Nhiều vướng mắc trong quản lý, thu hồi
Theo Phó Giám đốc Sở Tài chính Hải Phòng Nguyễn Đồng Kim, thành phố có 273 cơ sở nhà, đất công không sử dụng vào mục đích để ở; Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên Quản lý và kinh doanh nhà Hải Phòng được thành phố giao quản lý, cho các tổ chức, cá nhân thuê làm địa điểm sản xuất, kinh doanh, dịch vụ. Các cơ sở này tập trung chủ yếu tại các phường Hồng Bàng, Lê Chân, Gia Viên và Ngô Quyền.
Qua nhiều thời kỳ quản lý, sử dụng, quỹ nhà, đất này phát sinh nhiều tồn tại, vướng mắc. Trong số 273 cơ sở, có 147 cơ sở đã được cải tạo, sửa chữa hoặc xây dựng mới, trong đó 116 cơ sở không có giấy phép xây dựng.
Một số công trình bị phá dỡ, xây dựng lại, hợp khối với nhà thuộc sở hữu tư nhân; một số nơi phát sinh việc bố trí người dân sinh sống trong khuôn viên từ nhiều năm trước.
Tình trạng này khiến ranh giới giữa tài sản công, phần công trình do bên thuê tự xây dựng và tài sản thuộc sở hữu tư nhân tại nhiều cơ sở không còn rõ ràng, gây khó khăn cho công tác thu hồi, xử lý.
Bên cạnh đó, số tiền thuê nhà còn phải thu khoảng 120 tỷ đồng, tiền thuê đất đã xác định phải thu khoảng 137 tỷ đồng.
Những tồn tại này đặt ra yêu cầu phải xử lý đồng bộ cả về pháp lý, tài chính và hiện trạng sử dụng, bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của các bên liên quan.
Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Hải Phòng Lê Trung Kiên cho biết, chủ trương thu hồi, sắp xếp, xử lý quỹ nhà, đất công không sử dụng vào mục đích để ở đã được thành phố xác định từ năm 2018 và triển khai liên tục, nhất quán qua các thời kỳ.
Mục tiêu là ngăn ngừa thất thoát, lãng phí tài sản công, bổ sung nguồn lực cho phát triển, tăng thu ngân sách, góp phần chỉnh trang đô thị và lập lại kỷ cương trong quản lý, sử dụng tài sản công.
Việc triển khai được thực hiện trên cơ sở Luật Quản lý, sử dụng tài sản công, các quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015 về hợp đồng thuê tài sản và Nghị định số 108/2024/NĐ-CP ngày 23/8/2024 của Chính phủ.
Để cụ thể hóa chủ trương này, Ủy ban nhân dân thành phố ban hành Kế hoạch số 09/KH-UBND ngày 12/1/2026, xác định phương án thu hồi, xử lý đối với toàn bộ 273 cơ sở.
Trong đó, 159 cơ sở thu hồi theo Nghị định số 108/2024/NĐ-CP; 59 cơ sở thu hồi thông qua khởi kiện tại Tòa án do đã khởi kiện trước khi nghị định có hiệu lực; 55 cơ sở xử lý theo các hình thức khác.
Thành phố đồng thời ban hành quy trình cưỡng chế thu hồi nhà thuê gồm 5 bước và ủy quyền cho Ủy ban nhân dân 5 phường có nhà thuê ban hành quyết định cưỡng chế theo quy định.
Đến nay, trong số 159 cơ sở thu hồi theo Nghị định số 108/2024/NĐ-CP, có 148 cơ sở đã bàn giao nhà trống hoặc ký biên bản bàn giao, cam kết trả nhà; 5 cơ sở đang tiếp tục rà soát, tháo gỡ vướng mắc về pháp lý đất đai và các quy định liên quan; 6 cơ sở đã có quyết định cưỡng chế, đang được tuyên truyền, vận động bàn giao.
Đối với 59 cơ sở thu hồi thông qua khởi kiện, đã có 15 cơ sở được Tòa án xét xử, ban hành bản án, trong đó 13 cơ sở đã hoàn thành thi hành án, 2 cơ sở đang thi hành án; còn 44 vụ việc đã được Tòa án nhân dân khu vực thụ lý, đang trong quá trình giải quyết.
Kết quả bước đầu cho thấy tiến độ thu hồi có chuyển biến, song việc xử lý dứt điểm vẫn gặp khó khăn do nhiều cơ sở có lịch sử sử dụng phức tạp, liên quan quyền lợi của tổ chức, cá nhân và phải thực hiện các thủ tục tố tụng, thi hành án theo quy định.
Khai thác hiệu quả quỹ nhà, đất sau thu hồi
Cùng với đẩy nhanh tiến độ thu hồi, Hải Phòng xác định việc sắp xếp, khai thác hiệu quả quỹ nhà, đất sau thu hồi là nhiệm vụ quan trọng, nhằm tránh tình trạng tài sản công bị bỏ trống, xuống cấp hoặc tiếp tục sử dụng không đúng mục đích.
Phó Giám đốc Sở Tài chính Hải Phòng Nguyễn Đồng Kim cho biết: Trên cơ sở rà soát hiện trạng, vị trí, diện tích và đặc điểm sử dụng, Sở Tài chính phối hợp các sở, ngành, Công ty Kinh doanh nhà, Trung tâm Phát triển quỹ đất thành phố và chính quyền địa phương phân loại 273 cơ sở thành 6 nhóm để xây dựng phương án xử lý phù hợp.
Cụ thể, nhóm thứ nhất gồm 44 cơ sở là các công trình cần gìn giữ, bảo tồn, được định hướng tiếp tục cho thuê.
Nhóm thứ hai gồm 6 cơ sở liên quan hộ gia đình chính sách, dự kiến chuyển sang hình thức cho thuê nhà để ở theo Nghị định số 95/2024/NĐ-CP.
Nhóm thứ ba gồm 8 cơ sở đã có phương án xử lý, đang chờ triển khai dự án. Nhóm thứ tư gồm 7 cơ sở đã bố trí toàn bộ hoặc một phần diện tích cho người dân làm nhà ở, sẽ chuyển về địa phương xử lý theo quy định của pháp luật về đất đai.
Đối với 173 cơ sở có diện tích nhỏ, nằm xen kẹp giữa các hộ dân, thành phố dự kiến tổ chức đấu giá quyền sử dụng đất ở.
Riêng 35 cơ sở có diện tích lớn, nằm trên các trục đường tập trung nhiều công trình công cộng, thương mại, dịch vụ, được định hướng đấu giá quyền sử dụng đất thương mại, dịch vụ.
Việc phân loại theo đặc điểm từng cơ sở nhằm bảo đảm phương án xử lý phù hợp với hiện trạng, quy hoạch và quy định pháp luật, đồng thời tạo điều kiện khai thác giá trị quỹ đất, bổ sung nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế-xã hội.
Trong quá trình thực hiện, thành phố chú trọng giải quyết những vấn đề phát sinh liên quan quyền lợi của người thuê nhà, người dân đang sinh sống và người lao động tại các cơ sở sản xuất, kinh doanh.
Các cơ quan chức năng đã tổ chức đối thoại, tiếp nhận, giải đáp kiến nghị của tổ chức, cá nhân; xem xét bố trí thuê nhà ở thuộc sở hữu nhà nước đối với 39 hộ nếu đáp ứng đủ điều kiện theo quy định.
Công ty Kinh doanh nhà đã thông báo, đề nghị các bên thuê tại 242 cơ sở cung cấp hồ sơ liên quan việc đầu tư, cải tạo công trình để phục vụ công tác rà soát, xử lý. Thành phố cũng thông tin nhu cầu tuyển dụng 4.367 lao động tại các khu công nghiệp, tạo điều kiện để người lao động bị ảnh hưởng tìm kiếm việc làm mới nếu có nhu cầu.
Đồng thời, Ủy ban nhân dân thành phố giao Thanh tra thành phố tiến hành thanh tra việc quản lý quỹ nhà cho thuê, công tác thu, chi tiền thuê nhà và các nội dung liên quan nhằm làm rõ trách nhiệm, chấn chỉnh những tồn tại, hạn chế trong quản lý tài sản công.
Để hoàn thành mục tiêu trong năm 2026, thành phố yêu cầu các cơ quan chức năng tiếp tục tuyên truyền, vận động các trường hợp đã có quyết định cưỡng chế tự nguyện bàn giao; tập trung tháo gỡ dứt điểm vướng mắc pháp lý tại 5 cơ sở còn tồn đọng; thực hiện nghiêm trình tự, thủ tục đối với các trường hợp phải cưỡng chế thu hồi; tập trung tổ chức thi hành dứt điểm các bản án đã có hiệu lực pháp luật; xây dựng phương án xử lý cụ thể đối với từng cơ sở, từng nhóm tài sản, kiên quyết không để nhà, đất công bị bỏ trống sau thu hồi.
XUÂN TRƯỜNG