Công nghệ tương lai trong trí tưởng tượng của con người năm 1955

Năm 1955, Phòng Thương mại Mỹ thực hiện một bộ phim trình chiếu theo slide mang tên “Con người, Sản phẩm và Tiến bộ: 1975”, nhằm giới thiệu những hướng phát triển mà ngành công nghiệp Mỹ kỳ vọng trong hai thập niên tiếp theo. Bộ phim không chỉ mô tả sản phẩm tiện dụng hơn, mà còn phác họa một đời sống tương lai nơi giao thông, mua sắm, nội trợ và xây dựng đều được tự động hóa mạnh mẽ. Nhìn từ hiện tại, nhiều ý tưởng trong đó đã trở thành hiện thực một phần, trong khi những dự đoán khác vẫn giữ vẻ táo bạo, kỳ quặc và đậm chất khoa học viễn tưởng. Hình ảnh gây chú ý đầu tiên là một siêu thị năm 1975, nơi khách hàng được hứa hẹn không phải xếp hàng lâu trước quầy thanh toán như trong các cửa hàng truyền thống. Một chiếc máy tính tự động được mô tả có khả năng định giá mọi mặt hàng khi chúng đi qua “con mắt điện tử”, giúp quá trình mua sắm diễn ra nhanh gọn hơn đáng kể. Người xem thế kỷ 21 lập tức nghĩ đến mã vạch, dù công nghệ này đã được phát minh từ cuối những năm 1940 nhưng chỉ bắt đầu được các siêu thị Mỹ áp dụng rộng rãi vào những năm 1970. Điều thú vị nằm ở chỗ hình minh họa năm 1955 không cho thấy mã vạch, cũng không giải thích cụ thể “mắt điện tử” nhận diện từng sản phẩm bằng cách nào. Ý tưởng ấy có thể phản ánh một hình dung sớm về hệ thống nhận diện hàng hóa tự động, trước khi các phương pháp thương mại thực tế được hoàn thiện và triển khai phổ biến. Dù cách thể hiện còn mơ hồ, viễn cảnh thanh toán nhanh tại siêu thị đã dự báo khá đúng một thay đổi quan trọng trong đời sống bán lẻ hiện đại. Ngành đường sắt cũng xuất hiện với diện mạo đáng kinh ngạc, thông qua những đoàn tàu khí động học được Hiệp hội Đường sắt Mỹ phối hợp giới thiệu trong bộ slide. Các đoàn tàu tương lai được kỳ vọng nhẹ hơn, có trọng tâm thấp hơn những toa tàu đương thời, đồng thời chạy qua các khúc cua với tốc độ cao hơn nhiều. Ngày nay, tàu cao tốc đã sử dụng thiết kế khí động học, nhưng những ô cửa sổ trong suốt cực lớn cùng hệ thống cửa dày đặc như hình dung năm 1955 vẫn chưa trở thành đặc điểm phổ biến. Một thiết kế khác còn táo bạo hơn là chiếc ô tô thông minh chạy bằng năng lượng nguyên tử, kết hợp cảnh báo đường sá với khả năng tự đỗ xe. Slideshow cho rằng nghiên cứu của Viện Sắt và Thép Mỹ có thể góp phần phát triển các thiết bị điện tử cảnh báo người lái về điều kiện phía trước, cùng một “bộ não” tự động đảm nhiệm thao tác đỗ xe. Phần đuôi xe phình lớn được dành cho lò phản ứng, gợi nhớ Ford Nucleon, mẫu xe ý tưởng chạy bằng năng lượng nguyên tử từng được phát triển vào năm 1957. Niềm tin vào năng lượng nguyên tử khi ấy không chỉ xuất hiện trong lĩnh vực ô tô, mà còn lan sang nhiều ý tưởng giao thông và sản xuất khác. Một robot thi công đường ray được dự đoán sẽ thực hiện toàn bộ công việc xây dựng, sửa chữa, qua đó biến những dự án hạ tầng lớn thành quy trình tự động và hiệu quả hơn. Hình ảnh này cho thấy con người năm 1955 đã sớm hình dung máy móc có thể thay thế phần lớn lao động nặng, nguy hiểm trong những công trường quy mô lớn. Trong căn nhà tương lai, sự tiện lợi được đặt vào trung tâm của mọi hoạt động thường ngày, từ mua sắm đến rửa bát và giặt giũ. Người phụ nữ năm 1975 có thể đặt hàng qua điện thoại, trong khi các thiết bị nội trợ xử lý công việc chỉ bằng một nút bấm, giảm đáng kể thời gian dành cho việc nhà. Viễn cảnh ấy vừa phản ánh khát vọng giải phóng con người khỏi công việc lặp lại, vừa cho thấy cách xã hội năm 1955 hình dung vai trò nội trợ chủ yếu thông qua hình ảnh phụ nữ. Giao thông đường sắt tiếp tục được mở rộng bằng mẫu tàu hai tầng, có thân xe khí động học và những cửa sổ lớn giúp hành khách thưởng ngoạn cảnh vật trên hành trình. Ở ý tưởng cuối cùng, một đoàn tàu được kéo bởi đầu máy chạy bằng năng lượng nguyên tử, cho thấy người Mỹ khi đó tin rằng nguyên tử có thể cung cấp năng lượng cho gần như mọi phương tiện trong tương lai. Sau bảy thập niên, các dự đoán ấy nhắc rằng trí tưởng tượng công nghệ thường vừa nhìn thấy đúng hướng phát triển, vừa phóng đại khả năng của những nguồn năng lượng đang được kỳ vọng.