“Đừng cấm con yêu mà phải dạy con cách yêu”
“Số đông các em đều giấu cha mẹ” - tiến sĩ xã hội học, thạc sĩ tâm lý trị liệu Phạm Thị Thúy (giảng viên Học viện Chính trị khu vực II) ngậm ngùi chỉ ra thực tế xót xa. Khi con gặp vấn đề khó khăn, cha mẹ lại thường là những người biết chuyện muộn nhất.
“Ôi, con nít biết gì mà yêu!”, “Lứa tuổi này chỉ tập trung học, yêu đương cái gì!” là phản ứng quen thuộc của người lớn được bà Thuý nêu ra. Theo bà, càng cấm đoán, trẻ càng yêu lén lút. Đến khi bị đe dọa, xúc phạm, tống tiền hay quấy rối, các em chọn cách im lặng thay vì tìm kiếm sự bảo vệ từ gia đình.
Học sinh tại phòng tư vấn tâm lý học đường (ảnh minh họa)
ẢNH: NHẬT THỊNH
“Càng cấm, cha mẹ càng không dạy con được điều tử tế trong tình yêu”, bà phân tích.
Bà Thúy dẫn lại câu trả lời của học sinh khi được một cô giáo hỏi vì sao không thổ lộ với gia đình: “Con sợ ba mẹ lo, con sợ ba mẹ mắng, con sợ ba mẹ buồn và con sợ ba mẹ không có thời gian nghe con”.
Do đó, chuyên gia đề nghị, điều đầu tiên mà phụ huynh cần thay đổi là thái độ đón nhận những rung động đầu đời của con. “Đừng cấm con yêu mà phải dạy con cách yêu. Một tình yêu đúng sẽ giúp các con học tốt hơn, một tình yêu đúng sẽ giúp các con trưởng thành, một tình yêu đúng sẽ giúp các con lớn lên”, bà Thuý nhấn mạnh.
Thứ hai, cha mẹ cần chủ động, cởi mở kể cho con nghe về trải nghiệm tình yêu của mình, từ đó cùng con trao đổi về tình yêu hiện nay, lắng nghe và định hướng cho con.
Thứ ba, phụ huynh cần lắng nghe con chia sẻ, không phán xét, ngắt lời để giáo huấn hay áp đặt góc nhìn của mình. “Phải nghe trước, hiểu con trước rồi mới dạy. Quy trình giao tiếp phải thay đổi. Hiện nay cha mẹ đang muốn nói trước, điều đó là không nên”, bà lưu ý.
Từ đó, tiến sĩ Thúy đúc kết, nhắn nhủ phụ huynh bằng một câu nửa đùa nửa thật: “Con trưởng thành đến đâu thì cha mẹ nói ít đến đấy”.
Đừng xem nhẹ những tổn thương của con
Theo tiến sĩ Phạm Thị Thúy, người lớn có phần chủ quan khi nghĩ “Trẻ con có gì đâu mà làm quá lên”, bởi chưa đánh giá đúng bối cảnh con đang sống và những khó khăn tâm lý các em đối diện. Mạng xã hội góp phần khiến cảm xúc yêu đương của trẻ mãnh liệt hơn. Khi chia tay, các em có thể xấu hổ, khó chấp nhận việc vừa khoe người yêu trên mạng đã bị bỏ rơi.
3 điều cha mẹ nên làm khi con yêu
ĐỒ HỌA: HOÀI NHIÊN
Theo bà, trẻ rất cần tình yêu thương nhưng cha mẹ ít thời gian dành cho con, ông bà ở xa; các em ít gần gũi thiên nhiên, thường xuyên dùng thiết bị điện tử. Bà nhắc đến “thế hệ bông tuyết” để nói về sự mong manh, dễ tổn thương của trẻ.
“Người lớn không nên lấy cảm nhận ngày xưa của mình để xem nhẹ những khó khăn, áp lực mà con đang đối mặt”, bà lưu ý.
Bàn về những hành vi "cuồng yêu" như đeo bám, chiếm hữu trong tình yêu, tiến sĩ Thúy cho rằng, hành vi đeo bám, chiếm hữu trong tình yêu có liên quan những tổn thương thời thơ ấu. Trẻ thiếu “gắn bó an toàn” với mẹ, người thân có thể bị ám ảnh bởi nỗi sợ bị bỏ rơi, mất tình yêu thương. Khi yêu, trẻ tìm thấy sự bù đắp cho thiếu thốn tình cảm. Tuy nhiên, khi người yêu rời đi, những tổn thương cũ lại “sống dậy”.
Bà nhấn mạnh: “Để con không rơi vào cái bẫy đi nài nỉ tình yêu thương của người khác, đi chiếm hữu tình yêu thương người khác, thì bố mẹ phải là người trao cho con đầy đủ tình yêu thương”. Tình yêu thương ấy cần có từ khi con còn trong bào thai, sau sinh và suốt quá trình lớn lên. Cha mẹ cần tạo dựng tổ ấm, dành thời gian, giúp con cảm nhận mình được yêu thương.
Khi con có hành vi đe dọa, đeo bám, cha mẹ cần ngồi lại, lắng nghe để hiểu mối quan hệ tan vỡ ra sao, con đau buồn thế nào. Hành vi chiếm hữu, níu kéo có thể xuất hiện ở cả con trai lẫn con gái. Sau đó, cha mẹ giúp con nhìn lại tình cảm của cả hai, hiểu mối quan hệ, biết dừng lại, vượt qua sự từ chối và xây dựng giá trị bản thân.
“Con bị từ chối không có nghĩa con không có giá trị, không có nghĩa con kém cỏi”, bà cho hay.
Cha mẹ cũng cần dạy con chịu trách nhiệm, nhận ra điều chưa đúng, rút kinh nghiệm cho mối quan hệ sau. Nếu chưa thể giúp con, cha mẹ có thể tìm người được con tin cậy hoặc người làm tham vấn tâm lý.
Để trẻ dám lên tiếng và được bảo vệ
Thạc sĩ Trần Minh Hải, Giám đốc Trung tâm Giáo dục sức khỏe và phát triển cộng đồng Tương Lai cho biết, cần xây dựng mạng lưới tiếp nhận thông tin để trẻ có nơi tìm đến khi bị đe dọa, quấy rối. Nếu khó chia sẻ với cha mẹ, các em có thể tìm người thân, thầy cô hoặc người làm công tác bảo vệ trẻ em tại địa phương.
Hoạt động tư vấn tâm lý học đường ở trường học
ẢNH: ĐÀO NGỌC THẠCH
“Người tiếp nhận cần có kỹ năng làm việc với trẻ, lắng nghe, không phê phán hay la rầy để các em có thể tiếp tục chia sẻ”, ông Hải lưu ý.
Theo ông Hải, nhà trường cần phổ biến kiến thức tổng quát dưới cờ, sau đó đi sâu vào từng lớp, nhóm nhỏ bằng những tình huống cụ thể: phân biệt tình bạn với tình yêu, cách từ chối tình cảm và tự bảo vệ bản thân. Với những em có dấu hiệu bị người khác tấn công, cần trao đổi, tư vấn riêng, không áp dụng một cách chung cho tất cả.
Bên cạnh đó, nhà trường cần công khai số điện thoại, email tiếp nhận thông tin, đồng thời có hộp thư bảo mật. Học sinh có thể báo khi bản thân hoặc bạn bè bị đe dọa, đeo bám và danh tính người báo phải được giữ kín để bảo đảm an toàn.
Nhà trường có vai trò trong việc bảo vệ học sinh khi bị đe dọa, đeo bám trong quan hệ tình cảm
ĐỒ HỌA: HOÀI NHIÊN
Qua các buổi tập huấn kỹ năng tham vấn, tiến sĩ Phạm Thị Thúy ghi nhận, các giáo viên kiêm nhiệm công tác tham vấn tâm lý học đường tâm huyết nhưng còn hạn chế thời gian dành cho nhiệm vụ này. Bà cho rằng, tham vấn tâm lý học đường cần được đào tạo chuyên nghiệp, các khóa tập huấn ngắn hạn không thể thay thế quá trình đào tạo chuyên môn.
Theo bà, hiện nay, bên cạnh một số trường làm tốt, song hoạt động của nhiều phòng tham vấn tâm lý học đường còn mờ nhạt, thiếu người được đào tạo chuyên nghiệp. Đây là “khoảng trống” trong công tác hỗ trợ tâm lý học sinh mà bà cho rằng cần được đẩy mạnh hơn.