Tuy nhiên, giữa một thế giới ngày càng phân mảnh với những biến chuyển sâu sắc, để tiếp tục phát huy vai trò “người thuyền trưởng”, tổ chức đa phương lớn nhất hành tinh đứng trước yêu cầu cấp thiết phải cải tổ để thích ứng tình hình mới. Tại Khóa họp thứ 81 của Đại hội đồng Liên hợp quốc, đang diễn ra tại New York, Mỹ, vấn đề này một lần nữa được đặt lên bàn nghị sự.
Chỉ vài tháng sau khi chiến tranh thế giới thứ 2 kết thúc, vào tháng 1/1946, tại London, Anh, Đại hội đồng Liên hợp quốc tổ chức Khóa họp đầu tiên, thảo luận về nỗ lực duy trì hòa bình và an ninh quốc tế.
Nhiều thập niên đã trôi qua với bao thăng trầm và biến chuyển của lịch sử cho đến Khóa họp thứ 81 này. Dù nỗi trăn trở làm thế nào để duy trì hòa bình và an ninh quốc tế vẫn là câu hỏi thường trực, song những thách thức Liên hợp quốc phải vượt qua đã nhân lên gấp nhiều lần.
Bức tranh địa chính trị toàn cầu hiện nay ghi nhận những khác biệt căn bản so với thời điểm cách đây hơn 80 năm, khi Liên hợp quốc được thành lập.
Phát biểu khai mạc Khóa họp thứ 81 của Đại hội đồng Liên hợp quốc, Tổng Thư ký Antonio Guterres nhấn mạnh, thế giới đang chìm trong xung đột, chia rẽ địa chính trị sâu sắc, nguy cơ leo thang hạt nhân hiện hữu, đói nghèo, bất bình đẳng dai dẳng và khủng hoảng khí hậu ngày càng tàn khốc.
Sự phát triển bùng nổ của công nghệ thông tin, nhất là trí tuệ nhân tạo, mở ra cơ hội phát triển nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro nếu thiếu sự quản trị chặt chẽ và minh bạch.
Hơn hết, niềm tin vào các thể chế đa phương, trong đó có Liên hợp quốc, đứng trước nguy cơ bị xói mòn nghiêm trọng và chịu áp lực lớn trước biến động phức tạp của địa chính trị toàn cầu.
Trong bối cảnh đó, cải tổ Liên hợp quốc trở thành yêu cầu tất yếu để tổ chức đa phương này đáp ứng nhiệm vụ trong tình hình mới.
Nhìn từ góc độ nội tại, cải tổ cũng là đòi hỏi bức thiết của bản thân Liên hợp quốc, bởi một số cấu trúc được thiết lập cách đây hơn 80 năm được cho là không còn phù hợp với bối cảnh hiện nay.
Đơn cử như tính đại diện trong cơ cấu thành viên của Hội đồng Bảo an. Nhiều ý kiến cho rằng, cấu trúc hiện tại của Hội đồng Bảo an vẫn phản ánh cục diện quyền lực của thế giới năm 1945, thiếu “tiếng nói” đến từ châu Á, châu Phi và Mỹ Latin, những khu vực ngày càng giữ vai trò trụ cột trong hệ thống quốc tế đa cực mới. Ngoài ra, sự cạnh tranh gay gắt giữa các cường quốc khiến quá trình thông qua nghị quyết gặp một số khó khăn.
Nguyên Chủ tịch Đại hội đồng Liên hợp quốc Annalena Baerbock nhấn mạnh, thay đổi cách thức làm việc, vốn không còn phù hợp tình hình hiện nay, chính là con đường để Liên hợp quốc tiếp tục theo đuổi nguyên tắc và mục tiêu cốt lõi về gìn giữ hòa bình, an ninh và xây dựng một thế giới công bằng, tốt đẹp hơn.
Nỗ lực cải tổ Hội đồng Bảo an cũng nhận được sự ủng hộ từ Tổng Thư ký Liên hợp quốc và nhiều nước thành viên như Nga, Đức, Nhật Bản, Ấn Độ và các nước châu Phi, nhằm nâng cao tính đại diện, hiệu lực và hiệu quả hoạt động của cơ quan này.
Dù còn đối mặt một số thách thức, song sự hiện diện rộng rãi của Liên hợp quốc trong nhiều thập niên qua cho thấy vai trò và mục đích cốt lõi của tổ chức này vẫn còn nguyên giá trị.
Trên hành trình 80 năm hình thành và phát triển, với nỗ lực không ngừng nghỉ, Liên hợp quốc không chỉ trở thành “ngôi nhà chung” của 193 quốc gia thành viên, mà còn ghi dấu ấn là một tổ chức đa phương có vị trí hết sức quan trọng trong đời sống chính trị quốc tế mà chưa có một cơ chế hay tổ chức nào khác có thể thay thế.
Dưới lá cờ xanh của Liên hợp quốc, mỗi ngày, hàng triệu người dân yếu thế nhận được sự hỗ trợ cần thiết, hòa bình và an ninh tiếp tục được thúc đẩy. Liên hợp quốc giương cao ngọn cờ đầu trong tăng cường hợp tác và hỗ trợ phát triển, không chỉ về tăng trưởng kinh tế, mà còn trong xây dựng và triển khai các chính sách về xóa đói, giảm nghèo, bình đẳng giới, y tế, môi trường.
Với chủ đề “Khôi phục niềm tin, quản trị chuyển dịch: Vì một Liên hợp quốc hành động hiệu quả cho tất cả mọi người”, Khóa họp thứ 81 của Đại hội đồng Liên hợp quốc được kỳ vọng sẽ góp phần củng cố niềm tin của công chúng vào tổ chức đa phương lớn nhất hành tinh. Tổng Thư ký Antonio Guterres kêu gọi các nước thành viên thúc đẩy cải cách Liên hợp quốc tại kỳ họp lần này, nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động, củng cố vai trò trung tâm của Liên hợp quốc trong quản trị toàn cầu.
NGUYỄN HÀ