Cùng con vượt dốc tuổi teen

Cha mẹ hạ cái tôi, mở lòng đón nhận những khác biệt, kiên nhẫn đồng hành cùng con qua từng hoạt động nhỏ... là vài gợi ý từ góc nhìn chuyên gia để dần kéo gần rồi xóa mờ khoảng cách thế hệ, nhường chỗ cho sự thấu hiểu sâu sắc.

Buổi trò chuyện "Chung bàn: Để làm bạn cùng con" tổ chức tại tòa soạn báo Tuổi Trẻ chiều tối 23-10, kết nối cùng các vị khách mời: TS Phạm Thị Thúy - giảng viên Học viện Chính trị khu vực II; học sinh Trần Thanh Duy - lớp 7 Trường THCS Nguyễn Văn Tố; phụ huynh Nguyễn Ngọc Nhung - công tác tại Nhà xuất bản Trẻ.

Kết nối và những bước chân cùng nhịp

Nhịp sống hiện đại hối hả, "mạnh ai nấy sống" đôi lúc không còn quá xa lạ trong một gia đình. Đến bữa cơm cùng nhau đôi lúc còn khó, thế nên khoảng cách giữa cha mẹ và con cái khi đến tuổi ẩm ương ngày càng rộng không phải không có lý do.

Dẫu vậy, phụ huynh Nguyễn Ngọc Nhung vẫn cam kết và giữ đúng lịch với hai cô con gái 10 và 12 tuổi mỗi ngày. Đó là ăn sáng, ăn tối và nói chuyện cùng nhau trước khi đi ngủ.

• 

  ChatGPT có phiên bản cho tuổi teen, phụ huynh quản lý nhưng không được đọc cuộc trò chuyện

• 

  Người lớn chê trend vô nghĩa nhưng hồi đó cũng từng 'quậy' như ai

Chị kể khi ấy không ở vai người mẹ mà hóa thân thành người bạn, bước vào thế giới của con bằng việc cùng tìm hiểu sở thích, cùng nghe bản nhạc con yêu thích và lắng nghe câu chuyện của từng đứa.

Mối gắn kết giữa ba mẹ con còn qua những thử thách và hoạt động thể chất ngoài trời. Cùng nhau chạy bộ, leo núi không chỉ giúp cả mẹ và con rèn luyện sức khỏe, mà còn là lúc mẹ con động viên nhau cùng gắng lúc mệt mỏi. Và mẹ như chỗ dựa vững chắc của hai cô con gái.

Trong khi đó, học sinh Trần Thanh Duy khoe từ đi học đến tập luyện thể thao luôn có sự đồng hành của mẹ vì ba bận rộn hơn nên ít có cơ hội đi cùng. Là một vận động viên môn roller sport (patin), Duy chia sẻ mình rất thoải mái vì ba mẹ chưa bao giờ tạo bất cứ áp lực nào với mình.

"Có lúc bài kiểm tra chưa được điểm cao, mẹ cũng động viên cố gắng, làm bài cẩn thận hơn để lần sau không nuối tiếc. Trong thể thao cũng vậy, em cũng có thể quyết định việc tập luyện và báo cho ba mẹ biết vì ba và mẹ em luôn lắng nghe ý kiến của em", Duy bộc bạch.

Tháo gỡ rào cản từ lắng nghe và hạ cái tôi

Học sinh Thanh Duy cho biết ba mẹ luôn tạo điều kiện cho bạn theo đuổi đam mê thể thao, lắng nghe con và sẵn sàng hỗ trợ đúng lúc. Có điều con trai yêu thích nhưng chưa nói thì cha Duy đã lặng lẽ quan sát, thấu hiểu và dành tặng con sự bất ngờ.

Kỹ năng và bước chuẩn bị để cha mẹ là "bạn đồng hành" của con

- Chuyển hóa cảm xúc cá nhân trước. Luôn thực hành hít thở sâu, tự nhắc nhở bản thân dừng lại trước khi phản ứng nóng giận với hành vi của con.

- Làm gương trong việc đối thoại và nhận lỗi. Sẵn sàng chia sẻ câu chuyện, bối cảnh thời thơ ấu của mình cho con nghe để con hiểu và thông cảm, đồng thời biết nói lời xin lỗi khi sai.

- Trao quyền và tin tưởng con. Khi cha mẹ dám tin tưởng và giao quyền cho con tự lập (như việc tự chuẩn bị, tự đi du lịch, trải nghiệm), con cái thường làm được nhiều hơn những gì cha mẹ kỳ vọng.

- Tránh so sánh và tránh thiên vị vô hình. Mỗi đứa con có một tính cách và nhịp độ phát triển khác nhau. Việc so sánh con với "con nhà người ta" hay vô tình thể hiện sự thiên vị giữa các anh chị em sẽ tạo ra những tổn thương tâm lý sâu sắc.

Chẳng hạn Duy từng thích một vật dụng phục vụ cho tập môn thể thao yêu thích song giá cũng hơi cao và chưa từng xin cha mua. Thế nhưng cha Duy đã âm thâm mua, còn phối hợp với huấn luyện viên của Duy để dành cho con trao món quà bất ngờ ấy vào đúng ngày sinh nhật mà Duy nói "nhận quà xúc động muốn khóc tại chỗ".

TS Phạm Thị Thúy phân tích nguyên nhân cốt lõi khiến khoảng cách giữa cha mẹ và con cái ngày càng rộng ra chính là "cái tôi" quá cao của người lớn.

Rất nhiều phụ huynh mặc định từng trải hơn, làm cha mẹ nên tự cho mình quyền áp đặt, chê bai hay phán xét con. Trong khi một đứa trẻ dù chỉ lên 3 hay đã ở tuổi dậy thì đều là một cá thể độc lập với cảm xúc, suy nghĩ và cái tôi riêng.

"Đừng mong thay đổi cá tính của con, mà hãy học cách điều hòa cảm xúc của chính mình", TS Thúy tư vấn.

Theo chị Thúy, lắng nghe con không đơn thuần chỉ nghe bằng tai mà cần phải quan sát bằng mắt, bằng sự thấu cảm và bằng xúc giác, chẳng hạn một cái ôm ấm áp vào đúng lúc con cần nhất.

Cẩm nang làm bạn cùng con

- Hạ thấp "cái tôi" của người làm cha mẹ. Cha mẹ thường mặc định mình từng trải hơn và luôn đúng dễ dẫn đến áp đặt, phán xét hoặc chê bai con. "Cái tôi" quá cao chính là bức tường lớn nhất ngăn cản sự kết nối.

- Tôn trọng tính cá thể độc lập của con. Mỗi đứa trẻ là một cá thể biệt lập với suy nghĩ, cảm xúc và cái tôi riêng. Đừng cố thay đổi cá tính của con hay dùng lăng kính, trải nghiệm, thậm chí là những tổn thương trong quá khứ của chính mình để áp đặt lên con.

- Điều hòa cảm xúc và giữ hòa khí gia đình. Nhiều cha mẹ đọc nhiều sách nhưng vẫn thất bại khi đối diện với con vì không kiểm soát được cảm xúc cá nhân. Sự bình tĩnh của cha mẹ là điều kiện tiên quyết để con mở lòng.

- Nghệ thuật lắng nghe bằng đa giác quan. Lắng nghe không chỉ bằng tai hay ngôn từ mà phải lắng nghe bằng mắt (quan sát từng ly từng tí), bằng trái tim, sự thấu cảm và cả xúc giác (như cái ôm đúng thời điểm).

- Hiểu về "chấn thương liên thế hệ". Đôi khi sự căng thẳng giữa cha mẹ và con cái bắt nguồn từ những tổn thương chưa được chữa lành từ thế hệ trước. Cha mẹ cần dũng cảm nhìn nhận, thấu hiểu hoàn cảnh của nhau và thậm chí không ngại nói lời xin lỗi con khi mất kiểm soát.

Khoảng cách giữa cha mẹ và con cái đôi khi khơi nguồn từ những điều rất nhỏ: thiếu những bữa cơm chung, những cuộc trò chuyện hay thời gian lắng nghe nhau.