Công nghệ nhận diện "vân mắt"

Cảnh sát New York vừa giới thiệu công nghệ nhận diện mới, sử dụng máy quét tròng đen để xác định danh tính nghi phạm chính xác hơn trong quá trình xử lý vụ án. Thiết bị này được kỳ vọng ngăn chặn tình trạng một người mạo danh người khác, qua đó không thể lợi dụng kẽ hở để đánh bại hệ thống pháp luật. Công nghệ xuất hiện sau khi hai người bị tình nghi liên quan những tội ác nghiêm trọng thoát án tù bằng cách sử dụng danh tính của các nghi phạm chỉ phạm tội nhẹ hơn. Từ đó, một số nghi phạm bị tạm giữ tại Manhattan phải trải qua thêm bước chụp ảnh tròng mắt bên cạnh các thủ tục thông thường như chụp ảnh nhận dạng và lấy dấu vân tay. Họ được yêu cầu nhìn sát vào thiết bị cầm tay có hình dáng gợi nhớ máy đo mắt trong phòng khám nhãn khoa, để hệ thống ghi lại đặc điểm riêng của tròng đen. Những hình ảnh này bổ sung một lớp xác minh danh tính mới, bên cạnh các phương pháp truyền thống vốn đã được cảnh sát sử dụng lâu nay. Trước khi xuất hiện trước thẩm phán, nghi phạm sẽ nhìn vào máy scan lần thứ hai, giúp cảnh sát đối chiếu hình ảnh mới với dữ liệu đã lưu từ bước kiểm tra ban đầu. Hệ thống sử dụng ảnh độ phân giải cao, tập trung vào các mẫu đặc trưng trong chi tiết màu mắt để tìm kiếm sự trùng khớp giữa hai lần ghi nhận. Cách làm này nhằm bảo đảm người bị bắt chính là người đã được đăng ký trong hồ sơ, thay vì một cá nhân khác vô tình hoặc cố ý mang danh tính thay thế. Vân mắt mỗi người chứa những chi tiết màu sắc và hoa văn riêng, vì vậy việc ghi hình độ phân giải cao có thể cung cấp thêm cơ sở nhận dạng bên cạnh dấu vân tay. Cảnh sát New York xem đây là công cụ hỗ trợ kiểm tra nhanh, đặc biệt trong những tình huống nghi phạm tìm cách che giấu tên tuổi trước cơ quan tư pháp. Thiết bị có thể tạo cảm giác giống công nghệ khoa học viễn tưởng, nhưng mục đích được công bố khá cụ thể, đó là hạn chế việc giả danh trong quy trình tố tụng. Chương trình nhận diện bằng tròng mắt có kinh phí 500.000 USD, đồng thời được dự định mở rộng tới nhiều khu vực khác của thành phố New York trước khi năm đó kết thúc. Các viên chức cảnh sát cho rằng khoản đầu tư này giúp ngăn những nghi phạm có khả năng nguy hiểm tận dụng danh tính giả để tránh hậu quả pháp lý. Việc triển khai ban đầu tại Manhattan được xem như bước thử nghiệm thực tế trước khi công nghệ được đưa đến phạm vi rộng hơn trong thành phố. Tuy nhiên, sự xuất hiện của máy quét tròng mắt cũng lập tức đặt ra câu hỏi về quyền riêng tư, bởi dữ liệu sinh trắc học có thể được lưu trữ và sử dụng lâu dài. Các tổ chức bảo vệ quyền tự do dân sự lo ngại thiết bị mang phong cách khoa học viễn tưởng này khiến thông tin cá nhân của người dân New York bị thu thập vượt mức cần thiết. Tranh luận không chỉ xoay quanh hiệu quả nhận diện, mà còn liên quan cách cảnh sát quản lý, bảo vệ và giới hạn việc sử dụng dữ liệu. Donna Lieberman, Giám đốc điều hành Hiệp hội Quyền Tự do Công dân New York, cho rằng cảnh sát chưa chứng minh được công nghệ này thực sự cần thiết trong thực tế. Bà cũng đặt vấn đề liệu máy quét có mang lại lợi ích rõ ràng hơn, đáng tin cậy hơn so với những phương pháp nhận dạng hiện có hay không. Theo quan điểm của bà, việc bổ sung một hệ thống thu thập dữ liệu mới cần được cân nhắc kỹ trước khi áp dụng rộng rãi. Lieberman cảnh báo rằng mỗi lần cảnh sát bắt đầu thu thập thông tin cá nhân rồi đưa thông tin vào cơ sở dữ liệu, xã hội đều có lý do để lo lắng. Công nghệ nhận diện vân mắt vì thế đứng giữa hai mục tiêu đối lập, gồm ngăn chặn hành vi giả danh hiệu quả và bảo vệ quyền riêng tư của người bị kiểm tra. New York sẽ phải chứng minh chương trình 500.000 USD vừa giúp hệ thống tư pháp nhận diện đúng người, vừa không biến dữ liệu sinh trắc học thành gánh nặng mới đối với công chúng.