Thay đổi cách tiếp cận công việc
Anh Hoàng Giang, cán bộ có hơn 10 năm làm việc trong lĩnh vực quản lý hành chính nhà nước, từng học về quản trị công ở châu Âu, cho rằng nền hành chính truyền thống đã hình thành một đội ngũ công chức tận tụy, chuyên nghiệp, liêm chính, khách quan và tuân thủ thể chế.
Tuy nhiên, những quy trình chặt chẽ nếu được thực hiện một cách máy móc, cứng nhắc có thể dẫn đến quan liêu, thiếu linh hoạt, thậm chí tạo cảm giác hạch sách, nhũng nhiễu đối với người dân.
Theo ông, khi chuyển sang mô hình quản trị hiện đại, yêu cầu đặt ra không phải phủ nhận những giá trị của nền hành chính truyền thống mà là thay đổi cách vận hành để bộ máy hoạt động hiệu quả hơn.
Điều đó trước hết đòi hỏi công chức chuyển từ tư duy kiểm soát sang phục vụ, kiến tạo, xóa bỏ tâm lý ban phát, xin - cho hoặc áp đặt một chiều.
Người dân và doanh nghiệp cần được đặt ở vị trí trung tâm khi cơ quan nhà nước tổ chức cung cấp dịch vụ công. Công chức không chỉ thực hiện đúng quy trình mà còn phải quan tâm xem quy trình đó có thực sự thuận tiện, thông suốt và giải quyết được nhu cầu của người sử dụng hay không.
Đây cũng là sự thay đổi từ cách làm việc chủ yếu dựa trên thủ tục sang cách tiếp cận chú trọng kết quả.
Yêu cầu đầu tiên đối với công chức là chuyển từ tư duy kiểm soát sang phục vụ, kiến tạo (Ảnh minh hoạ: Hằng Nguyễn).
Không chỉ dùng công nghệ mà làm việc bằng dữ liệu
Chị Mai, cán bộ một văn phòng UBND có 15 năm công tác, cho rằng kỹ năng số ngày càng trở thành yêu cầu thiết yếu đối với công chức.
Trong công việc, chị thường xuyên sử dụng các phần mềm và tham khảo công cụ trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ hoàn thiện báo cáo, đề xuất tham mưu.
Theo chị, công nghệ có thể giúp tự động hóa một phần quy trình, xử lý công việc nhanh và gọn hơn. Nhưng công nghệ không thể thay thế yếu tố con người. Công chức vẫn phải có tinh thần trách nhiệm, thái độ phù hợp với người dân, đồng nghiệp và năng lực thực thi công vụ.
Ở cấp độ rộng hơn, quản trị thông minh không dừng ở việc đưa giấy tờ lên môi trường điện tử. Điểm quan trọng là cơ quan nhà nước phải biết sử dụng dữ liệu để phân tích, dự báo và hỗ trợ ra quyết định.
Khi dữ liệu được kết nối, công chức có thể theo dõi tiến độ công việc, nhận diện biến động và có căn cứ tốt hơn để tham mưu chính sách. Điều này đòi hỏi đội ngũ công chức không chỉ biết sử dụng phần mềm mà phải có khả năng đọc, phân tích và khai thác dữ liệu phục vụ công việc.
Muốn vậy, năng lực của con người phải đi cùng hạ tầng. Dữ liệu giữa các bộ, ngành, địa phương cần được kết nối, chia sẻ theo những tiêu chuẩn thống nhất, đồng thời bảo đảm an toàn, bảo mật.
Năng lực số của công chức phải đi cùng hoàn thiện điều kiện làm việc (Ảnh: Hằng Nguyễn).
Một thay đổi quan trọng khác là đơn giản hóa quy trình trước khi đưa lên môi trường số.
Nếu một thủ tục vốn nhiều tầng nấc, nhiều loại giấy tờ được giữ nguyên rồi chỉ chuyển từ hồ sơ giấy sang hồ sơ điện tử thì người dân có thể vẫn phải đi qua một quy trình phức tạp, chỉ khác ở chỗ quy trình đó được thực hiện trên máy tính.
Vì vậy, trước khi số hóa, cần rà soát, cắt giảm và tổ chức lại các bước xử lý theo hướng đơn giản nhất có thể.
Quản trị thông minh phải hướng tới việc thông minh hóa quy trình, thay vì chỉ số hóa giấy tờ. Khi các hệ thống được liên thông, một phần công việc có thể được tự động hóa, trong đó những công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo có thể hỗ trợ xử lý một số công đoạn phù hợp. Điều quan trọng hơn là thiết kế dịch vụ công cần bắt đầu từ nhu cầu thực tế của người sử dụng.
Đổi văn hóa công vụ, đánh giá bằng kết quả
Công nghệ và dữ liệu chỉ tạo ra thay đổi thực sự nếu đi cùng một nền văn hóa công vụ mới.
Công chức cần có khả năng thích ứng với những tình huống mới, chủ động tìm cách giải quyết vấn đề, dám đổi mới trong khuôn khổ pháp luật thay vì chỉ tìm cách làm đúng từng bước của một quy trình có sẵn.
Theo PGS.TS Ngô Thành Can, nguyên giảng viên cao cấp Học viện Hành chính và Quản trị công, mô hình quản trị thông minh vẫn cần những công chức có năng lực và tinh thần phục vụ.
Cách đánh giá công chức vì thế cũng cần thay đổi. Thay vì chủ yếu xem xét việc đã làm đủ quy trình hay chưa, cần quan tâm nhiều hơn đến kết quả công việc, hiệu quả đầu ra và mức độ hài lòng của người dân. Đây là cách gắn trách nhiệm của người thực thi công vụ với chất lượng phục vụ thực tế.
Cùng với đó là yêu cầu về minh bạch và trách nhiệm giải trình. Khi tiến độ công việc, quy trình xử lý và những thông tin cần thiết được quản lý trên hệ thống số, việc giám sát cũng thuận lợi hơn, qua đó góp phần hạn chế gian lận và các nguy cơ tiêu cực.
Công nghệ có thể thay đổi cách công việc được thực hiện, dữ liệu có thể hỗ trợ việc ra quyết định, nhưng sự tận tụy, cách ứng xử và trách nhiệm của người thực thi công vụ vẫn là yếu tố quan trọng.
Chuyển từ tư duy hành chính máy móc sang phục vụ vì thế không chỉ là yêu cầu đối với từng công chức. Đó là quá trình thay đổi đồng thời con người, quy trình, thể chế, hạ tầng dữ liệu và cách đánh giá công việc, với đích đến cuối cùng là một nền hành chính hiệu quả và thuận tiện hơn cho người dân.
PGS.TS Ngô Thành Can
Nguyên giảng viên cao cấp, Học viện Hành chính và Quản trị công