Cựu Tổng giám đốc Bùi Thanh Bình (hàng trên, bìa trái) và một số bị can trong vụ án - Ảnh: Bộ CA
Cơ quan điều tra Bộ Công an vừa ban hành kết luận điều tra bổ sung vụ án xảy ra tại Công ty TNHH Khoáng sản và Luyện kim Việt Trung (VTM) cùng các đơn vị liên quan, tiếp tục đề nghị truy tố 31 bị can.
Trong đó ông Bùi Thanh Bình, nguyên Tổng giám đốc VTM, bị đề nghị truy tố về ba tội: vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản nhà nước gây thất thoát, lãng phí; nhận hối lộ; và thiếu trách nhiệm gây thiệt hại đến tài sản của Nhà nước, cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp.
Theo kết luận điều tra bổ sung, ba nhóm hành vi bị cáo buộc của ông Bình gây thiệt hại tài sản nhà nước tổng cộng hơn 494,4 tỉ đồng. Riêng số tiền bị can nhận hối lộ được xác định là 62,2 tỉ đồng.
Bán quặng giá thấp, nhận hàng chục tỉ đồng ngoài hợp đồng
Tháng 4-2015, Bùi Thanh Bình được bổ nhiệm làm Tổng giám đốc VTM, đồng thời là thành viên hội đồng thành viên và người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp. Ông Bình cũng được Tổng công ty Thép Việt Nam (VNS) ủy quyền đại diện một phần vốn góp tại VTM.
Trên cương vị này, ông Bình điều hành hoạt động sản xuất, kinh doanh, trực tiếp chỉ đạo việc mua bán quặng sắt, than cốc - hai lĩnh vực có giá trị giao dịch lớn của doanh nghiệp.
Theo kết luận điều tra lần đầu, trong quá trình bán quặng sắt khai thác từ mỏ Quý Xa cho các doanh nghiệp trong nước, đại diện một số doanh nghiệp đã đề nghị ông Bình bán quặng với giá thấp hơn thị trường.
Ông Bình đồng ý giảm giá từ 50.000 đến 70.000 đồng mỗi tấn quặng. Đổi lại, các doanh nghiệp sẽ chi tiền ngoài hợp đồng cho ông.
Để thực hiện thỏa thuận này, ông Bình chỉ đạo Nguyễn Tuấn Long, khi đó là Trưởng Phòng Tiêu thụ VTM, và người kế nhiệm Trần Văn Cường xây dựng phương án giá bán quặng theo mức đã thống nhất với doanh nghiệp.
Các phương án được trình ban điều hành, hội đồng thành viên VTM xem xét, phê duyệt trước khi ông Bình ký hợp đồng bán quặng.
Cựu Chủ tịch VNS Mai Văn Tinh bị đề nghị truy tố trong vụ án - Ảnh: T.L.
Theo cơ quan điều tra, trong giai đoạn đầu, phương án bán quặng còn được báo cáo Tổng công ty Thép Việt Nam để xin ý kiến. Tuy nhiên từ tháng 7-2017, VNS giao người đại diện phần vốn tại VTM tự xem xét, quyết định và chịu trách nhiệm theo quy định.
Việc bán quặng giá thấp tiếp tục diễn ra trong nhiều năm.
Từ năm 2015 đến 2020, ông Bình ký 30 hợp đồng bán quặng sắt với 18 doanh nghiệp. Trong đó 25 hợp đồng với 16 doanh nghiệp đã được thực hiện, tổng khối lượng hơn 5,77 triệu tấn quặng, trị giá gần 2.951 tỉ đồng.
Kết luận điều tra bổ sung xác định hoạt động bán quặng sắt gây thiệt hại tài sản nhà nước 434,7 tỉ đồng.
Đổi lại việc tạo điều kiện cho doanh nghiệp mua quặng với giá thấp hơn thị trường, ông Bình bị xác định đã nhận tổng cộng 53,3 tỉ đồng từ tám doanh nghiệp.
Trong số tiền này, 43,8 tỉ đồng nhận từ ngày 1-1-2018 được cơ quan điều tra xác định là tiền nhận hối lộ.
Theo kết luận điều tra lần đầu, ông Bình sử dụng 3,8 tỉ đồng trong số tiền nhận từ hoạt động bán quặng để chi cho nhân viên VTM; trả lại 1,5 tỉ đồng cho hai người đại diện doanh nghiệp và sử dụng 48,1 tỉ đồng vào mục đích cá nhân.
Một trong những doanh nghiệp mua quặng của VTM là Công ty Việt Phát. Theo cáo buộc, Nguyễn Văn Bình, Chủ tịch HĐQT công ty này, đã thỏa thuận chi 37 tỉ đồng để được ký các hợp đồng mua quặng.
Sau đó VTM ký bảy hợp đồng bán quặng cho Việt Phát, với khối lượng thực hiện hơn 1,87 triệu tấn, tổng giá trị thanh toán hơn 941 tỉ đồng. Cơ quan điều tra xác định các hợp đồng này gây thiệt hại tài sản nhà nước hơn 134,6 tỉ đồng.
Không chỉ Việt Phát, nhiều doanh nghiệp khác cũng được ký hợp đồng mua quặng từ VTM theo phương thức tương tự. Những khoản tiền ngoài hợp đồng được đưa nhiều lần, gắn với quá trình ký kết và thực hiện hợp đồng.
Nhận thêm 18,4 tỉ đồng hối lộ từ các hợp đồng mua than cốc
Ngoài bán quặng sắt với giá thấp hơn thị trường, ông Bùi Thanh Bình còn bị cáo buộc nhận tiền từ các doanh nghiệp cung cấp than cốc cho VTM.
Theo kết luận điều tra, ngay sau khi ông Bình được bổ nhiệm Tổng giám đốc vào tháng 4-2015, Nguyễn Văn Bình (Chủ tịch HĐQT Công ty Việt Phát) và Nguyễn Xuân Tốt (Giám đốc Công ty Trung Thành Thái Nguyên) đã đến gặp.
Hai người đề nghị được thường xuyên cung cấp than cốc cho VTM. Đổi lại, nếu được ký hợp đồng, họ sẽ chi cho ông Bình từ 40.000 đến 200.000 đồng trên mỗi tấn than cốc.
Ông Bình không trực tiếp ấn định một khoản tiền cụ thể tại cuộc gặp, mà cho biết sau khi các doanh nghiệp hoàn thành việc ký và thực hiện hợp đồng thì tự quyết định.
Tuy nhiên theo cơ quan điều tra, sau cuộc trao đổi này, ông Bình đã chỉ đạo tạo điều kiện để Việt Phát và Trung Thành Thái Nguyên tham gia cung cấp than cốc cho VTM.
Việc lựa chọn nhà cung cấp sau đó được thực hiện qua các thủ tục chào giá, đấu thầu và ký hợp đồng.
Kết luận điều tra xác định Bùi Sỹ Ngọc, nguyên Trưởng Phòng Vật tư VTM, đã chỉ đạo nhân viên chia nhỏ các hợp đồng có khối lượng dưới 10.000 tấn để thuộc thẩm quyền quyết định của Tổng giám đốc, thay vì phải báo cáo hội đồng thành viên.
Từ năm 2015 đến 2020, Công ty Việt Phát và Công ty Trung Thành Thái Nguyên ký tổng cộng 38 hợp đồng cung cấp hơn 286.800 tấn than cốc cho VTM, với tổng giá trị thanh toán hơn 2.000 tỉ đồng.
Sau khi thực hiện các hợp đồng, Nguyễn Văn Bình và Nguyễn Xuân Tốt đã nhiều lần đưa tiền cho ông Bùi Thanh Bình theo thỏa thuận trước đó.
Tổng số tiền ông Bình nhận từ hoạt động mua bán than cốc được xác định là 25 tỉ đồng, trong đó 18,4 tỉ đồng nhận từ năm 2018 đến đầu năm 2020 bị xác định là tiền nhận hối lộ.
Cộng với 43,8 tỉ đồng từ hoạt động bán quặng sắt, cơ quan điều tra xác định ông Bình nhận hối lộ tổng cộng 62,2 tỉ đồng.
Đáng chú ý, kết luận điều tra bổ sung còn xác định hoạt động mua bán than cốc giữa VTM với hai doanh nghiệp gây thiệt hại tài sản nhà nước 13,3 tỉ đồng.
Như vậy, bên cạnh khoản tiền nhận hối lộ, hoạt động mua bán than cốc còn để lại hậu quả về tài sản được cơ quan điều tra xác định trong kết luận bổ sung.
Thiếu trách nhiệm, gây thất thoát thêm hơn 46 tỉ đồng
Các cáo buộc đối với Bùi Thanh Bình không chỉ dừng lại ở hoạt động mua bán quặng sắt và than cốc.
Theo cơ quan điều tra, trong quá trình điều hành VTM, ông Bình cùng Bùi Sỹ Ngọc, nguyên Trưởng Phòng Vật tư, và Nguyễn Duy Dũng, nguyên Kế toán trưởng, còn có những thiếu sót trong công tác quản lý tài sản, vật tư và hạch toán sổ sách kế toán.
Kết luận xác định các bị can đã không thực hiện đúng chức trách, nhiệm vụ được giao, buông lỏng công tác quản lý, dẫn đến mất mát, thất thoát tài sản, nguyên vật liệu của doanh nghiệp.
Đối với nhóm hành vi này, cơ quan điều tra xác định thiệt hại tài sản nhà nước là 46,2 tỉ đồng.
Tại kết luận điều tra bổ sung, Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an tiếp tục đề nghị truy tố ông Bùi Thanh Bình về ba tội danh.
Trong đó hành vi vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản nhà nước gây thiệt hại hơn 434,7 tỉ đồng; hoạt động nhận hối lộ liên quan mua bán than cốc gắn với khoản thiệt hại hơn 13,37 tỉ đồng; và hành vi thiếu trách nhiệm gây thiệt hại hơn 46,29 tỉ đồng.
Cựu lãnh đạo Tổng công ty Thép Việt Nam phê duyệt gói thầu 160 triệu USD, thiệt hại hơn 532 tỉTheo kết luận điều tra bổ sung, việc lựa chọn nhà thầu, đàm phán và phê duyệt gói thầu EPC trị giá 160 triệu USD tại dự án Nhà máy gang thép Lào Cai có nhiều sai phạm, gây thiệt hại hơn 532 tỉ đồng. Trong đó thiệt hại tương ứng với phần vốn nhà nước được xác định lại là hơn 241 tỉ đồng.