Chuyên gia: Tin giả an toàn thực phẩm khiến người dân ‘ăn gì cũng sợ’

Ngày 8.9, Báo Thanh Niên tổ chức talkshow “Cẩn trọng với tin giả về vệ sinh an toàn thực phẩm”, bàn cách nhận diện thông tin sai lệch đang lan nhanh trên mạng xã hội. Chương trình có sự tham gia của PGS-TS Phạm Khánh Phong Lan, Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TP.HCM; trung tá Nguyễn Khánh Hồng, Phó trưởng phòng PA05, Công an TP.HCM. Bà Nguyễn Phương Thắm, Phó giám đốc Công ty cổ phần The 350F, cũng chia sẻ góc nhìn doanh nghiệp về tác động của tin đồn đối với người tiêu dùng. Theo bà Lan, mạng xã hội phát triển kéo theo lượng thông tin về thực phẩm ngày càng lớn, trong đó nhiều nội dung tập trung vào nguy cơ mất vệ sinh. Các bài đăng thường nói thực phẩm chứa chất cấm, có thể gây ung thư, hoặc đưa ra lời khuyên từ những người tự xưng bác sĩ, dược sĩ, chuyên gia. Những thông tin tiêu cực dễ thu hút chú ý vì đánh thẳng vào nỗi lo thường trực của mỗi gia đình trước bữa ăn hằng ngày. Khi tiếp nhận phản ánh liên quan an toàn thực phẩm trên địa bàn TP.HCM, cơ quan quản lý thường chuyển ngay thông tin cho lực lượng thanh tra tiến hành xác minh. Tuy nhiên, có trường hợp đoàn kiểm tra đến nơi nhưng không phát hiện vi phạm, thậm chí địa chỉ được nêu trong bài đăng cũng không tồn tại. Bà Lan nhấn mạnh, trước khi kết luận một thông tin trên mạng là thật hay giả, các bên vẫn phải kiểm chứng bằng những bước xác minh cụ thể. Theo Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TP.HCM, không ít câu chuyện bắt đầu từ một chi tiết nhỏ rồi bị thêm thắt, đẩy lên nghiêm trọng nhằm thu hút lượt xem. Mạng xã hội giúp cơ quan chức năng tiếp nhận phản ánh nhanh hơn, nhưng đồng thời tạo điều kiện cho những thông tin nửa thật nửa giả lan rộng. Chỉ một vụ việc liên quan món ăn quen thuộc như bánh mì cũng có thể khiến người dân lo lắng, làm nhiều cửa hàng khác bị vạ lây. Tâm lý sợ hãi đôi khi không dừng ở cơ sở được nhắc tên, bởi người tiêu dùng có thể đồng loạt tránh cả nhóm sản phẩm hoặc món ăn tương tự. Bà Lan cảnh báo, nếu tin tuyệt đối mọi thông tin xuất hiện trên mạng, người dân có thể rơi vào trạng thái hoang mang, gần như không dám ăn bất cứ thứ gì. Vấn đề nằm ở việc tiếp nhận cảnh báo tỉnh táo, thay vì lập tức tin tưởng hoặc phủ nhận mọi nội dung chưa được kiểm chứng. Từ góc độ lực lượng chức năng, trung tá Nguyễn Khánh Hồng cho biết Công an TP.HCM có lực lượng chuyên trách theo dõi tình hình trên không gian mạng. Các nội dung an toàn thực phẩm thường được rà soát kỹ khi đi kèm cụm từ kích động như “khẩn cấp”, “chất gây ung thư” hoặc “ngộ độc hàng loạt”. Mức độ cảnh giác càng cần tăng khi những thông tin này gắn với trẻ em, người già, hoặc những nhóm vốn dễ khiến cộng đồng đặc biệt quan tâm. Dấu hiệu thường gặp của tin giả là bài đăng không nêu nguồn rõ ràng, thiếu khuyến cáo từ cơ quan chức năng, nhưng lại dựa vào những cách dẫn mơ hồ. Những cụm từ như “người dùng cho biết”, “một bác sĩ ở bệnh viện nọ” hoặc “một chuyên gia cảnh báo” không đủ chứng minh độ tin cậy. Hình ảnh, video bị cắt ghép hoặc dựng bằng AI nhưng không có nguồn gốc rõ ràng cũng đòi hỏi người xem dừng lại kiểm tra trước khi chia sẻ. Bà Thắm cho rằng người tiêu dùng không nên vội tin, nhưng cũng không được bỏ qua những cảnh báo an toàn thực phẩm có cơ sở và cần được làm rõ. Trước một thông tin gây sốc, người dùng nên hỏi ba điều: nội dung đến từ đâu, có bằng chứng xác thực không, và cơ quan chính thống nào đã xác nhận chưa. Thông điệp được các khách mời nhấn mạnh là “kiểm trước, tin sau”, bởi một cú nhấp chia sẻ thiếu kiểm chứng có thể gây tổn hại cho nhiều phía. Với doanh nghiệp thực phẩm, tin đồn có thể tạo hậu quả gần như tức thì, khiến khách hàng dừng mua chỉ sau khi đọc một nội dung tiêu cực trên mạng. Niềm tin được xây dựng trong nhiều năm có thể lung lay chỉ sau vài giờ lan truyền, kéo theo ảnh hưởng đến doanh nghiệp, người lao động và người tiêu dùng. Doanh nghiệp vì thế cần phản ứng nhanh, minh bạch, công khai giấy phép, chứng nhận và thông tin kiểm định trên những kênh chính thống. Bà Thắm nhấn mạnh, doanh nghiệp không chỉ có trách nhiệm bảo vệ thương hiệu, mà còn phải bảo vệ quyền được tiếp nhận thông tin chính xác của người tiêu dùng. Ở chiều ngược lại, người dân cần tránh biến một bài đăng chưa kiểm chứng thành kết luận cuối cùng, nhất là khi nội dung liên quan sức khỏe cộng đồng. Theo trung tá Khánh Hồng, người đăng tải hoặc chia sẻ tin giả có thể bị xử phạt hành chính, thậm chí bị truy cứu trách nhiệm hình sự tùy trường hợp.