Đằng sau những hợp đồng tên lửa khổng lồ của Mỹ

Hạ tuần tháng 4-2026, Tổng thống Donald Trump đệ trình đề xuất ngân sách quốc phòng trị giá 1,5 ngàn tỉ USD cho năm tài chính 2027, tăng 42% so với ngân sách quốc phòng năm 2026 (đệ trình vào năm 2025 tức trước khi Mỹ có xung đột với Iran). Một cuộc đua cung ứng vũ khí mới đang bắt đầu.

Con số này gần như gấp đôi mức chi tiêu quốc phòng của Mỹ so với mức 874 tỉ USD đã chi trong năm cuối nhiệm kỳ của cựu Tổng thống Joe Biden.

Theo dân biểu Jay Hurst (Thứ trưởng Bộ Quốc phòng phụ trách Kiểm soát và Tài chính) và Trung tướng Steven P. Whitney (Giám đốc Ban Cấu trúc Lực lượng, Nguồn lực và Đánh giá thuộc Bộ Tham mưu Liên quân), hai quan chức đồng chủ trì cuộc họp báo về ngân sách quốc phòng tại Lầu Năm Góc ngày 21-4-2026, tức sau khi chiến tranh với Iran đã bùng nổ hôm 28-2-2026, 1,5 ngàn tỉ đề xuất đó chính là khoản đầu tư mang tính thế hệ dành cho "kho vũ khí của tự do".

Gần 5 tháng sau, hôm 16-9 vừa qua, CBO (Văn phòng Ngân sách Quốc hội Mỹ) kết luận rằng cuộc chiến với Iran đã khiến Mỹ tốn gần 40 tỉ USD, cáccơ quan truyền thông như Bloomberg, CBS, Al Jazeera đều đưa tin.

Có thể hiểu, những phân bố chi trả cho vũ khí các loại, trong đó có các vũ khí cao cấp của các tập đoàn hàng đầu như Raytheon, Lockheed Martin, Boeing... nằm trong con số gần 40 tỉ USD đó. Mỗi tập đoàn thụ hưởng số ngân sách đặt, mua hàng theo sản phẩm và dịch vụ của họ, ngoài ra là ngàn nhà cung cấp nhỏ từ khắp nước Mỹ hưởng lợi cùng.

Phần của Raytheon: Ván cược 7 năm vào tên lửa đánh chặn

Ngày 8-10 vừa qua, Bộ Chiến tranh (tức Bộ Quốc phòng) Mỹ thông báo trao cho tập đoàn Raytheon một hợp đồng 6,3 tỉ USD (trị giá tối đa) để sản xuất tên lửa đánh chặn SM-3 Block IB. 

Hợp đồng này do Cơ quan Phòng thủ Tên lửa (MDA) ký, song chưa định giá hoàn chỉnh, cộng thêm khoản cam kết ban đầu khoảng 454 triệu USD, đáng chú ý nhất nằm ở thời hạn của nó: 5 năm, cộng thêm 2 năm nếu quyền chọn được thực hiện.

Thứ trưởng phụ trách Mua sắm và Duy trì lực lượng Michael P. Duffey nói hợp đồng đó sẽ bảo đảm năng lực sản xuất, gỡ các nút thắt ở tầng nhà thầu phụ và giúp các hạm đội, bộ tư lệnh có đủ tên lửa đánh chặn, dù ở trên không, trên biển hay trên đất liền.

Theo tuyên bố của Raytheon, SM-3 Block IB được thiết kế để tiêu diệt tên lửa đạn đạo tầm ngắn đến tầm trung ở giai đoạn giữa quỹ đạo bay, phóng được từ tàu chiến lẫn từ cơ sở trên đất liền, và lần đầu được dùng trong chiến đấu năm 2024. 

Nó không mang đầu đạn nổ mà tiêu diệt mục tiêu bằng cú va chạm trực diện (hit-to-kill). Hãng ví lực va chạm ấy với một chiếc xe tải 10 tấn chạy cả ngàn km/h, và cho biết chương trình SM-3 có hơn 30 vụ đánh chặn thành công trong không gian, với hơn 400 tên lửa đã giao cho hải quân Mỹ và Nhật Bản.

Nhưng trên thực tế, SM-3 Block IB từng bị xem nhẹ. Dây chuyền sản xuất của hãng chậm lại, đầu năm 2026 một lần sửa đổi hợp đồng chỉ bổ sung được 23 tên lửa, cả kế hoạch phòng thủ tên lửa trước đó từng đề xuất cũng ngừng sản xuất để dồn cho phiên bản Block IIA. Chiến sự đã đảo ngược tình thế đó.

Phil Jasper, người đứng đầu Raytheon, nói trong thông cáo ngày 8-10 rằng loại tên lửa này đã chứng minh giá trị trong tác chiến và hợp đồng giúp bổ sung kho dự trữ, theo kịp các mối đe dọa đang thay đổi.

• Vì sao Triều Tiên khoe tên lửa có thể vươn tới Mỹ khi ông Trump ngỏ ý gặp ông Kim?

• Khi robot tung hoành chiến địa - Kỳ 5: UGV phóng tên lửa nhưng vẫn có điểm yếu chết người

• Hàn Quốc phóng thử thành công hệ thống tên lửa siêu vượt âm đầu tiên

Mười ngày trước đó, ngày 28-9, Lầu Năm Góc công bố hợp đồng AMRAAM trị giá tối đa 20,7 tỉ USD với Raytheon. Loại tên lửa không đối không tầm trung này vừa trang bị cho tiêm kích Mỹ và đồng minh, vừa là đạn đánh chặn của hệ thống phòng không NASAMS, đã được dùng rộng rãi trong các cuộc chiến ở Ukraine và Iran. Hợp đồng cũng kéo dài 5 năm cộng 2 năm tùy chọn.

Theo báo Wall Street Journal, Raytheon cho biết hãng đã gần như nhân đôi sản lượng năm 2025 so với năm 2024 và sẽ nâng sản xuất lên mức kỷ lục. Lầu Năm Góc nói hợp đồng mới giúp sản lượng gần gấp đôi mức trước đây, dù không nêu số tên lửa hay tốc độ sản xuất cụ thể.

Hai hợp đồng này chỉ là một phần của chuỗi đơn hàng khổng lồ. Chỉ trong hơn hai tháng, Raytheon nhận thêm hợp đồng SM-6 trị giá tối đa 24,4 tỉ USD (1-10) và Tomahawk 22,9 tỉ USD (tháng 8). Cộng bốn hợp đồng, tổng mức trần là khoảng 74,3 tỉ USD. Tất cả bắt nguồn từ năm thỏa thuận khung Raytheon ký với Bộ Chiến tranh ngày 4-2, trước khi chiến tranh Iran nổ ra ngày 28-2.

Chiến sự không chỉ tạo ra các hợp đồng này mà còn làm cho chúng nhanh hơn, lớn hơn. Lockheed Martin cũng nhận hợp đồng Patriot tối đa 58,6 tỉ USD trong tháng 7. 

Động lực của cả đợt mua sắm là cuộc chiến đã vắt kiệt kho đạn: Văn phòng Ngân sách Quốc hội ước tính Mỹ đã tiêu hao từ một nửa đến 2/3 kho tên lửa đánh chặn, và tồn kho Patriot, theo CSIS, đã tụt từ 2.330 quả xuống còn khoảng 759 - 827 quả.

Vì phần lớn các hợp đồng được trao theo hình thức nhà cung cấp duy nhất, nên thách thức của việc kiểm soát giá và hiệu quả của chúng sẽ phụ thuộc vào năng lực của Quốc hội Mỹ.

Phần của Lockheed Martin: Nhìn xa hơn chuyện Iran

Ngày 9-10, tập đoàn Lockheed đã ra mắt dòng tên lửa phòng không PAC-3 Edge, có khả năng bổ sung "một năng lực phòng thủ mang tính đột phá" để đối phó với các mối đe dọa từ tên lửa siêu thanh và tên lửa tiên tiến, có tốc độ bay nhanh hơn nhiều so với tốc độ âm thanh và có khả năng cơ động trong quá trình bay, khiến chúng cực kỳ khó bị đánh chặn, theo thông cáo của Lockheed.

Hãng Lockheed cho biết PAC-3 Edge là sự kết hợp giữa hệ thống đầu dò mới, hệ thống điều khiển bay được nâng cấp và động cơ tên lửa đa xung lực do Tập đoàn Northrop Grumman (NOC) thiết kế. 

Theo dự kiến, Lockheed sẽ bắt đầu thử nghiệm vào năm 2027 và đặt mục tiêu triển khai hệ thống này vào năm 2031. Hiện PAC-3 Edge là đề xuất của Lockheed để tham gia chương trình Future Interceptor của Lục quân Mỹ.

PAC-3 Edge là tên lửa đánh chặn phòng thủ thế hệ mới được Lockheed Martin công bố dành cho hệ thống Patriot, có khả năng tương thích hệ thống (được thiết kế để hoạt động với Hệ thống Chỉ huy Chiến đấu Tích hợp (IBCS) của Quân đội Mỹ, bệ phóng M903, các bệ phóng dạng container và hệ thống HIMARS Flex. Nó được phát triển dựa trên công nghệ của PAC-3 MSE hiện có, và theo Lockheed, giá thành dự kiến cũng xấp xỉ PAC-3 MSE.

Tim Cahill, Chủ tịch bộ phận tên lửa và kiểm soát hỏa lực tại Lockheed Martin, nói với Reuters: "Khi đạt công suất tối đa, sản lượng hàng năm sẽ vào khoảng 2.000 đơn vị, tương đương với dòng PAC-3 MSE".

Vào tháng 1, Lockheed Martin đã ký thỏa thuận khung kéo dài 7 năm với Lầu Năm Góc nhằm mở rộng quy trình sản xuất tên lửa đánh chặn PAC-3, với mục tiêu nâng công suất chế tạo hàng năm từ mức khoảng 600 lên 2.000 đơn vị, hãng tin quốc phòng Defense News (đăng lại tin của Reuters) ngày 10-10-2026 đưa tin.

Trước đó, vào tháng 7, tập đoàn Lockheed Martin cũng đã nhận được hợp đồng 7 năm trị giá tối đa 58,6 tỉ USD cho tên lửa đánh chặn Patriot.

Các thỏa thuận này với Lockheed cũng như với Raytheon nằm trong nỗ lực rộng lớn hơn của chính quyền Trump nhằm ưu tiên sản xuất vũ khí. Khi công bố hợp đồng SM-6 trị giá 24,4 tỉ USD với Raytheon hôm 1-10, Lầu Năm Góc nói hợp đồng này sẽ "mang lại cho ngành công nghiệp quốc phòng khả năng dự báo dài hạn cần thiết để mở rộng năng lực nhân sự cũng như đảm bảo an toàn cho các chuỗi cung ứng trọng yếu", theo tin của AFP và Reuters, được Arab News đăng ngày 2-10.

Chưa hết, ngày 17-9-2026, Arise TV loan tin Lockheed Martin công bố tên lửa không đối không AIM-260, cùng ngày Bộ Chiến tranh Mỹ ký thỏa thuận khung với Lockheed để đẩy nhanh sản xuất loại tên lửa này. 

Thỏa thuận khung này chưa được công bố giá trị hay sản lượng cụ thể. AIM-260 là loại Tên lửa không đối không chiến thuật tiên tiến liên quân (JATM) thế hệ mới, mà mục đích ban đầu là được phát triển nhằm đối phó với các mối đe dọa trên không ngày càng tinh vi từ Trung Quốc, cụ thể là tiêm kích J-20 của Trung Quốc, song nay việc đẩy nhanh sản xuất nằm trong nỗ lực bổ sung kho vũ khí cạn kiệt sau chiến tranh Iran.

AIM-260 đã được phát triển trong bí mật suốt nhiều năm qua, trong bối cảnh quân đội Mỹ tìm cách tăng cường năng lực đối phó với các mối đe dọa tầm xa tiên tiến trên không. AIM-260 của Lockheed Martin được thiết kế để đạt tầm bắn xa hơn và hiệu quả cao hơn so với các loại vũ khí không đối không hiện có. 

AIM-260 dự kiến sẽ được trang bị trên các máy bay "tàng hình" của Mỹ, trong đó có F-22 Raptor và F-35 Lightning II.

Phần của Boeing: Ai đang nuôi lá chắn Patriot?

Cách đây một năm, tập đoán Boeing đã được trao các hợp đồng với tổng trị giá khoảng 2,7 tỉ USD để sản xuất thêm các bộ phận dò mục tiêu cho tên lửa Patriot Advanced PAC-3. 

Các bộ phận này cho phép tên lửa đánh chặn Patriot nhận diện, theo dõi và tiêu diệt các mối đe dọa như vũ khí siêu thanh, máy bay địch, tên lửa đạn đạo và tên lửa hành trình.

Theo các thỏa thuận này, Boeing sẽ bàn giao hơn 3.000 bộ phận dò mục tiêu với tốc độ 750 bộ mỗi năm cho đến hết năm 2030. Theo Jim Bryan, Giám đốc điều hành mảng Phòng không và Phòng thủ Tên lửa Tích hợp của Boeing, các hợp đồng nhiều năm này giúp Boeing yên tâm sản xuất dài dài mặt hàng này.

Boeing cũng đang cùng nhà thầu chính Lockheed Martin và quân đội Mỹ tăng tốc độ sản xuất tên lửa đánh chặn PAC-3. Việc mở rộng quy mô sản xuất bộ phận dò mục tiêu đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo hệ thống Patriot có thể tiếp tục bảo vệ trên qui mô toàn cầu trước "sự gia tăng của các mối đe dọa", như thông cáo báo chí của hãng này tuyên bố.

Năm 2025, Boeing đã thiết lập các kỷ lục mới về sản lượng hàng tháng và mức trung bình trong 12 tháng, đồng thời đặt mục tiêu bàn giao số lượng kỷ lục từ 650 - 700 bộ phận dò mục tiêu vào cuối năm. Tổng cộng, kể từ năm 2000, với tư cách là nhà thầu phụ cho Lockheed Martin, Boeing đã bàn giao hơn 6.000 đầu dò PAC-3 cho Quân đội Mỹ từ các cơ sở của hãng tại Huntsville, Alabama.

17 quốc gia, bao gồm cả Hoa Kỳ, đang sử dụng tên lửa đánh chặn PAC-3 để bảo vệ các cơ sở hạ tầng trọng yếu trên toàn cầu.

Năm nay, Boeing mới loan báo hôm 5-10, hãng này đã được trao một hợp đồng trị giá khoảng 14,7 tỉ USD nhằm mở rộng quy mô sản xuất và bàn giao các bộ phận dò mục tiêu cho tên lửa PAC-3® MSE.

Hợp đồng hậu hĩnh này cho phép Boeing tăng gấp ba lần sản lượng bộ phận dò mục tiêu PAC-3 MSE theo thỏa thuận khung có thời hạn bảy năm đã được công bố trước đó với Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ, nhằm hỗ trợ Chiến lược Chuyển đổi Mua sắm của Bộ và củng cố "Kho vũ khí Tự do" (Arsenal of Freedom) của Mỹ.

Cuộc chiến mua bằng hóa đơn 7 năm

Như thế, có thể thấy Washington đang trả tiền cho một cuộc chiến đến tận năm 2033. Con số 37,5 tỉ USD cho cuộc chiến với Iran mà Bộ trưởng Hegseth đưa ra trước Thượng viện hồi tháng 7 cũng vẫn chỉ là phần nổi của tảng băng. 

Chỉ trong vài tháng, Lầu Năm Góc đã công bố các hợp đồng mua tên lửa có tổng giá trị trần gần 170 tỉ USD: Patriot 58,6 tỉ, THAAD 35 tỉ, SM-6 24,4 tỉ, Tomahawk 22,9 tỉ, AMRAAM 20,7 tỉ, SM-3 Block IB 6,3 tỉ. Tức là số tiền cam kết cho tương lai đã gấp nhiều lần chi phí của chính cuộc chiến đang diễn ra.

Dẫu đây là mức trần chứ không phải số tiền đã chi nhưng đây mới chính là điểm đáng bàn. Một khi khung 5 + 2 năm được ký, các nhà máy được xây, nhân công được tuyển, việc cắt giảm sau này sẽ khó hơn nhiều.

Vì thế, cuộc chiến với Iran này, nếu hạ nhiệt, sẽ để lại một câu hỏi khó chịu cho chính nước Mỹ: những dây chuyền sản xuất khổng lồ vừa được dựng lên sẽ tiếp tục được nuôi bằng gì? Một ngành công nghiệp đã quen với đơn hàng thời chiến sẽ không tự nó thu hẹp lại. Khi đó vấn đề không còn là bù đắp tiêu hao kho vũ khí mà là liệu Mỹ có đủ đơn hàng để lấp đầy năng lực sản xuất này hay không, hay Washington sẽ phải trả tiền để duy trì nó, hoặc tìm kiếm một cuộc chiến khác để nuôi nó.

Tàu ngầm hạt nhân Novosibirsk của Nga phóng tên lửa ngay khi đang lặn, đánh trúng mục tiêu cách hơn 1.200km.