"Có thể tăng trưởng mà không cần FDI không" và câu trả lời của Bộ trưởng

Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư được các đại biểu Quốc hội thảo luận tại tổ trong phiên họp sáng 24/10, với nhiều quy định mới nhằm khơi thông nguồn lực, nâng cao chất lượng đầu tư.

Sự gắn kết doanh nghiệp trong nước với FDI và tình trạng "ốc đảo"

Nhận định sửa luật là cần thiết và cấp bách, đại biểu Trần Hoàng Ngân (TPHCM), ủng hộ việc dành ưu đãi cho khu vực đầu tư nước ngoài để thể chế hóa Nghị quyết số 10 của Bộ Chính trị, nhưng phải bảo đảm yêu cầu quản lý.

Theo đại biểu, ngoài tăng trưởng, xuất khẩu, đánh giá hiệu quả đầu tư nước ngoài cần quan tâm đến đóng góp ngân sách; tăng cường chuyển giao công nghệ, kết nối với sản xuất trong nước, thúc đẩy chuyển đổi xanh, kinh tế số và tính lan tỏa với các ngành nghề nội địa.

Quan tâm đến sự gắn kết giữa hai khu vực doanh nghiệp, đại biểu Lê Quang Mạnh, Tổng Thư ký, Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội cho rằng khu vực FDI gắn kết rất chặt chẽ với chuỗi cung ứng, chuỗi sản xuất toàn cầu, nhưng liên kết với phần còn lại của doanh nghiệp trong nước còn hạn chế, tạo tình trạng được gọi là “ốc đảo”.

Ông đề nghị thiết kế cơ chế đủ mạnh để biến nhu cầu của doanh nghiệp FDI thành cơ hội phát triển cho doanh nghiệp Việt Nam; cụ thể hóa mức ưu đãi gắn với việc công bố và thực hiện cam kết, đồng thời hỗ trợ trực tiếp doanh nghiệp trong nước trở thành nhà cung cấp.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn khẳng định Việt Nam phải đẩy mạnh thu hút đầu tư để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số.

Cho biết nhu cầu vốn giai đoạn 2026-2030 tăng gấp 2,67 lần so với giai đoạn trước, ông Tuấn nhấn mạnh việc này đòi hỏi huy động nguồn lực rất lớn, đặc biệt là nguồn vốn FDI. “Nhu cầu vốn là vô cùng cao”, Bộ trưởng nhấn mạnh.

“Chúng ta có thể tăng trưởng mà không cần FDI được không? Xin thưa rằng câu trả lời rất đơn giản: Không thể!”, Bộ trưởng Tuấn khẳng định và nói Việt Nam vẫn rất cần thu hút FDI, nhưng các điều kiện hỗ trợ đã được gắn với yêu cầu cụ thể.

Liên quan đến chính sách hỗ trợ, Bộ trưởng Tài chính cho biết, khi áp dụng thuế tối thiểu toàn cầu, ưu đãi thuế truyền thống không còn phù hợp như trước. Vì vậy, cần có quỹ hỗ trợ đầu tư để hỗ trợ trực tiếp theo mô hình mới vào những ngành nghề, lĩnh vực và đối tác cần ưu đãi.

Đề nghị mở rộng ưu đãi đặc biệt cho dự án đang hoạt động

Đại biểu Bùi Xuân Hải (Hiệu trưởng Trường Đại học Hải Phòng), ủng hộ việc Quốc hội trao cho Chính phủ quyền nới lỏng điều kiện tiếp cận thị trường đối với nhà đầu tư nước ngoài khi đáp ứng được những điều kiện nhất định, căn cứ vào điều kiện, hoàn cảnh cụ thể và nhu cầu quản lý Nhà nước.

Theo ông Hải, đây là quy định rất linh hoạt, phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội.

Chỉ ra “tin mừng” với các nhà đầu tư, đại biểu Hải cho biết theo dự thảo luật các nhà đầu tư sẽ được Chính phủ dành khoản hỗ trợ bằng tiền cho một loạt hoạt động, gồm các loại chi phí về đào tạo lao động là người Việt Nam, nghiên cứu và phát triển (R&D),  đầu tư công trình hạ tầng xã hội, sản xuất sản phẩm công nghệ cao…

Ngoài ra, dự thảo còn một điều khoản mở là Chính phủ có thể quy định thêm các khoản chi phí khác nữa, sẵn sàng hỗ trợ cho các nhà đầu tư.

Song cũng có nội dung khiến đại biểu Bùi Xuân Hải băn khoăn, đó là chưa rõ các khoản chi phí này là bao nhiêu tiền và ngân sách Nhà nước có khả năng cân đối dành cho gói hỗ trợ này ở mức nào.

“Nếu không tính trước điều đó, quy định sẽ có tính khả thi không cao trong thực tế”, ông Hải nói và đề nghị cơ quan soạn thảo cân nhắc, tính toán về tính khả thi của quy định mới bổ sung này.

Trong khi đó, đại biểu Quốc hội Lê Nữ Thùy Dương, Ủy viên Ủy ban Kinh tế và Tài chính, đề nghị mở rộng ưu đãi đặc biệt cho dự án đang hoạt động.

Theo đại biểu, dự thảo quy định ưu đãi đầu tư đặc biệt được áp dụng đối với dự án đầu tư mới và dự án đầu tư mở rộng, chưa bao gồm các dự án đã được cấp Giấy chứng nhận đầu tư, Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư hoặc quyết định chủ trương đầu tư trước ngày luật có hiệu lực thi hành.

Quy định như vậy, theo đại biểu, chưa bảo đảm tối ưu hóa chính sách ưu đãi này. Bà Dương đề nghị nghiên cứu mở rộng cơ chế ưu đãi đầu tư đặc biệt đối với các dự án đã được cấp quyết định chủ trương đầu tư theo hướng dự án đang hoạt động thuộc lĩnh vực được ưu đãi thì nhà đầu tư được lựa chọn áp dụng.

Về lựa chọn nhà đầu tư, Ủy viên Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị nghiên cứu bổ sung hình thức chấm điểm lựa chọn nhà đầu tư với dự án không sử dụng vốn ngân sách Nhà nước.

Hướng đi được đại biểu Dương gợi mở là trong trường hợp chỉ có một nhà đầu tư quan tâm nộp hồ sơ đề xuất dự án thuộc ngành, nghề ưu đãi thì thực hiện chấp thuận nhà đầu tư. Trường hợp có từ hai nhà đầu tư quan tâm trở lên cùng nộp hồ sơ đề xuất dự án trong thời hạn hợp lệ thì thực hiện chấm điểm lựa chọn nhà đầu tư, với tiêu chí chấm điểm do chủ tịch UBND cấp tỉnh ban hành.

Khi luật chưa quy định rõ cơ chế “chấm điểm”, các địa phương phải vận dụng linh hoạt hoặc phụ thuộc vào các nghị quyết đặc biệt. Vì vậy, việc luật hóa quy trình này, theo nữ đại biểu TP Đồng Nai, sẽ giúp các địa phương có hành lang pháp lý rõ ràng để lựa chọn nhà đầu tư có năng lực thực sự.

Mặt khác, quy định cũng giúp tháo gỡ nút thắt, giải phóng nguồn lực cho phát triển, vì thực tế cho thấy các quy trình đấu thầu kéo dài gây tốn kém thời gian, chi phí cho cả Nhà nước và doanh nghiệp, dẫn đến đình trệ dự án và giảm hiệu quả đầu tư.