Chuyện xúc động về 2 liệt sĩ, hy sinh sau lễ dạm ngõ chỉ một ngày

Lễ dạm ngõ trước giờ bom rơi

Trong bức ảnh phục dựng 13 liệt sĩ thanh niên xung phong (TNXP) đặt trên ngôi mộ chung tại Khu di tích lịch sử quốc gia Truông Bồn (xã Bạch Hà, Nghệ An), chân dung liệt sĩ Nguyễn Thị Tâm được đặt bên cạnh ảnh liệt sĩ Cao Ngọc Hòa.

Trong đền thờ, bức tượng của hai người cũng được đặt cạnh nhau.

Ông Phan Trọng Lộc, Giám đốc Khu di tích lịch sử Quốc gia Truông Bồn, cho biết: “Chị Tâm và anh Hòa đã làm lễ dạm ngõ, chỉ đúng trước một ngày họ và 11 TNXP thuộc Tiểu đội 2, Đại đội 317, Đội 65, Tổng đội TNXP chống Mỹ cứu nước tỉnh Nghệ An, hy sinh trong trận bom rạng sáng 31/11/1968.

Một đám cưới không thành, một lời hẹn ước còn dang dở, một tình yêu mãi dừng lại ở tuổi thanh xuân nhưng họ đã sống, đã chiến đấu, đã yêu và nằm lại mảnh đất này để giữ tuyến đường chi viện vào chiến trường miền Nam trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước không bao giờ tắc”.

Cuối tháng 10, trời xứ Nghệ xám xịt với những cơn mưa rả rích, chúng tôi tìm về ngôi nhà nhỏ của ông Nguyễn Văn Đàn (70 tuổi, xã Yên Thành, Nghệ An), cháu ruột liệt sĩ Nguyễn Thị Tâm (SN 1948, quê xã Hợp Thành, huyện Yên Thành cũ, nay là xã Yên Thành).

Ngày giỗ chung 13 liệt sĩ TNXP được tổ chức vào ngày 19/10 (nhằm ngày 10/9 âm lịch) tại Khu di tích lịch sử Truông Bồn. Bởi vậy, trong ngày 31/10, ông Đàn chỉ thắp hương, bày biện lễ trên ban thờ gia đình để tưởng nhớ người o (cô) ruột.

Ngày o Tâm hy sinh, ông Đàn mới 9 tuổi. Trong ký ức của ông, o Tâm xinh đẹp, khéo may vá, nấu ăn giỏi và hát rất hay.

O đi TNXP, thường xuyên di chuyển đến các trọng điểm bị địch dội bom đánh phá để sửa đường cho xe vào tiền tuyến. Mỗi lần chuyển địa điểm đóng quân, o tranh thủ về nhà 1-2 hôm, ngủ với mẹ một đêm và kéo mấy đứa cháu ra tắm rửa, kỳ cọ.

Gần 60 năm trôi qua, cuộc dạm ngõ trước ngày hy sinh của người o ruột vẫn là một vết cứa xót xa trong ký ức ông.

“Khoảng nửa cuối tháng 10/1968, o Tâm dẫn chú Hòa về chơi. Trước đó hai người cũng đã từng về chơi một lần rồi. Chú Hòa thưa chuyện với bà và bố tôi, xin phép ngày 9/9 âm lịch bên ấy lên thưa chuyện. O Tâm nói ngày đó có thể hai người không về được, nhưng mong bà và bố tôi ủng hộ, còn chuyện cưới xin để hôm sau về bàn”, ông Đàn kể.

Ở đến chiều, hai người quay trở lại đơn vị, tiếp tục bảo vệ “cung đường lửa” trên tuyến quốc lộ 15A, đoạn qua xã Mỹ Sơn, huyện Đô Lương cũ, nay xã Bạch Hà, cách nhà hơn 30km.

Đúng hẹn, ngày 30/10/1968, mẹ và anh trai của anh Hòa từ xã Diễn Lộc (huyện Diễn Châu cũ), nay là xã Tân Châu, Nghệ An, đi bộ lên nhà cùng cặp bánh chưng, chai rượu, quả cau, đĩa trầu, xin phép bà Đàm (bà Trần Thị Đàm, mẹ chị Tâm) cho đôi trẻ đi lại, tính chuyện trăm năm.

Bà Đàm giữ mẹ anh Hòa ở lại ngủ một đêm, vì lo đường xa, sợ máy bay Mỹ thả bom, hơn nữa cũng muốn hai bà thông gia tương lai có thời gian tâm sự, tính chuyện cưới xin cho đôi trẻ.

Sáng sớm hôm sau, mẹ và anh trai anh Hòa xin phép ra về. Vừa ra khỏi ngõ, tiếng bom dữ dội từ mạn Đô Lương rền vang. Không ai biết rằng, người con thân yêu của hai gia đình đã nằm lại Truông Bồn trong loạt bom quái ác đó.

Đến chiều, có người trên xã đến gặp ông Nguyễn Văn Nhàn (SN 1931), bố ông Đàn. Ông Đàn không biết người lớn nói gì, chỉ thấy mặt bố mình đanh lại. Ông Nhàn dặn vợ con ở nhà chăm sóc mẹ già, bảo mình đi có việc.

Suốt 3 ngày ông cùng các lực lượng đào bới từng tấc đất Truông Bồn nhưng xương thịt những người lính TNXP đã hòa vào đất, đá, trong đó có người em gái và em rể tương lai...

Người con cả của bà Đàm là ông Nguyễn Dơn (SN 1928), hy sinh năm 1951, một người con trai khác là Nguyễn Văn Vấn (SN 1943), chiến đấu tại chiến trường miền Nam, nhiều năm không có tin tức. Bởi vậy ông Nhàn giấu chuyện em gái hy sinh, sợ mẹ không chịu đựng được nỗi đau quá lớn.

“Mấy ngày liên tục, nhiều người đến nhà hỏi thăm, nên bà tôi cũng bắt đầu ngờ ngợ có chuyện, bà tưởng chú Vấn hy sinh, bảo mọi người đừng giấu. Bố tôi mời các o, các chú đến, làm mâm cơm cúng o Tâm và thông báo cho bà biết. Nghe tin, bà ngất lịm đi", ông Đàn kể.

Sau đó sức khỏe bà Đàm yếu dần, gắng gượng được 3 năm thì mất. Trước khi mất, bà cũng chưa biết cậu con trai Nguyễn Văn Vấn đã hy sinh từ năm 1966, chỉ là giấy báo tử mãi đến năm 1976 mới đến tay gia đình. 

Em không về, lỡ một cuộc đưa dâu...

Chúng tôi tìm về nhà bà Phạm Thị Thu (SN 1973, cháu dâu liệt sĩ Cao Ngọc Hòa, trú phường Vinh Phú, Nghệ An). Mẹ, anh trai, em gái và cháu ruột liệt sĩ Hòa (tức chồng bà Thu) đều đã mất, nên bà Thu tiếp quản thờ cúng liệt sĩ Hòa.

Khi bà Thu về làm dâu, người chú chồng đã hy sinh nhiều năm. Những câu chuyện về người chú liệt sĩ được bà Thu nghe từ bà Cao Thị Hợp (em gái liệt sĩ Hòa).

“Lần nào kể chuyện chú Hòa, mự (mợ) Tâm, o tôi cũng khóc. Dù hai nhà mới dạm ngõ, chưa tổ chức đám cưới nhưng với gia đình tôi, mự Tâm đã như dâu, con trong nhà”, bà Thu kể.

Trong câu chuyện bà Thu nghe kể lại từ bà Hợp, trước khi hy sinh khoảng một tuần, anh Hòa dẫn chị Tâm về nhà ra mắt. Anh bảo mẹ lên nhà người yêu dạm ngõ. Ngày 30/10/1968, hết thời hạn phục vụ trong đơn vị, được giải quyết thủ tục ra quân, hai người sẽ về làm đám cưới.

Thế nhưng anh chị đều không trở về, lỡ một cuộc đón dâu, lời hẹn thề trăm năm cũng mắc kẹt giữa đạn bom...

Điều an ủi bà Thu cũng như những người thân của liệt sĩ Cao Ngọc Hòa và liệt sĩ Nguyễn Thị Tâm là họ đã sống, chiến đấu và nằm lại bên nhau, giữ trọn tình yêu lứa đôi trong tình yêu đất nước.

Từ năm 1964 đến năm 1968, đường 15A - tuyến đường huyết mạch chi viện cho chiến trường miền Nam - đã hứng chịu 18.936 quả bom các loại và hàng nghìn quả tên lửa. 1.240 người con ưu tú của dân tộc đã ngã xuống để bảo vệ huyết mạch giao thông quan trọng này.

Thất bại ở cả 2 miền Nam, Bắc buộc Mỹ phải tuyên bố ngừng ném bom phá hoại miền Bắc từ ngày 1/11/1968. Chỉ ít giờ trước khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực, Mỹ đã trút xuống Truông Bồn 2 loạt với 238 quả bom. 13 chiến sĩ (11 nữ, 2 nam) TNXP Nghệ An mãi mãi nằm lại nơi đây.