Thiếu tướng Tạ Văn Đẹp, Phó giám đốc Công an TP.HCM và ông Võ Hoàng Ngân, Phó trưởng đoàn đại biểu Quốc hội TP.HCM, đồng chủ trì hội thảo. Tham dự sự kiện có khoảng 60 đại biểu là đại diện các cơ quan tư pháp, viện kiểm sát, tòa án, các nhà khoa học, chuyên gia pháp lý, đại biểu Quốc hội và lực lượng trực tiếp thực thi pháp luật.
Đại diện PC02 góp ý dự thảo bộ luật Hình sự tại hội thảo
ẢNH: THANH TUYỀN
Phát biểu khai mạc, thiếu tướng Tạ Văn Đẹp cho biết theo chương trình, Bộ Công an chủ trì soạn thảo 7 dự án luật trình kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI (dự kiến khai mạc ngày 17.10), bao gồm: bộ luật Hình sự (sửa đổi); luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi); luật Định danh và xác thực điện tử; luật An ninh dữ liệu; luật Bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia; luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi); luật sửa đổi, bổ sung một số điều của luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ; luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ.
Phó giám đốc Công an TP.HCM nhấn mạnh, các dự án luật có ý nghĩa chính trị, pháp lý quan trọng, tạo cơ sở để lực lượng Công an nhân dân tham mưu hoạch định chính sách về an ninh, trật tự; nâng cao hiệu quả bảo vệ an ninh quốc gia, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội và xây dựng lực lượng chính quy, tinh nhuệ, hiện đại.
Làm rõ ranh giới giữa quan hệ dân sự và trách nhiệm hình sự
Trình bày tham luận tại hội thảo, trung tá Võ Tấn Lập, Phó trưởng phòng Cảnh sát hình sự (PC02) - Công an TP.HCM cho biết dự thảo bộ luật Hình sự đề xuất nâng mức tiền làm căn cứ xác định tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản từ 4 triệu đồng lên 10 triệu đồng là phù hợp.
Toàn cảnh hội thảo
ẢNH: THANH TUYỀN
Ngoài ra, thực tiễn hiện nay vẫn còn vướng mắc trong việc xác định ranh giới giữa quan hệ dân sự và trách nhiệm hình sự. Vì vậy cần thiết phải xác định rõ trường hợp nào các cơ quan tiến hành tố tụng có thể mạnh dạn khởi tố, xử lý về tội "lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản". Bởi trên thực tế, trong các giao dịch dân sự, hoạt động doanh nghiệp, việc vay, mượn tiền diễn ra rất phổ biến.
Đại diện PC02 cho biết, khi sửa đổi bộ luật Hình sự, cần làm rõ yếu tố then chốt để xác định hành vi lạm dụng, đó là trường hợp "có điều kiện, khả năng nhưng cố tình không trả". Cần xác định rõ tại thời điểm đến hạn trả nợ, người có nghĩa vụ trả nợ có tài sản, tiền, bất động sản hoặc các tài sản khác nhưng cố tình không thực hiện nghĩa vụ.
"Yếu tố 'cố tình không trả' có thể được xem xét qua các hành vi như dịch chuyển tài sản cho người thân, bạn bè hoặc người khác đứng tên; cất giấu tài sản; sử dụng tài sản vào những mục đích không thiết yếu, xa hoa trong khi từ chối trả nợ", trung tá Lập nói.
Để tạo ra sự thay đổi về chất, giúp bộ luật thực sự đi vào cuộc sống, bảo vệ môi trường kinh doanh, dân sự và tránh hình sự hóa các quan hệ dân sự, đại diện PC02 nhấn mạnh cần quy định rõ thế nào là trường hợp "có điều kiện, khả năng nhưng cố tình không trả". Đây là yêu cầu quan trọng để bảo đảm việc áp dụng điều luật thống nhất.
Về điều 290 quy định về tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử chiếm đoạt tài sản, đại biểu đề nghị phân định rõ với tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản quy định tại điều 174.
Chẳng hạn, trường hợp một người sử dụng thủ đoạn gian dối có ứng dụng công nghệ như Deepfake, giả giọng nói để mạo danh người thân, người quen, khiến nạn nhân tin tưởng và tự nguyện giao tài sản thì cần xử lý về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Ngược lại, nếu sử dụng công nghệ để can thiệp, qua mặt hệ thống điện tử nhằm trích xuất, dịch chuyển tài sản trái với ý muốn của chủ sở hữu thì cấu thành tội quy định tại điều 290.
Theo đại diện PC02, việc phân định này sẽ giúp các cơ quan tiến hành tố tụng có cách hiểu và áp dụng pháp luật thống nhất.
Đề xuất miễn trách nhiệm hình sự cho doanh nghiệp bị tấn công mạng
Đối với quy định về tội xâm phạm dữ liệu cá nhân, đại biểu cũng đánh giá việc bổ sung quy định này là cần thiết, phù hợp với yêu cầu bảo vệ thông tin cá nhân và tiệm cận các chuẩn mực quốc tế.
Theo đó, thực tế đấu tranh phòng, chống tội phạm thời gian qua cho thấy dữ liệu cá nhân bị mua bán, sử dụng vào nhiều mục đích khác nhau, trong đó có việc bôi nhọ, làm nhục hoặc phục vụ các hành vi phạm tội.
Tuy nhiên, đại biểu cho rằng cần làm rõ trách nhiệm của các tổ chức, doanh nghiệp được giao quản lý dữ liệu. Trong trường hợp doanh nghiệp chứng minh đã tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn bảo mật theo quy định nhưng vẫn bị tấn công mạng, cần có cơ chế xem xét miễn trừ trách nhiệm hình sự. Quy định này sẽ khuyến khích doanh nghiệp đầu tư cho công nghệ và tăng cường bảo mật dữ liệu.
Bên cạnh đó, cần đa dạng hóa các chế tài, không chỉ tập trung vào phạt tiền mà có thể áp dụng các biện pháp có tính răn đe, khắc phục hậu quả hoặc thuê đơn vị kiểm toán bảo mật độc lập định kỳ dưới sự giám sát của cơ quan nhà nước.
Về nhóm quy định liên quan đến tội phạm có tổ chức, PC02 cho rằng việc bổ sung các tội danh về thành lập, tham gia nhóm tội phạm là cần thiết, nhằm tăng cường khả năng phòng ngừa tội phạm từ sớm, từ xa. Theo đó, cơ quan chức năng có thêm công cụ pháp lý để xử lý hành vi thành lập, tham gia băng nhóm ngay cả khi nhóm này chưa gây ra hậu quả cụ thể.
Siết quản lý thương mại điện tử xuyên biên giới
Cũng tại hội thảo, trung tá Nguyễn Anh Tài, Phó trưởng phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu, môi trường (PC03) - Công an TP.HCM, cho rằng bộ luật Hình sự đã có bước tiến lớn khi đề cập đến tài sản mã hóa, dữ liệu và phần mềm, nhưng các quy định hiện hành mới chỉ trong phạm vi nội địa.
Đại diện PC03 cho rằng cần có chế định pháp lý cụ thể đối với hoạt động thương mại điện tử xuyên biên giới
ẢNH: THANH TUYỀN
Trong khi đó, các hành vi buôn bán, vận chuyển dữ liệu, phần mềm, khóa mã hóa cũng như các loại tài sản số qua biên giới đang có chiều hướng gia tăng nhưng chưa có định khung pháp lý rõ ràng để xử lý.
Bên cạnh đó, từ thực tiễn đấu tranh phòng chống tội phạm kinh tế, đại diện PC03 đề xuất cần có chế định pháp lý cụ thể đối với hoạt động thương mại điện tử xuyên biên giới. Thực tế hiện nay cho thấy các sàn thương mại điện tử lớn thường đặt kho hàng tại các khu vực giáp biên giới để tuồn hàng vào nội địa (đặc biệt là khu vực phía nam), nhưng vẫn gặp nhiều khó khăn trong việc khoanh vùng, định danh pháp lý và quản lý giám sát.
Do đó, PC03 cho rằng việc bổ sung các hành vi này vào dự thảo luật là yêu cầu cấp thiết nhằm đáp ứng công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm kinh tế trong tình hình mới.