Đại biểu Quốc hội: Nông thôn khan hiếm thợ xây, thợ điện

Lao động trẻ đi xa, doanh nghiệp địa phương khó tuyển người

Thảo luận tại tổ về tình hình kinh tế - xã hội sáng 18/10, đại biểu Hoàng Quốc Khánh, đoàn Lai Châu, đề nghị Chính phủ đánh giá kỹ hơn tình trạng thiếu lao động có tay nghề tại khu vực nông thôn, nhất là các tỉnh miền núi.

Theo ông, lao động trẻ ở những địa bàn này đi làm tại các khu công nghiệp miền xuôi, khiến việc tìm người làm tại chỗ ngày càng khó khăn. Ông nhìn nhận đây là sự dịch chuyển lao động bình thường, song tình trạng khan hiếm nhân lực có tay nghề đang đặt ra vấn đề đối với hoạt động của doanh nghiệp địa phương.

Đại biểu dẫn thực tế thiếu thợ xây, thợ điện, thợ cơ khí. Có đơn vị, doanh nghiệp gặp khó khăn trong duy trì hoạt động vì không tuyển được người.

"Nhiều đơn vị, nhiều doanh nghiệp không thể duy trì hoạt động được nữa bởi vì không còn người", ông phản ánh.

Phân tích nguyên nhân, ông Khánh cho biết tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số, có trường hợp người chồng đi làm xa thì người vợ cũng đi cùng. Bên cạnh đó, một số doanh nghiệp, tập đoàn lớn trả tiền công cao, thu hút lao động từ địa phương xuống làm việc.

Trong khi đó, doanh nghiệp trên địa bàn khó đáp ứng mức tiền công tương đương. Theo ông, nếu trả theo mức ấy thì doanh nghiệp không còn lợi nhuận, nhưng không có lao động cũng khó tiếp tục hoạt động.

Từ thực tế này, đại biểu đề nghị Chính phủ quan tâm hơn đến lao động nông thôn tại các tỉnh miền núi, đánh giá toàn diện nhu cầu nhân lực và có giải pháp phù hợp. Ông cũng cho rằng nội dung này chưa được thể hiện rõ nét trong báo cáo.

Lo việc làm thời vụ thiếu bền vững

Cùng quan tâm đến sự dịch chuyển lao động nông thôn, đại biểu Lương Quốc Đoàn, Chủ tịch Hội Nông dân Việt Nam, nêu những thay đổi về cơ cấu nghề nghiệp và nguồn thu nhập của người dân.

Ông đánh giá nông nghiệp, nông dân, nông thôn tiếp tục giữ vai trò trụ đỡ của nền kinh tế. Kết cấu hạ tầng được cải thiện, đời sống vật chất, tinh thần và an sinh xã hội ở nông thôn có nhiều chuyển biến tích cực.

Tuy nhiên, cùng với quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, cơ cấu dân cư tại nông thôn đang thay đổi nhanh. Trước đây, dân cư nông thôn chủ yếu là nông dân; nay có sự đan xen giữa người làm nông nghiệp, công nhân, lao động trong các ngành nghề phi nông nghiệp và dịch vụ.

Theo Chủ tịch Hội Nông dân Việt Nam, thu nhập của nhiều người làm nông nghiệp cũng ngày càng dựa vào các hoạt động ngoài nông nghiệp. Qua theo dõi, ông nhận thấy xu hướng này rõ hơn trong thời gian gần đây.

Một nhóm được đại biểu lưu ý là lao động nông thôn đi làm theo thời vụ ở các thành phố lớn, khu công nghiệp, tham gia các công việc thuộc khu vực phi chính thức.

Đặc biệt, khi hoạt động xây dựng, phát triển hạ tầng có nhu cầu nhân lực, một bộ phận nông dân chuyển sang làm phụ hồ và những công việc phụ trợ tại công trình, công trường. Những công việc này tạo nguồn thu, theo ông có thể lớn hơn thu nhập từ sản xuất nông nghiệp, nhưng thiếu tính bền vững.

Đại biểu đặt vấn đề khi nhu cầu lao động giảm, người dân không còn việc làm và quay trở lại nông thôn thì việc giải quyết việc làm cho họ sẽ ra sao.

"Họ không có việc làm, họ lại tiếp tục quay trở lại nông thôn", ông nói và đề nghị cần quan tâm sớm đến lực lượng lao động này.

Theo ông, các công việc thời vụ có thể đáp ứng nhu cầu trước mắt khi nhiều công trình được triển khai. Tuy nhiên, về lâu dài, cần nghiên cứu chính sách để người lao động được bảo đảm các chế độ.

"Bảo hiểm xã hội cho người ta như thế nào, an toàn lao động cho người ta thế nào, chính sách cho các đối tượng này như thế nào?", đại biểu đặt câu hỏi.

Đào tạo nghề theo nhu cầu, quan tâm sinh kế lâu dài

Về giải pháp, đại biểu Hoàng Quốc Khánh đề nghị việc đào tạo nghề phải gắn với nhu cầu sử dụng, thay vì chỉ chú trọng số lượng người được đào tạo.

Theo ông, cần xác định yêu cầu thực tế và tổ chức đào tạo theo đơn đặt hàng. Việc thống kê lao động đã qua đào tạo, có tay nghề chưa đủ nếu thực tế vẫn không đáp ứng được nhu cầu nhân lực.

Ông đề nghị Chính phủ đánh giá kỹ nội dung này để có hướng giải quyết tình trạng thiếu lao động có tay nghề tại địa phương.

Ở góc độ sinh kế của người dân, đại biểu Lương Quốc Đoàn cho rằng cần có chính sách mạnh mẽ hơn để khắc phục sản xuất nông nghiệp nhỏ lẻ, manh mún, nâng giá trị nông sản.

Theo ông, dù xuất khẩu nông sản tăng, nhiều sản phẩm vẫn chủ yếu xuất thô, giá trị gia tăng thấp. Người nông dân được hưởng chưa tương xứng từ phần giá trị tăng thêm của sản phẩm.

Đại biểu đề nghị quan tâm toàn bộ quá trình từ sản xuất đến chế biến, bảo quản và xây dựng thương hiệu. Ông dẫn việc triển khai một triệu hecta lúa chất lượng cao ở đồng bằng sông Cửu Long, cho rằng nếu gắn với chế biến, bảo quản và thương hiệu, người sản xuất và doanh nghiệp sẽ có điều kiện hưởng thêm giá trị gia tăng.

Bên cạnh chính sách việc làm, Chủ tịch Hội Nông dân đề nghị nâng cao dân trí, khả năng thích ứng của người dân nông thôn trước những thay đổi nhanh chóng, trong đó có chuyển đổi số.

Ông cho biết qua thực tế đi cơ sở, nhiều người dân có điện thoại thông minh nhưng chủ yếu dùng để nghe, gọi, nhắn tin, chưa khai thác được các tiện ích. Cán bộ tại bộ phận một cửa và lực lượng công an cơ sở phải hỗ trợ người dân thực hiện các ứng dụng, thủ tục trên nền tảng số.

Đại biểu đề nghị có chính sách giúp người dân nâng khả năng tiếp cận công nghệ, tránh để khoảng cách giữa nông thôn và thành thị ngày càng lớn.