Cuộc đua xác định tân thủ tướng Israel tăng tốc

Theo Hãng tin AFP, phe của đương kim Thủ tướng Benjamin Netanyahu và phe đối lập ở Israel đang chạy đua tập hợp lực lượng để giành quyền lập chính phủ mới.

Nước này vừa bầu cử Quốc hội hồi tuần trước, với kết quả là không phe nào giành được đa số hay lợi thế rõ rệt.

Ba phe trên chính trường Israel cùng đua

Dự kiến sáng 3-11 (giờ địa phương), lãnh đạo các đảng đối lập sẽ họp tại thành phố Herzliya, sau khi tất cả cùng ủng hộ ông Gadi Eisenkot làm thủ tướng.

Đây là cuộc họp đầu tiên của "khối thay đổi" - tức liên minh đối lập gồm nhiều đảng có quan điểm chính trị khác nhau - kể từ sau bầu cử. Theo Đảng Yashar của ông Eisenkot, cuộc họp nhằm "bàn cách phối hợp các bước đi tiếp theo của khối".

Kết quả bầu cử cho thấy phe ông Eisenkot giành 48/120 ghế, còn phe ông Netanyahu có 53 ghế, trong đó 27 ghế thuộc về Đảng Likud của ông.

19 ghế còn lại thuộc về các liên danh mà người Ả Rập chiếm đa số. Điều này khiến họ có thể trở thành lực lượng quyết định ai sẽ ngồi ghế thủ tướng.

Ngày 2-11, ông Netanyahu kêu gọi lập một "chính phủ quốc gia rộng rãi" và loại trừ khả năng liên minh với các đảng Ả Rập. Ông cáo buộc các đảng này "ủng hộ khủng bố và phủ nhận sự tồn tại của nhà nước Do Thái".

Ông cho rằng với tư cách người đứng đầu đảng lớn nhất, ông phải là người dẫn dắt liên minh cầm quyền tiếp theo.

Ông Netanyahu viết trong tuyên bố đăng trên kênh Telegram của Đảng Likud: "Đa số rõ ràng công chúng Do Thái đã chọn Likud là đảng lớn nhất và chọn tôi làm thủ tướng để lãnh đạo chính phủ tiếp theo. Chúng tôi muốn thành lập một chính phủ rộng rãi cùng các đối tác của mình và với bất kỳ đảng nào muốn tham gia, miễn là không ủng hộ khủng bố".

Theo AFP, lãnh đạo các đảng của người Israel gốc Ả Rập từng nhất trí lên án vụ tấn công của Hamas vào Israel ngày 7-10-2023, dù không gọi phong trào Hồi giáo Palestine này là tổ chức khủng bố.

Trả lời phỏng vấn AFP trước bầu cử, lãnh đạo hai liên danh Ả Rập cùng đặt mục tiêu thay thế chính phủ đương nhiệm mà họ cho là "phân biệt chủng tộc".

Các đảng Ả Rập bị tẩy chay?

Dù bất đồng về nhiều vấn đề, tính đến ngày 2-11, tất cả lãnh đạo các đảng trong khối của ông Eisenkot đều tuyên bố sẽ ủng hộ ông lập chính phủ mới. Các liên danh Ả Rập cũng phát tín hiệu có thể đề cử ông.

Tuy nhiên, chính khả năng nhận được sự ủng hộ từ các liên danh Ả Rập lại là một trong những điểm gây tranh cãi lớn nhất trong phe đối lập.

Ông Yair Golan, lãnh đạo thiên tả của Đảng Dân chủ, kêu gọi hợp tác với các liên danh này. Ngược lại, chính trị gia cánh hữu Avigdor Lieberman, người đứng đầu Đảng Yisrael Beiteinu, lại kiên quyết phản đối đứng chung với người Ả Rập.

Bản thân đảng của chính ông Eisenkot dường như cũng đã gạt bỏ ý tưởng này, dù chưa nói thẳng. Một số đảng khác cũng chưa rõ ràng lập trường.

Đến nay, rất ít thông tin về các cuộc đàm phán hậu trường được hé lộ.

Quy trình chọn thủ tướng Israel

Theo thông lệ ở Israel, tổng thống sẽ giao nhiệm vụ lập chính phủ cho ứng viên nhận được nhiều đề cử nhất, có cân nhắc đến sức nặng của từng đảng. Ở phe ông Netanyahu, truyền thông cho biết các đồng minh cực hữu nhiều khả năng sẽ đề cử vị thủ tướng kỳ cựu.

Tổng thống Isaac Herzog sẽ bắt đầu tham vấn đại diện các đảng từ ngày 4-11 và có 7 ngày, tức đến ngày 11-11, để đưa ra lựa chọn.

Ứng viên được chọn có 28 ngày để thành lập liên minh cầm quyền, có thể gia hạn thêm 14 ngày. Nếu thất bại, tổng thống có thể giao nhiệm vụ cho một ứng viên khác, cũng với thời hạn 28 ngày.

Nếu lần thứ hai vẫn không thành, một nhóm 61 nghị sĩ có thể đề nghị tổng thống chọn ứng viên thứ ba. Nếu bước này cũng không thành trong vòng 14 ngày, Quốc hội sẽ bị giải tán và Israel tổ chức bầu cử mới.

Lãnh tụ tối cao Iran Mojtaba Khamenei yêu cầu quân đội cập nhật danh sách mục tiêu Mỹ và Israel, đồng thời sẵn sàng đáp trả mọi mối đe dọa, không giới hạn địa lý.