Với sự phát triển của khoa học, những dự báo về tương lai ngày càng chính xác và mang lại kết quả đáng kinh ngạc. Từ việc dự báo xu hướng phát triển, tiến hoá của loài người, dự báo trước những nguy cơ bệnh tật… cho tới các dự báo về tuổi thọ của con người thông qua phân tích gen, đối với khoa học d...
Với sự phát triển của khoa học, những dự báo về tương lai ngày càng chính xác và mang lại kết quả đáng kinh ngạc. Từ việc dự báo xu hướng phát triển, tiến hoá của loài người, dự báo trước những nguy cơ bệnh tật… cho tới các dự báo về tuổi thọ của con người thông qua phân tích gen, đối với khoa học dường như không có điều gì là không thể.
Từ ý tưởng đến hiện thực
Bằng cách phân tích gen, các nhà khoa học tại Trường đại học Texas Southwestern Medical Centre, Dallas, Mỹ có thể đọc được quá trình sống của một người sẽ phải đối mặt với các nguy cơ mắc các bệnh tật gì, tuổi thọ sẽ kéo dài ra sao… và tất cả quá trình này chỉ tiêu tốn khoảng 400 đô-la Mỹ.
Nhờ công nghệ mới, các nhà nghiên cứu có thể đọc được tuổi thọ sinh học của con người thông qua độ dài cấu trúc nằm ở cuối các chuỗi chromosome còn có tên gọi là telomeres. Giới khoa học cho rằng: telomeres là yếu tố chỉ dẫn quan trọng cho biết tuổi thọ của một người có thể kéo dài bao nhiêu.
Tiến sĩ Maria Blasco - người trực tiếp tham gia nhóm nghiên cứu của Viện Nghiên cứu ung thư quốc gia Tây Ban Nha, đồng thời từng là người nghiên cứu về cấu trúc của telomeres cho biết: Nếu như đoạn telomeres ở một người ngắn hơn mức bình thường thì đó là dấu hiệu báo trước người đó sẽ có nguy cơ bị chết trẻ hơn so với những người mà cấu trúc gen của họ có đoạn telomeres dài hơn.
Tuy nhiên, việc dự báo ở đây cũng chỉ mang tính tương đối chứ không thể dự báo chính xác con số ngày tháng năm mà con người đó có thể đạt được. Theo giới chuyên gia, công nghệ phân tích cấu trúc đoạn telomeres sẽ trở nên phổ biến trong vòng 5 - 10 năm tới.
Kiểm tra tuổi thọ sinh học thông qua test gen đo độ dài
cấu trúc đoạn telomeres bằng thiết bị pandora’s box.
Việc kiểm tra đoạn telomeres rất đơn giản, nhanh chóng và cho kết quả khá chính xác. Một thiết bị khoa học chuyên dụng có tên pandora’s box có thể phát hiện dù chỉ là một khác biệt rất nhỏ trên đoạn telomeres, trong khi các nhà khoa học tiến hành các phân tích khác như mẫu máu và gen. Quan trọng nhất vẫn là xác định được độ dài của đoạn telomeres trên chuỗi chromosome. Các nhà khoa học gọi độ dài cấu trúc đoạn telomeres là “độ dài sự sống” - “life length” của con người.
Hiện loại thiết bị chuyên dụng dùng cho việc kiểm tra độ dài cấu trúc đoạn telomeres được cung cấp bởi một số hãng cung cấp thiết bị y tế tại Mỹ.
Ngoài việc dự báo nguy cơ mắc các bệnh và các nguy cơ về thể chất có thể đe doạ đến tính mạng của người bệnh, để xác định chính xác tuổi thọ sinh học của một người, cần kết hợp với các kết quả xét nghiệm khác về máu. Bởi từ việc xét nghiệm máu còn cho biết tốc độ lão hoá diễn ra trong cơ thể con người. Theo GS. Shay: "Tốc độ lão hoá cũng có vai trò tác động rất tích cực đến tuổi thọ của con người. Nó góp phần tác động đến tốc độ già đi nhanh hay chậm và tốc độ diễn ra sự suy giảm các chức năng trong cơ thể và điều này kết hợp với độ dài telomeres sẽ cho ta biết người đó có thể sống như một thực thể sinh học đến thời điểm nào là tối đa".
Vấn đề duy nhất gây tranh cãi là việc xã hội sẽ có những phản ứng khác nhau trước công nghệ phân tích gen dự báo tuổi như thế nào? Ít ai lại có thể tỏ ra lạc quan khi biết trước khi nào mình sẽ chết.
Và tất nhiên, việc dự báo tuổi thọ cũng không tránh được những thiếu sót và đôi khi là cả những nhầm lẫn khó tránh khỏi vốn được xem là những tai nạn trong quá trình phân tích, song lại có thể gây ảnh hưởng tới mạng sống của cả một con người. Đối diện với một tin xấu về cuộc sống của mình, không ai có thể biết được người bệnh sẽ cảm thấy như thế nào.
Việc dự báo tuổi thọ sinh học tất nhiên có liên quan tới vấn đề nhân đạo. Theo TS. Maria Blasco, phân tích khoa học có thể cho ta biết những người có đoạn telomeres ngắn hơn bình thường thì tuổi thọ thấp hơn, song vẫn chưa thể khẳng định: liệu những người có độ dài chuỗi telomere dài hơn bình thường thì có tuổi thọ cao hơn hay không. Ngoài ra, sự ra đời của pandora’s box còn gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến lĩnh vực bảo hiểm nhân thọ và đang vấp phải những tranh cãi.
Một số ý kiến của giới khoa học cho rằng, việc dự báo tuổi thọ qua gen chỉ nên dừng ở mức độ nghiên cứu khoa học và mang tính tham khảo. Dù sao việc dự báo chỉ có thể nói lên tuổi thọ về mặt sinh học của con người, chứ không thể dự báo chính xác về tương lai.
Khoa học hiện đại đang tiến gần một khả năng từng giống truyện viễn tưởng: dự báo tuổi thọ sinh học của con người thông qua việc phân tích những dấu hiệu nằm trong bộ gen. Tại Trường đại học Texas Southwestern Medical Centre ở Dallas, Mỹ, các nhà khoa học phát triển phương pháp đọc nguy cơ bệnh tật và triển vọng sống dựa trên thông tin di truyền. Toàn bộ quá trình được giới thiệu với chi phí khoảng 400 đô-la Mỹ, mở ra viễn cảnh mỗi người có thể hiểu rõ hơn những rủi ro sức khỏe tiềm ẩn của mình. Trọng tâm công nghệ là telomeres, cấu trúc nằm ở hai đầu các chuỗi chromosome, được giới khoa học xem như một chỉ dấu quan trọng liên quan đến quá trình lão hóa.
Mỗi lần tế bào phân chia, telomeres có thể ngắn dần, vì vậy độ dài của chúng được dùng để ước tính tuổi sinh học và khả năng chống chịu suy giảm của cơ thể. Tiến sĩ Maria Blasco, thành viên nhóm nghiên cứu tại Viện Nghiên cứu ung thư quốc gia Tây Ban Nha, cho biết telomeres ngắn hơn bình thường có thể báo hiệu nguy cơ chết trẻ. Tuy vậy, kết quả này chỉ mang tính tương đối, không thể chỉ ra chính xác một người sẽ qua đời vào ngày, tháng hoặc năm nào trong tương lai. Nói cách khác, xét nghiệm telomeres cung cấp một bức tranh về nguy cơ và xu hướng sức khỏe, không phải lời tiên tri tuyệt đối về số phận từng cá nhân.
Các nhà chuyên môn dự đoán công nghệ phân tích cấu trúc telomeres có thể trở nên phổ biến trong vòng 5 đến 10 năm tới, nếu tiếp tục chứng minh được giá trị thực tiễn. Một thiết bị chuyên dụng mang tên pandora’s box được giới thiệu với khả năng phát hiện cả những khác biệt rất nhỏ trên cấu trúc telomeres trong quá trình phân tích mẫu máu và gen. Quy trình kiểm tra được mô tả là đơn giản, nhanh chóng, trong đó nhiệm vụ quan trọng nhất vẫn là xác định chính xác độ dài telomeres trên các chuỗi chromosome. Các nhà khoa học gọi thông số này là “độ dài sự sống”, hay “life length”, nhằm diễn đạt mối liên hệ giữa cấu trúc di truyền và tuổi thọ sinh học.
Thiết bị pandora’s box hiện được một số hãng cung cấp thiết bị y tế tại Mỹ giới thiệu, cho thấy công nghệ đã bắt đầu rời khỏi phòng nghiên cứu để hướng tới ứng dụng thực tế. Dù telomeres cung cấp thông tin đáng chú ý, việc đánh giá tuổi thọ sinh học vẫn cần kết hợp thêm các xét nghiệm máu nhằm tránh nhìn nhận cơ thể từ một dấu hiệu duy nhất. Xét nghiệm máu có thể cho biết tốc độ lão hóa đang diễn ra, yếu tố ảnh hưởng đến tốc độ già đi và mức suy giảm chức năng của các cơ quan trong cơ thể. Theo Giáo sư Shay, tốc độ lão hóa, khi được xem xét cùng độ dài telomeres, giúp ước tính thời điểm một người có thể duy trì sự sống trong trạng thái sinh học tối đa.
Cách tiếp cận kết hợp này cho thấy tuổi thọ không phụ thuộc riêng vào một đoạn cấu trúc di truyền, mà còn liên quan đến nhiều biến đổi đang diễn ra bên trong cơ thể. Công nghệ mới vì thế cũng kéo theo tranh cãi xã hội, bởi không phải ai cũng có thể bình thản khi biết trước những nguy cơ liên quan đến thời điểm kết thúc cuộc đời. Những sai sót hoặc nhầm lẫn trong quá trình phân tích có thể tạo ra hậu quả nghiêm trọng, đặc biệt nếu một kết luận thiếu chính xác tác động đến quyết định sống còn. Một tin xấu về sức khỏe có thể khiến người bệnh hoang mang, tuyệt vọng hoặc thay đổi cách nhìn về tương lai, trong khi tác động tâm lý cụ thể rất khó dự đoán.
Vấn đề nhân đạo trở nên rõ ràng khi kết quả xét nghiệm bị xem như bản án định sẵn, thay vì một thông tin tham khảo giúp con người chủ động quan tâm sức khỏe hơn. Tiến sĩ Maria Blasco nhấn mạnh, telomeres ngắn hơn bình thường có liên quan với tuổi thọ thấp hơn, nhưng telomeres dài hơn chưa chắc bảo đảm một cuộc đời dài hơn. Giới nghiên cứu vì vậy vẫn cần tiếp tục kiểm chứng mối quan hệ giữa độ dài telomeres, tốc độ lão hóa, bệnh tật và tuổi thọ trong những nhóm người khác nhau. Sự xuất hiện của pandora’s box còn làm dấy lên lo ngại đối với lĩnh vực bảo hiểm nhân thọ, nơi thông tin di truyền có thể ảnh hưởng đến cách đánh giá rủi ro.
Công nghệ dự báo tuổi thọ qua gen vừa thể hiện bước tiến đáng kể của y học, vừa đặt ra câu hỏi lớn về giới hạn khoa học, quyền riêng tư và trách nhiệm xã hội.
