Công nghệ mới khiến điệp viên "bí"

Tại sân bay, khách sạn và trụ sở doanh nghiệp trên khắp thế giới, máy quét mống mắt cùng hộ chiếu điện tử đang khiến việc đi lại trở nên minh bạch hơn bao giờ hết. Những công nghệ này được phát triển nhằm nhận diện khủng bố, tội phạm và người sử dụng giấy tờ giả, nhưng đồng thời tạo thêm trở ngại cho các chiến dịch tình báo bí mật. Đặc biệt, các đặc vụ CIA, Mossad cùng nhiều cơ quan khác phải hoạt động dưới tên người khác hoặc những danh tính hoàn toàn không tồn tại. Ở Dubai, Jordan, Ấn Độ và một số nước thuộc Liên minh châu Âu, hệ thống quét tròng đen đã xuất hiện tại những địa điểm thường có nhiều hoạt động tình báo. Thiết bị này xác lập mối liên hệ lâu dài giữa đặc điểm riêng biệt trong nhãn cầu một người với một cái tên cụ thể trên hồ sơ. Khi dữ liệu đã được lưu trữ, việc một cá nhân quay lại cùng địa điểm dưới danh tính mới trở nên khó khăn hơn nhiều. Công nghệ hộ chiếu cũng thay đổi nhanh chóng, khi ngày càng nhiều quốc gia chuyển từ hộ chiếu giấy truyền thống sang hộ chiếu sinh trắc học. Bên trong loại giấy tờ này có một chip điện tử siêu nhỏ, lưu dữ liệu về khuôn mặt, giới tính, ngày sinh, nơi sinh và nhiều thông tin cá nhân khác. Hệ thống kiểm tra tự động có thể đối chiếu các dữ liệu ấy với người xuất trình hộ chiếu, thay vì chỉ dựa vào ảnh hoặc thông tin trên trang giấy. Một người từng công tác trong ngành tình báo Mỹ nhận định rằng, nếu đã vào một quốc gia bằng tên giả, đặc vụ gần như không thể trở lại nơi đó với một tên khác. Dữ liệu sinh trắc học trong hộ chiếu, thậm chí dữ liệu liên quan đến nhãn cầu, có thể bị gắn cố định với danh tính được sử dụng lần đầu. Vì vậy, cùng một khuôn mặt hoặc đôi mắt rất dễ bị phát hiện khi xuất hiện bên cạnh một cái tên mới, dù giấy tờ được chuẩn bị cẩn thận. Charles Faddis, sĩ quan CIA nghỉ hưu, cho biết đây là vấn đề đặc biệt nhạy cảm đối với các điệp viên và quan chức tình báo, cả người đang làm việc lẫn người đã rời nhiệm sở. Khi CIA phối hợp chặt chẽ với cơ quan tình báo địa phương tại EU, Jordan, Thái Lan và những nơi khác, thủ tục xuất nhập cảnh của đặc vụ có thể được hỗ trợ. Ngược lại, các chiến dịch đơn phương, trong đó cơ quan nước ngoài cố tránh để chính quyền sở tại biết, phải đối mặt với rào cản công nghệ đáng kể. Sau vụ khủng bố 11/9, theo các nguồn tin tình báo, quan chức CIA bắt đầu chú trọng hơn việc tuyển dụng người bên trong những cơ quan nước ngoài phụ trách kiểm soát biên giới. Những nhân sự này có thể tiếp cận dữ liệu điện tử, từ đó thay đổi, bổ sung hoặc xóa một số tài liệu theo yêu cầu của hoạt động bí mật. Cách tiếp cận ấy cho thấy cuộc cạnh tranh tình báo không chỉ diễn ra ngoài đường phố, mà còn diễn ra trong các hệ thống dữ liệu phục vụ kiểm soát con người. Trong lúc đó, nhiều quốc gia tiếp tục lắp đặt máy quét sinh trắc học tại sân bay, cảng biển và các cửa khẩu quan trọng, khiến mạng lưới nhận diện ngày càng rộng. Eyelock Corp của Mỹ đã triển khai thiết bị tại một số cảng ở Mỹ, Mexico, Singapore và Columbia, đồng thời thử nghiệm tại Brazil, Chile, Pháp, Tây Ban Nha, Anh cùng khu vực Trung Đông. Mỗi điểm quét mới mở rộng khả năng phát hiện danh tính trùng lặp, giấy tờ bất thường và những người cố gắng đi qua biên giới bằng thông tin không chính xác. Hiệu quả của hệ thống được Các tiểu vương quốc Ả-rập Thống Nhất nêu qua số liệu năm 2008, khi máy quét tròng đen giúp bắt 54.000 tên tội phạm và phát hiện 1.088 hộ chiếu giả. Những con số này giải thích vì sao công nghệ sinh trắc học nhanh chóng được đưa vào nhiều quy trình kiểm tra an ninh trên thế giới. Với người bình thường, đó là lớp bảo vệ hữu ích, còn với điệp viên, mỗi lần quét có thể khiến một danh tính bí mật mất tác dụng vĩnh viễn.