giáo dục, tư vấn xã hội, tâm lý học, thiết kế ý tưởng hay nghệ thuật ứng dụng công nghệ là những lĩnh vực AI có thể hỗ trợ nhiều công đoạn nhưng khó thay thế hoàn toàn vai trò của con người.
Theo ông Trần Anh Tuấn, trong bối cảnh hiện nay, cơ hội thành công không nằm ở việc chạy theo những ngành nghề "hot" nhất thời mà ở việc lựa chọn ngành học phù hợp với năng lực, sở thích và mục tiêu phát triển của bản thân.
Điều này đặc biệt quan trọng với người trẻ đang chuẩn bị bước vào thị trường lao động. AI sẽ tiếp tục phát triển, các yêu cầu tuyển dụng sẽ tiếp tục thay đổi, nhưng người lao động có kỹ năng thực tế, biết học hỏi liên tục và biết ứng dụng AI hiệu quả sẽ có nhiều cơ hội hơn.
Theo ông Trần Anh Tuấn, 10 nhóm ngành nghề cần nhiều nhân lực trong giai đoạn 2025-2030, đến 2035
ĐỒ HỌA: YẾN THI