Đại biểu Quốc hội: “Mức phạt giao thông hiện đã quá cao so với thu nhập”

Tham gia thảo luận tại tổ chiều 26/10 về dự án Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi), đại biểu Nguyễn Khánh Vũ (Quảng Trị) trước hết đề nghị không nâng thời hiệu từ 1 năm lên 3 năm, mà giữ nguyên 1 năm như luật hiện hành.

Việc nâng thời hiệu xử lý, theo đại biểu, trái nguyên tắc phát hiện kịp thời, xử phạt nhanh chóng, và theo như nhận định trong báo cáo thẩm tra là “chưa thật sự hợp lý”.

Một lần vượt đèn đỏ bằng xe máy bằng 83% thu nhập một tháng

“Với phạt nguội, thời hạn ra quyết định tính từ ngày xác định được người vi phạm, nên thời hiệu là giới hạn duy nhất. Nếu để đến 3 năm, phương tiện có thể đã qua tay người khác, vi phạm dồn tích hàng chục lỗi, hàng trăm triệu đồng”, ông Vũ nêu bất cập.

Theo ông, việc giữ thời hiệu 1 năm buộc cơ quan có thẩm quyền xử lý kịp thời ngay khi phát hiện, tránh để vi phạm dồn tích nhiều năm với số tiền phạt vượt khả năng chi trả; đồng thời người dân chỉ bị coi là trốn tránh khi thực sự đã nhận được thông báo vi phạm.

Về mức phạt, đại biểu Nguyễn Khánh Vũ nhận định mức phạt giao thông hiện hành theo Nghị định số 168 của Chính phủ (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 238) đã là cao so với thu nhập.

Ông dẫn chứng việc không chấp hành hiệu lệnh đèn tín hiệu, xe mô tô, xe gắn máy bị phạt 4-6 triệu đồng (trước đây là 800.000 đồng - 1 triệu đồng); ô tô 18-20 triệu đồng.

Trong khi đó, năm 2025, GDP bình quân đầu người đạt 125,5 triệu đồng (khoảng 10,5 triệu đồng/tháng); thu nhập bình quân đầu người khoảng 6 triệu đồng/tháng, khu vực nông thôn gần 5,2 triệu đồng, nhóm 20% thu nhập thấp nhất khoảng 2,1 triệu đồng; thu nhập bình quân của người lao động 8,4 triệu đồng/tháng, 9 tháng năm 2026 là 9,1 triệu đồng.

“Như vậy, một lần vượt đèn đỏ bằng xe máy hiện đã bằng khoảng 83% thu nhập bình quân đầu người một tháng và gấp hơn 2 lần thu nhập một tháng của nhóm 20% dân số thu nhập thấp nhất”, đại biểu tỉnh Quảng Trị phân tích.

Khi tiền phạt vượt khả năng chi trả, ông Vũ chỉ ra một thực trạng khác, đó là quyết định xử phạt không được thi hành. Dẫn chứng, ông nêu số liệu năm 2024, kho bãi của CSGT TPHCM có khoảng 35.400 phương tiện, nhiều người bỏ xe thay vì nộp phạt, hay ở Đà Nẵng có 10.909 phương tiện quá hạn tạm giữ không có người nhận (từ 1/7/2025 đến 30/9/2026).

Nhìn nhận mức phạt hiện hành đã phát huy hiệu quả răn đe, tai nạn giao thông cũng giảm trên cả 3 tiêu chí, đại biểu Nguyễn Khánh Vũ cho rằng việc mở rộng phạm vi áp dụng mức phạt gấp đôi chưa có căn cứ thực tiễn và chưa bảo đảm tính khả thi. Theo ông, quy định xử phạt cần gắn với “điều kiện thu nhập, khả năng thi hành của người dân”.

Nâng trần xử phạt cần tính đến khả năng thực hiện nghĩa vụ của từng nhóm đối tượng

Chung góc nhìn, đại biểu Vũ Văn Tiến (Hải Phòng) cho rằng điều đáng suy nghĩ là xử phạt thế nào để người dân thấy thấu tình, đạt lý; người vi phạm phải chịu trách nhiệm nhưng vẫn có cơ hội khắc phục, sửa sai.

“Làm sao để Nhà nước giữ được kỷ cương, pháp luật được thực thi nghiêm túc mà người dân vẫn yên tâm làm ăn, sinh sống”, ông Tiến nhấn mạnh mục tiêu khi sửa luật.

Với đề xuất nâng mức phạt tiền tối đa trong lĩnh vực vi phạm hành chính, đại biểu TP Hải Phòng nhấn mạnh quan điểm với những hành vi cố tình vi phạm, thu lợi bất chính, gây hậu quả nghiêm trọng thì phải xử lý nghiêm, để người vi phạm không thể coi tiền phạt chỉ như “gãi ngứa”.

Ngược lại, theo ông Tiến, cũng cần nhìn vào thực tế rằng nhiều người dân, hộ kinh doanh, doanh nghiệp nhỏ vẫn đang phải chắt chiu từng đồng để duy trì sản xuất, trả lương, trang trải cuộc sống.

“Đây là nâng mức phạt tối đa, không phải mức phạt áp dụng cho mọi hành vi, nhưng khi nâng trần xử phạt cũng cần tính đến khả năng thực hiện nghĩa vụ của từng nhóm đối tượng”, ông Tiến nói.

Theo ông, mức phạt thể hiện sự nghiêm khắc, răn đe, nhưng nếu người vi phạm không có khả năng thi hành, cơ sở kinh doanh phải đóng cửa, người lao động mất việc, hậu quả chưa được khắc phục thì mục tiêu cuối cùng của xử phạt cũng chưa đạt được.

Vì thế, đại biểu đề nghị đánh giá kỹ hơn tác động của mức phạt tối đa tăng 50%, nhất là đối với hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ; làm rõ sự tương xứng giữa mức phạt, tính chất vi phạm và khả năng thi hành.