Từ khi nhà máy điện hạt nhân Fukushima Daiichi của Nhật Bản bị thiệt hại nặng nề bởi động đất và sóng thần ồ ạt vào ngày 11 tháng ba năm 2011, chắc hẳn bạn đã có thêm ít nhiều hiểu biết về việc sống gần nhà máy điện hạt nhân, bạn hãy tự đánh giá như thế nào là an toàn. Nhà máy điện hạt nhân North An...
Từ khi nhà máy điện hạt nhân Fukushima Daiichi của Nhật Bản bị thiệt hại nặng nề bởi động đất và sóng thần ồ ạt vào ngày 11 tháng ba năm 2011, chắc hẳn bạn đã có thêm ít nhiều hiểu biết về việc sống gần nhà máy điện hạt nhân, bạn hãy tự đánh giá như thế nào là an toàn.
Nhà máy điện hạt nhân North Anna, vận hành gần Richmond, Bang Virginia, Hoa Kỳ. Thảm họa hạt nhân tại Nhật Bản đã làm dấy lên mối lo ngại ở khắp nơi trên thế giới về mức độ an toàn của các nhà máy điện hạt nhân.
Và trên quy mô toàn cầu, một vài quốc gia bao gồm: Đức, Israel và Ý cũng bày tỏ sự lo lắng về mức độ an toàn của những nhà máy điện hạt nhân hiện có của họ hoặc tính khả khi và mức độ an toàn của các dự án nhằm xây dựng thêm những lò hạt nhân mới. Thảm hoạ tại nhà máy điện hạt nhân Fukushima Daiichi, Nhật Bản đã buộc chính phủ của nhiều quốc gia, bắt đầu đánh giá lại mức độ an toàn của nhà máy điện hạt nhân, với hy vọng rằng thảm họa tương tự sẽ không xảy ra trong lãnh thổ của họ.
“Các tùy chọn năng lượng hạt nhân sẽ được để sang một bên cho đến tình hình lắng dịu và cho đến khi chúng tôi biết rõ những gì đang xảy ra ở Nhật Bản, và những thay đổi nào, thật sự cần thiết để bù đắp cho những khiếm khuyết mới được phát hiện,” theo giáo sư Chaim Braun, làm việc tại Trung tâm An ninh và Hợp tác Quốc tế, ở Đại học Stanford, California, Hoa Kỳ.
Sử dụng năng lượng hạt nhân như thế nào là quá nhiều, hoặc quá ít đối với từng quốc gia riêng biệt? đó là câu hỏi phức tạp, theo các chuyên gia. Mỗi quốc gia phải giữ sự cân bằng giữa : nhu cầu sử dụng năng lượng đặc trưng với nguồn tài nguyên thiên nhiên sẵn có trong nước, đồng thời với việc cân nhắc các biện pháp khống chế lượng thải khí thải nhà kính và cũng như việc phân tích lợi ích giữa chi phí và hiệu quả, đó là chưa kể đến mối bận tâm đến chính sách đối ngoại và an ninh.
Khi bạn đã có những chủ kiến riêng về năng lượng hạt nhân, thì ở đây có một số vấn đề đáng để bạn bận tâm, đó là:
Sự phụ thuộc vào năng lượng hạt nhân: Hiện có 104 lò phản ứng hạt nhân hoạt động vì mục đích thương mại ở Hoa Kỳ và 54 lò phản ứng hạt nhân ở Nhật Bản, theo số liệu từ trước khi xảy ra trận động đất và sóng thần gần đây ở Nhật Bản. Năng lượng hạt nhân đã giải quyết 20% nhu cầu về điện ở Hoa Kỳ; ở Nhật Bản, tỉ lệ này chiếm khoảng 27%, theo Cơ quan quản lý thông tin về năng lượng Hoa Kỳ.
Bởi vì Nhật Bản là quốc gia hầu như không có nguồn tài nguyên thiên nhiên như dầu mỏ và khí đốt, thì việc xây dựng các nhà máy điện hạt nhân là những tùy chọn thật sự hấp dẫn. Chi phí xây dựng các nhà máy điện hạt nhân là cao, nhưng chi phí nhiên liệu là thấp; Nhật Bản gần như không thể quay lưng lại với năng lượng hạt nhân ngay lúc này, theo các chuyên gia .
“Liệu rằng Nhật Bản sẽ quay lại và tìm kiếm những giải pháp cần thiết để tiếp tục sử dụng năng lượng hạt nhân theo cách an toàn hơn? Tất nhiên, họ sẽ làm chuyện đó. Nhưng liệu có phải điều này sẽ tác động đến mức độ tổng thể rằng: Nhật Bản sẽ sử dụng bao nhiêu năng lượng điện sản xuất bằng năng lượng hạt nhân? Theo tôi điều này thật sự không quan trọng,” theo Peter Hosemann, phó giáo sư kỹ thuật hạt nhân, làm việc tại đại học California, Berkeley, Hoa Kỳ.
Vậy thì tại sao các quốc gia không sử dụng toàn bộ lượng điện được sản xuất từ năng lượng hạt nhân? không hẳn vì họ quá cầu toàn, mà bởi vì tầm quan trọng của việc sử dụng đa dạng các nguồn năng lượng và vấn đề an ninh năng lượng, theo Najmedin Meshkati, chuyên gia về an toàn hạt nhân, làm việc tại Đại học Nam California, Hoa Kỳ.
Thảm họa tại nhà máy điện hạt nhân Fukushima Daiichi, Nhật Bản, sau động đất và sóng thần ngày 11 tháng ba năm 2011, khiến câu hỏi về an toàn năng lượng trở nên cấp thiết trên toàn thế giới. Sự cố nghiêm trọng ấy không chỉ gây chấn động Nhật Bản, mà còn buộc nhiều chính phủ xem xét lại cách họ xây dựng, vận hành và bảo vệ các nhà máy điện hạt nhân hiện có. Từ những khu dân cư gần nhà máy điện hạt nhân North Anna, vận hành gần Richmond, bang Virginia, Hoa Kỳ, đến các quốc gia xa xôi, người dân đều phải cân nhắc thế nào là mức an toàn có thể chấp nhận. Sau Fukushima Daiichi, Đức, Israel và Ý nằm trong số những quốc gia công khai bày tỏ lo ngại về độ an toàn của các nhà máy đang hoạt động, cũng như tính khả thi của những dự án lò phản ứng mới.
Các chính phủ bắt đầu đánh giá lại thiết kế, quy trình ứng phó khẩn cấp và những điểm yếu có thể xuất hiện khi thiên tai vượt quá dự tính ban đầu. Giáo sư Chaim Braun thuộc Trung tâm An ninh và Hợp tác Quốc tế, Đại học Stanford, California, cho rằng các lựa chọn hạt nhân cần tạm lùi lại đến khi tình hình tại Nhật Bản sáng tỏ hơn. Theo ông, giới chức phải xác định chính xác những thay đổi cần thiết để khắc phục các khiếm khuyết mới phát hiện, trước khi quyết định tiếp tục hay mở rộng chương trình hạt nhân. Tuy nhiên, câu hỏi có nên dùng năng lượng hạt nhân hay không không thể trả lời giống nhau cho mọi quốc gia, bởi mỗi nước sở hữu điều kiện kinh tế, tài nguyên và nhu cầu điện khác nhau.
Các chuyên gia nhận định vấn đề cốt lõi nằm ở việc cân bằng nhu cầu năng lượng đặc thù với nguồn tài nguyên trong nước, mục tiêu giảm khí thải nhà kính và khả năng kiểm soát chi phí. Bài toán ấy còn gắn với chính sách đối ngoại, an ninh năng lượng, năng lực quản lý công nghệ cao và trách nhiệm bảo đảm an toàn cho cộng đồng sống quanh nhà máy. Vì vậy, đánh giá năng lượng hạt nhân không thể chỉ dựa trên giá điện hoặc lượng khí thải, mà phải tính cả rủi ro sự cố, chất thải phóng xạ và năng lực ứng phó lâu dài. Những yếu tố này giải thích vì sao một nguồn điện có khả năng cung cấp sản lượng lớn vẫn gây tranh luận mạnh mẽ, ngay cả tại các quốc gia giàu kinh nghiệm kỹ thuật.
Trước trận động đất và sóng thần ở Nhật Bản, Hoa Kỳ có 104 lò phản ứng hạt nhân thương mại đang hoạt động, trong khi Nhật Bản vận hành 54 lò phản ứng. Theo Cơ quan Quản lý Thông tin Năng lượng Hoa Kỳ, điện hạt nhân đáp ứng khoảng 20% nhu cầu điện của Hoa Kỳ và khoảng 27% nhu cầu điện tại Nhật Bản. Những con số ấy cho thấy năng lượng hạt nhân không phải thành phần nhỏ trong hệ thống điện, mà đã trở thành trụ cột quan trọng của nhiều nền kinh tế công nghiệp. Nhật Bản đặc biệt phụ thuộc vào lựa chọn này vì đất nước gần như không có nguồn dầu mỏ và khí đốt dồi dào, khiến việc nhập khẩu nhiên liệu luôn đi kèm chi phí và rủi ro.
Xây dựng nhà máy điện hạt nhân đòi hỏi khoản đầu tư ban đầu rất lớn, nhưng nhiên liệu vận hành có chi phí thấp, tạo sức hấp dẫn đáng kể trong chiến lược năng lượng dài hạn. Bởi vậy, theo các chuyên gia, Nhật Bản gần như không thể lập tức quay lưng với năng lượng hạt nhân, dù thảm họa Fukushima Daiichi chắc chắn làm thay đổi cách tiếp cận an toàn. Phó giáo sư kỹ thuật hạt nhân Peter Hosemann thuộc Đại học California, Berkeley, nhận định Nhật Bản nhiều khả năng sẽ tìm giải pháp tiếp tục sử dụng hạt nhân theo cách an toàn hơn. Điều còn khó đoán không phải việc Nhật Bản có quay lại với năng lượng hạt nhân hay không, mà là tỷ trọng điện hạt nhân trong tổng nguồn cung tương lai sẽ ở mức nào.
Nhận định này cho thấy một sự cố nghiêm trọng có thể làm thay đổi quy mô và tiêu chuẩn vận hành, nhưng chưa chắc xóa bỏ hoàn toàn nhu cầu đối với nguồn điện đó. Vậy tại sao các quốc gia không tạo ra toàn bộ điện năng bằng năng lượng hạt nhân, nếu nguồn này cung cấp sản lượng lớn và phát thải khí nhà kính thấp trong quá trình phát điện? Chuyên gia an toàn hạt nhân Najmedin Meshkati thuộc Đại học Nam California cho rằng câu trả lời nằm ở tầm quan trọng của việc đa dạng hóa nguồn cung và bảo đảm an ninh năng lượng. Một hệ thống dựa vào nhiều nguồn khác nhau có thể giảm phụ thuộc vào một công nghệ duy nhất, đồng thời giúp quốc gia linh hoạt hơn trước sự cố kỹ thuật, thiên tai hoặc biến động nhiên liệu.
Vì thế, tranh luận về hạt nhân không nên dừng ở lựa chọn ủng hộ hay phản đối tuyệt đối, mà cần xem xét từng quốc gia, từng thiết kế và từng tiêu chuẩn an toàn cụ thể.
