Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ ngày 3/11 được xem là phép thử quan trọng đối với Tổng thống Donald Trump sau gần hai năm cầm quyền.
Không chỉ phản ánh đánh giá của người dân về kinh tế và hiệu quả điều hành của chính quyền, kết quả bầu cử còn quyết định tương quan lực lượng tại Quốc hội, qua đó định hình dư địa triển khai chương trình nghị sự của Nhà Trắng trong hai năm cuối nhiệm kỳ.
Sức ép từ cử tri
Chi phí sinh hoạt tiếp tục là một trong những mối quan tâm hàng đầu của cử tri Mỹ. Giá thực phẩm, nhà ở, bảo hiểm và năng lượng cao khiến nhiều hộ gia đình gặp khó khăn, dù kinh tế vẫn tăng trưởng và thị trường chứng khoán diễn biến tích cực.
Khảo sát kinh tế toàn quốc của CNBC thực hiện với 1.000 cử tri đã đăng ký vào giữa tháng 10 cho thấy phần lớn người được hỏi bi quan về triển vọng kinh tế.
Theo số liệu được công bố, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 9/2026 tăng 3,6% so với cùng kỳ năm trước, tỷ lệ thất nghiệp ở mức 4,2%, trong khi GDP quý 3 tăng 3,4%. Lãi suất vay cao tiếp tục gây sức ép cho người mua nhà và doanh nghiệp muốn mở rộng đầu tư. Những con số này cho thấy tăng trưởng kinh tế chưa đồng nghĩa với việc người dân cảm nhận rõ sự cải thiện trong đời sống.
Chính quyền Tổng thống Trump bảo vệ các chính sách thuế quan, thu hút đầu tư và thúc đẩy sản xuất trong nước, coi đây là những biện pháp củng cố nền kinh tế.
Tuy nhiên, tác động của thuế nhập khẩu đối với giá tiêu dùng và chi phí sản xuất vẫn gây tranh luận. Biến động thị trường năng lượng, trong đó có ảnh hưởng từ xung đột tại Trung Đông, cũng làm gia tăng bất định về chi phí nhiên liệu và vận tải.
Trong khi đảng Dân chủ tập trung vào khả năng chi trả và trách nhiệm giải trình của chính quyền, đảng Cộng hòa nhấn mạnh các ưu tiên của ông Trump, trong đó có an ninh biên giới và thúc đẩy sản xuất nhiên liệu hóa thạch trong nước.
Hiệu quả điều hành và chính sách đối ngoại cũng góp phần định hình lựa chọn của cử tri. Vì vậy, kết quả bầu cử không chỉ phụ thuộc vào các chỉ số kinh tế mà còn phản ánh cách người dân đánh giá những chính sách đang được triển khai.
Cuộc đua giành Quốc hội
Đảng Cộng hòa hiện kiểm soát cả Thượng viện và Hạ viện, trong khi đảng Dân chủ tìm cách giành lại ít nhất một viện bằng cách tận dụng những lo ngại về kinh tế và sự bất mãn đối với chính quyền.
Trong ngày bầu cử, cử tri sẽ bầu toàn bộ 435 ghế Hạ viện, 35 ghế Thượng viện cùng nhiều vị trí cấp bang. Kết quả sẽ quyết định tương quan quyền lực tại Quốc hội khóa 120, bắt đầu hoạt động từ tháng 1/2027.
Hiện đảng Cộng hòa nắm 53 ghế Thượng viện, trong khi đảng Dân chủ cùng hai thượng nghị sỹ độc lập liên kết với phe này có tổng cộng 47 ghế. Đảng Dân chủ cần giành thêm ròng 4 ghế để kiểm soát Thượng viện.
Tại Hạ viện, đảng Cộng hòa có 218 nghị sỹ, đảng Dân chủ có 214 nghị sỹ; một nghị sỹ độc lập tham gia nhóm nghị sỹ Cộng hòa và hai ghế đang để trống. Đảng Dân chủ cần tăng ròng ít nhất 3 ghế để giành đa số.
Theo truyền thống chính trị Mỹ, đảng của tổng thống đương nhiệm thường mất ghế trong các cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ. Sau chiến thắng của ông Trump năm 2024 và việc đảng Cộng hòa giành quyền kiểm soát cả hai viện, đảng Dân chủ đang tìm cách biến những lo ngại về chi phí sinh hoạt và sự bất mãn đối với chính quyền thành lợi thế tại các địa hạt cạnh tranh.
Khảo sát NPR/PBS News/Marist công bố ngày 27/10 cho thấy, trong nhóm cử tri có khả năng đi bỏ phiếu, 52% nghiêng về ứng cử viên Dân chủ tại địa hạt của mình, so với 44% lựa chọn ứng cử viên Cộng hòa.
Tuy nhiên, tỷ lệ ủng hộ trên toàn quốc không phản ánh trực tiếp số ghế mỗi đảng có thể giành được, bởi kết quả còn phụ thuộc vào mức độ cạnh tranh tại từng địa hạt.
Cuộc đua Thượng viện được đánh giá khó dự đoán hơn. Tổ chức phi đảng phái Cook Political Report xếp các cuộc đua tại Alaska, Iowa, Kansas, Maine, Michigan, Ohio và Texas vào nhóm chưa thể xác định bên thắng cuộc. Kết quả tại những bang này có thể quyết định cán cân quyền lực ở Thượng viện.
Do đó, lợi thế trong các khảo sát toàn quốc chưa đủ để bảo đảm chiến thắng cho đảng Dân chủ. Sai số thăm dò, đặc điểm từng địa hạt và khả năng huy động cử tri sẽ đóng vai trò quan trọng. Câu hỏi then chốt là liệu những lo ngại về kinh tế và chính sách có chuyển thành thay đổi quyền kiểm soát Quốc hội hay không.
Thế giằng co
Nếu đảng Cộng hòa tiếp tục kiểm soát cả hai viện, Tổng thống Trump sẽ có điều kiện thuận lợi hơn để thúc đẩy chương trình nghị sự tại Quốc hội. Ngược lại, nếu đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát một hoặc cả hai viện, hai năm cuối nhiệm kỳ có thể chứng kiến sự đối đầu gay gắt hơn giữa Nhà Trắng và Quốc hội.
Theo bà Sarah A. Binder, chuyên gia nghiên cứu về Quốc hội Mỹ tại Viện Brookings, tình trạng chia rẽ đảng phái cùng cuộc đua tổng thống năm 2028 khiến triển vọng thông qua những thay đổi lập pháp lớn tại Quốc hội khóa 120 trở nên hạn chế.
Ông William Alan Reinsch, cố vấn cấp cao tại Trung tâm Nghiên cứu chiến lược và quốc tế (CSIS), nhận định nếu đảng Dân chủ giành được một hoặc cả hai viện, chính sách thương mại và nhiều lĩnh vực khác có thể chuyển biến. Quyền kiểm soát ngân sách cũng giúp đảng này điều chỉnh ưu tiên phân bổ nguồn lực hoặc gây sức ép đối với những chương trình phản đối.
Tuy nhiên, giành đa số tại Quốc hội không đồng nghĩa với khả năng tự động thay đổi chính sách của tổng thống. Ông Trump có quyền phủ quyết dự luật; Quốc hội cần đa số 2/3 tại cả hai viện để bác bỏ quyền phủ quyết. Tại Thượng viện, thủ tục filibuster khiến phần lớn dự luật cần 60 phiếu để chấm dứt tranh luận, buộc đảng Dân chủ phải tìm kiếm sự ủng hộ từ một số nghị sỹ Cộng hòa.
Thương mại có thể trở thành mặt trận tranh luận đáng chú ý. Nếu giành quyền kiểm soát một viện hoặc cả hai viện, đảng Dân chủ có thể tăng cường điều trần, rà soát tác động của thuế quan và thúc đẩy các đề xuất điều chỉnh chính sách.
Ngân sách và hoạt động quân sự cũng có thể chịu sức ép giám sát lớn hơn. Bất đồng về phân bổ nguồn lực có nguy cơ dẫn đến bế tắc ngân sách, thậm chí khiến một phần chính phủ liên bang phải đóng cửa.
Trong trường hợp kiểm soát Hạ viện, đảng Dân chủ có thể mở rộng điều tra, yêu cầu cung cấp tài liệu và tăng cường giám sát hoạt động của tổng thống cùng các thành viên nội các.
Khả năng luận tội ông Trump cũng có thể được đặt ra, nhưng không phải hệ quả tất yếu của việc thay đổi quyền kiểm soát Quốc hội. Mọi nỗ lực như vậy đều phụ thuộc vào căn cứ pháp lý và tương quan phiếu tại hai viện.
Về đối ngoại, chuyên gia Ryan Hass của Viện Brookings cho rằng phản ứng của ông Trump trước thay đổi quyền lực tại Quốc hội có thể khác nhau giữa lĩnh vực thương mại và an ninh quốc gia.
Theo ông, tổng thống có thể tiếp tục sử dụng tối đa thẩm quyền trong thương mại, đồng thời duy trì lập trường cứng rắn về an ninh, nhất là tại Mỹ Latinh, trong các vấn đề chống buôn bán ma túy và kiểm soát nhập cư.
Như vậy, bầu cử giữa nhiệm kỳ không chỉ là phép thử đối với mức độ ủng hộ dành cho Tổng thống Trump, mà còn xác định những giới hạn chính trị và thể chế mà Nhà Trắng phải đối mặt trong hai năm cuối nhiệm kỳ.
Kết quả sẽ tác động đến khả năng triển khai chương trình nghị sự của chính quyền, song mức độ thay đổi chính sách còn phụ thuộc vào tương quan ghế tại Quốc hội, các quy tắc lập pháp và khả năng thỏa hiệp giữa hai đảng./.
(TTXVN/Vietnam+)