Cụ bà miền Tây gần nửa thế kỷ giữ nghề làm lồng đèn Trung thu

Những ngày cận Trung thu 2026, căn nhà nhỏ của bà Trần Thị Hai ở phường Sóc Trăng, TP.Cần Thơ, lại bừng lên trong sắc đỏ, vàng, xanh, tím của những tấm giấy kiếng. Ở tuổi 70, bà vẫn đều đặn ngồi bên thanh tre, cuộn kẽm, hồ bột mì, tiếp tục công việc đã gắn bó với mình suốt 57 năm. Bà bắt đầu học làm lồng đèn từ năm 13 tuổi, khi còn là cô bé miền Tây, rồi dần biến nghề thủ công gia đình thành một phần ký ức không thể tách rời. Gia đình bà Hai có bảy anh chị em, nhưng theo thời gian, nhiều người đã qua đời, hiện chỉ còn ba anh chị em tiếp tục gặp nhau trong mỗi mùa Trung thu. Mỗi khi mùa lễ đến gần, ba người lại quây quần bên những vật liệu giản dị, cùng uốn tre, buộc kẽm, dán giấy, tạo nên những chiếc đèn thủ công đầy màu sắc. Công việc diễn ra chậm rãi, đòi hỏi sự kiên nhẫn, trong khi cả gia đình mỗi ngày chỉ có thể hoàn thành khoảng 20 chiếc lồng đèn. Ngoài thời gian làm nghề, bà Hai còn phải chăm sóc người cha 98 tuổi, nên gia đình không thể nhận đơn hàng số lượng lớn dù nhu cầu thường tăng mạnh trước Trung thu. Với bà, làm lồng đèn hiện không chỉ là cách kiếm thêm thu nhập thời vụ, mà còn là việc gìn giữ nghề nhà, ký ức tuổi thơ và nếp sinh hoạt thân thuộc. Để làm một chiếc lồng đèn ông sao nhỏ, người thợ phải bắt đầu từ khâu chọn tre, công đoạn quyết định độ bền, độ dẻo và vẻ cân đối của sản phẩm. Tre cần đủ già để chắc chắn, đồng thời vẫn có độ dẻo cần thiết cho việc uốn cong, nhưng hiện gia đình phải thuê người khác đi đốn nguyên liệu. Sau khi được mang về phơi khô, tre được chẻ thành những nan có độ dày vừa phải, giúp người làm dễ tạo hình mà khung đèn vẫn giữ được sự vững chắc. Từng nan tre sau đó được uốn thành ngôi sao năm cánh, các mối nối cố định bằng kẽm, rồi thêm vòng tròn bên ngoài để gia cố toàn bộ khung. Khi phần khung đã hoàn chỉnh, những tấm giấy kiếng nhiều màu được cắt theo kích thước phù hợp, chuẩn bị cho công đoạn dán thủ công công phu. Gia đình bà sử dụng hồ nấu từ bột mì để dán giấy, cách làm quen thuộc nhưng yêu cầu đôi tay khéo léo, bởi giấy mỏng rất dễ nhăn hoặc rách. Người thợ phải đưa giấy ôm sát từng cạnh khung, giữ bề mặt phẳng, trong suốt, để ánh sáng bên trong có thể xuyên qua và làm màu sắc nổi bật. Sau cùng, các sợi kim tuyến nhiều màu được gắn dọc theo cạnh ngôi sao, tạo điểm nhấn lung linh cho món đồ chơi vốn mang đậm không khí Trung thu truyền thống. Trước đây, gia đình bà Hai từng làm nhiều mẫu đèn khác nhau, từ hình con cá, con gà đến con thỏ, đáp ứng thị hiếu phong phú của trẻ nhỏ. Tuy nhiên, những mẫu tạo hình con vật cần nhiều thời gian, công sức hơn, trong khi tuổi tác và sức khỏe khiến gia đình phải dần thu hẹp quy mô sản xuất. Hiện lồng đèn ông sao là sản phẩm chính còn được duy trì, mỗi chiếc bán với giá 25.000 đồng, mức giá gắn với công sức thủ công của người làm. Bà Hai dự kiến dịp Trung thu năm nay gia đình sẽ hoàn thành khoảng 600 chiếc, tương đương doanh thu dự kiến 15 triệu đồng nếu tiêu thụ hết sản phẩm. Lồng đèn thủ công hiện không còn giữ ưu thế như trước, nhưng vẫn có chỗ đứng riêng nhờ vẻ mộc mạc, màu sắc đặc trưng và dấu ấn bàn tay người thợ. Nhiều khách tìm đến mua không chỉ để tặng trẻ nhỏ, mà còn muốn tìm lại hình ảnh những mùa Trung thu xưa, khi món đồ chơi truyền thống từng hiện diện trong mỗi con hẻm. Nguồn thu nhập chính của bà Hai hiện đến từ việc cho thuê mặt bằng phía trước nhà, còn nghề làm lồng đèn chỉ diễn ra theo mùa và không đem lại khoản tiền lớn. Dù vậy, người phụ nữ 70 tuổi vẫn chưa muốn dừng công việc đã theo mình gần nửa thế kỷ, bởi từng thanh tre, cuộn kẽm và tấm giấy kiếng đều chứa đựng một phần đời bà.