Từ chiếc điện thoại trả góp đến giấc mơ làm chủ
Năm 2020, khi dịch Covid-19 khiến những lớp tập huấn phải chuyển sang hình thức trực tuyến, vợ chồng chị Vàng Thị Thông, người Tày ở Bản Liền (Lào Cai), bàn nhau mua trả góp một chiếc điện thoại thông minh giá 1,5 triệu đồng. Với nhiều người, đó chỉ là một thiết bị liên lạc thông thường. Nhưng với chị Thông, chiếc điện thoại ấy mở ra một cánh cửa mà trước đó chị chưa từng nghĩ mình có thể bước qua: Học cách làm du lịch, quảng bá sản phẩm, để từng bước tạo sinh kế ngay trên mảnh đất quê hương.
Khi ấy, gia đình chị vẫn chủ yếu sống bằng nghề nông. Ý tưởng làm homestay đến vào cuối năm 2019, khi một dự án phát triển du lịch cộng đồng tìm đến Bản Liền, khảo sát và hướng dẫn người dân cải tạo nhà cửa, học cách đón khách. Chị Vàng Thị Thông nhớ lại: “Điều khiến mình mạnh dạn nhất là dự án không yêu cầu người dân phải nộp một khoản tiền đầu tư nào cả. Mình bàn với chồng rằng cứ học đến đâu, làm đến đó; nếu có khách thì đón, còn chưa có khách, ít nhất nhà cửa cũng được sửa sang gọn gàng, sạch đẹp hơn”.
Được chồng và bố mẹ chồng ủng hộ, chị bắt đầu những ngày vừa làm nông, vừa học nghề du lịch. Điện thoại đã mua, nhưng kỹ năng sử dụng công nghệ vẫn là trở ngại. Chị nhờ một người em lập tài khoản Facebook, Zalo, cài ứng dụng học trực tuyến. Có những buổi học, chị phải đi hơn 3 km để tìm nơi có thể kết nối mạng thuận tiện hơn.
Khó khăn không chỉ nằm ở thiết bị. Sau nhiều năm ít sử dụng tiếng phổ thông, chị Thông có lúc không theo kịp nội dung giảng dạy, phải nghe người hướng dẫn giải thích nhiều lần. Nhưng thay vì bỏ cuộc, chị chỉ nghĩ: Mình học được một, hai phần cũng đã là có thêm kiến thức. Những ngày có lịch học, chị chọn hái chè ở khu vực gần nhà để tiện tham gia lớp trực tuyến. Có khi, điện thoại được bật lên ngay giữa lúc đôi tay vẫn đang thoăn thoắt hái chè. Ban ngày làm nông, tối đến hai vợ chồng tiếp tục sửa sân vườn, cải tạo nhà cửa, có hôm đến nửa đêm hai vợ chồng mới ăn cơm tối. Khoản vốn vay từ Ngân hàng Chính sách xã hội được dùng để sửa sang nơi ở, chuẩn bị đón khách. Ông bà giúp chăm sóc các cháu để hai vợ chồng có thêm thời gian làm việc.
Sự kiên trì ấy từng bước đem lại kết quả. Trong một khóa học về phát triển kinh doanh, chị Thông được yêu cầu trình bày ý tưởng của mình bằng một bộ slide. Kỹ năng có hạn, ý tưởng của chị, bố cục bài của chị, nhưng hiện thực hóa các nội dung ấy lên bản thuyết trình thì chị vẫn phải nhờ một người quen trong bản hỗ trợ.
Đêm trước cuộc thi, chị tập thuyết trình đến tận ba, bốn giờ sáng. Người phụ nữ vốn không quen trình bày trước đông người đã cố gắng luyện từng phần để bảo đảm thời lượng. Kết quả, chị giành giải nhất, nhận khoản hỗ trợ 20 triệu đồng. Và Bản Liền Pine Homestay ra đời.
Từ khởi nghiệp đến phát triển bền vững
Nếu câu chuyện chị Vàng Thị Thông cho thấy tri thức có thể mở ra một con đường mới, thì hành trình của chị Dương Khánh Ly, Giám đốc Hợp tác xã Nông lâm Nghĩa Tá (Thái Nguyên), lại đặt ra vấn đề lớn hơn: Khi đã có ý tưởng, kiến thức và quyết tâm, phụ nữ cần những gì để phát triển hoạt động kinh tế một cách bền vững?
Tháng 5/2021, sau gần hai năm làm việc cùng Hợp tác xã Hoa Thịnh, với vị trí Phó Giám đốc, phụ trách thu mua và tổ chức dây chuyền sản xuất sấy khô trà hoa vàng, đặc sản Nghĩa Tá,… chị quyết định tách riêng, thành lập Hợp tác xã Nông lâm Nghĩa Tá, tập trung mở rộng phát triển trà hoa vàng. Thời điểm bắt đầu làm riêng, chị phải huy động tiền tích góp, vay mượn người thân để có hơn 100 triệu đồng đầu tư máy sấy, nguyên liệu, bao bì và thuê nhân công. Số vốn không lớn nếu so với nhu cầu đầu tư của một cơ sở sản xuất hiện đại, nhưng với một phụ nữ khởi nghiệp ở vùng cao, đó là khoản tiền gắn với không ít rủi ro.
Bước ngoặt đến khi hợp tác xã của có cơ hội được nhận đầu tư của Hội Liên hiệp Phụ nữ để có thêm điều kiện đầu tư công nghệ chế biến, nâng cao chất lượng sản phẩm. Đến tháng 7/2025, vùng nguyên liệu liên kết của Hợp tác xã Nông lâm Nghĩa Tá đạt khoảng 10 ha; sản phẩm trà hoa vàng được công nhận OCOP 3 sao cấp tỉnh. Cuối năm 2025, hợp tác xã có 10 thành viên, tạo việc làm thường xuyên cho một số lao động địa phương và tăng số lao động vào mùa cao điểm.
Câu chuyện chị Ly cho thấy: Phụ nữ khởi sự kinh doanh đã khó, duy trì và mở rộng quy mô còn khó hơn. Ở giai đoạn đầu, chị phải dựa nhiều vào nguồn vốn gia đình. Khi sản phẩm có thị trường, nhu cầu đầu tư máy móc, phát triển vùng nguyên liệu, cải tiến bao bì, quảng bá và kết nối tiêu thụ lại tiếp tục đặt ra.
Xét cho cùng, thúc đẩy bình đẳng giới trong giai đoạn mới cần được nhìn nhận từ khả năng tiếp cận cơ hội phát triển thực chất. Đó là cơ hội được học tập suốt đời, được tiếp cận công nghệ, được vay vốn và được tham gia thị trường trong những điều kiện công bằng.
Cơ hội không chỉ dành cho một người
Quay lại với bản làng của chị Thông, khi trò chuyện với chị, nhiều lần tôi phải thốt lên: “Thật sự khâm phục tinh thần ham học của chị”. Chị cười ngại ngùng, rồi kể với tôi rằng, có lẽ do những ngày còn nhỏ hành trình đi tìm “con chữ” của chị vất vả quá, nên bây giờ được học thêm điều gì mới là chị học hết. Bởi vậy, điều chị mong mỏi nhất hôm nay là hai vợ chồng nỗ lực kiếm tiền, để con gái, con trai mình được học tập trong điều kiện tốt hơn, có nhiều thông tin hơn về trường lớp, ngành nghề cũng như những con đường có thể lựa chọn sau này.
Những năm gần đây, nhiều chương trình đã hướng tới giải quyết vấn đề này. UNICEF Việt Nam phối hợp các đối tác thúc đẩy giáo dục song ngữ trên cơ sở tiếng mẹ đẻ, hỗ trợ trẻ em dân tộc thiểu số vượt qua rào cản ngôn ngữ; phát triển các tài nguyên học tập số và thúc đẩy giáo dục cho những nhóm trẻ em còn chịu nhiều thiệt thòi. Với phụ nữ trưởng thành, nhất là những người đã rời ghế nhà trường từ lâu, những lớp học tương tự càng quan trọng. Họ không chỉ cần được hướng dẫn thao tác trên điện thoại, mà còn cần học cách tìm kiếm thông tin đáng tin cậy, quảng bá sản phẩm, giao dịch an toàn, quản lý tài chính và tiếp cận thị trường.
Tiếp tục với câu chuyện làm kinh tế, nhiều phụ nữ kinh doanh ở Việt Nam vẫn gặp trở ngại trong tiếp cận vốn, công nghệ, thông tin thị trường và các mạng lưới kinh doanh. Không ít cơ sở sản xuất do phụ nữ điều hành có quy mô nhỏ, năng lực tích lũy hạn chế, trong khi khả năng tiếp cận những nguồn lực cần thiết để mở rộng hoạt động chưa tương xứng. Lúc này chính sách hỗ trợ có vai trò đặc biệt quan trọng. Thực tiễn từ Hợp tác xã Nông lâm Nghĩa Tá cho thấy một khoản hỗ trợ đúng nhu cầu, chẳng hạn đầu tư công nghệ sấy, có thể mang lại tác động cụ thể hơn nhiều so với việc chỉ tổ chức những lớp tập huấn mang tính phong trào.
Nhằm đáp ứng nhu cầu đó, Đề án Hỗ trợ phụ nữ khởi nghiệp giai đoạn 2026-2035, được phê duyệt theo Quyết định số 2415/QĐ-TTg ngày 31/10/2025, tiếp tục đặt ra yêu cầu hỗ trợ phụ nữ nâng cao năng lực kinh doanh, tiếp cận tín dụng, khoa học-công nghệ, chuyển đổi số và phát triển các mô hình kinh tế tập thể.
Điều đáng quan tâm trong giai đoạn mới là chuyển từ hỗ trợ phụ nữ bắt đầu kinh doanh sang hỗ trợ họ phát triển hoạt động kinh tế có sức cạnh tranh. Với các mô hình kinh tế ở vùng cao, yêu cầu ấy càng cần được đặt trong điều kiện thực tế. Không thể áp dụng máy móc một cách hỗ trợ cho mọi địa bàn, mọi ngành nghề. Có nơi cần vốn và thiết bị chế biến; có nơi cần hạ tầng vận chuyển, kết nối thị trường; có nơi lại cần đào tạo kỹ năng số để sản phẩm địa phương tiếp cận khách hàng rộng hơn. Điều này cũng đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa Hội Phụ nữ địa phương, cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức tín dụng, doanh nghiệp và các đơn vị hỗ trợ phát triển ■
Sự thật sau những con số- Phụ nữ chiếm khoảng 50,1% dân số Việt Nam năm 2025.
- Năm 2025, Phụ nữ dành trung bình 15,21 giờ/tuần, nam giới 9,02 giờ/tuần cho công việc nội trợ và chăm sóc gia đình không được trả công. Tỷ lệ chênh lệch thời gian dành cho công việc chăm sóc không được trả công giữa nam và nữ đang được thu hẹp qua các năm: 2,1 lần (2019); 1,9 lần (2021); 1,8 lần (2022); 1,78 lần (2023); 1,68 lần (2025).
- Phụ nữ đảm nhiệm hơn 70% khối lượng công việc chăm sóctrong gia đình, gồm chăm sóc trẻ em, người khuyết tật và người cao tuổi.
- Trong 9 tháng năm 2026, thu nhập bình quân lao động nữ 7,8 triệu đồng/tháng, nam giới 10,2 triệu đồng/tháng.
- Mục tiêu bình đẳng giới đến năm 2030: Giảm tỷ lệ thời gian làm công việc nội trợ và chăm sóc gia đình không được trả công của phụ nữ xuống còn 1,4 lần so nam giới.
Số liệu được tổng hợp từ các nguồn: Bộ Nội vụ, Cục Thống kê, UN Women Việt Nam, Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam.
CẢNH NGHI