Từ thực tế đó, công tác đào tạo nghề ở Tuyên Quang đang từng bước chuyển từ đào tạo theo khả năng của cơ sở sang đáp ứng nhu cầu người dân, gắn với lợi thế sản xuất của từng địa phương và yêu cầu của thị trường lao động.
Tại thôn Hậu Cấu, xã Xín Mần, một lớp đào tạo nghề trồng cây dược liệu được tổ chức ngay tại địa bàn với 35 học viên là người dân địa phương. Trong hai tháng, thay vì chỉ học lý thuyết trong lớp, người dân được hướng dẫn trực tiếp từ khâu ươm giống, làm đất, trồng, chăm sóc đến nhận biết những yếu tố ảnh hưởng đến quá trình sinh trưởng của cây.
Cô giáo Lương Thị Huế, Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp-Giáo dục thường xuyên Xín Mần cho biết, chương trình được triển khai theo phương châm “cầm tay chỉ việc”, trong đó khoảng 30% thời lượng dành cho lý thuyết, 70% cho thực hành. Những nội dung khó tiếp cận bằng tiếng phổ thông được giáo viên phối hợp trưởng thôn và những người có thể sử dụng tiếng địa phương để truyền đạt, giúp học viên dễ tiếp thu. Việc đưa bài giảng từ lớp học xuống ruộng, nương, vườn cây giúp những vấn đề phát sinh trong quá trình sản xuất được giải đáp ngay tại chỗ. Qua đó, người dân không chỉ nắm được kỹ thuật mà còn biết cách vận dụng vào điều kiện sản xuất của gia đình.
Anh Vàng Quáng Pao, Trưởng thôn Hậu Cấu cho biết, lớp học giúp người dân có thêm kiến thức, kỹ thuật trồng cây dược liệu. Đây là cơ sở để người dân tiếp tục nhân giống, từng bước mở rộng diện tích và tìm đầu ra cho sản phẩm, nâng cao thu nhập.
Từ yêu cầu thực tế, xã Xín Mần đang từng bước xác định đào tạo nghề là một trong những giải pháp hỗ trợ người dân phát triển sản xuất, tạo sinh kế và giảm nghèo bền vững. Năm 2026, xã phối hợp Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp-Giáo dục thường xuyên Xín Mần mở năm lớp đào tạo nghề nông nghiệp, ưu tiên hộ nghèo, hộ cận nghèo và những đối tượng được hưởng hỗ trợ từ các chương trình mục tiêu quốc gia.
Đồng chí Thèn Văn Tiến, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã cho biết, khoảng 90% hoạt động sản xuất của người dân trên địa bàn thuộc lĩnh vực nông, lâm nghiệp. Vì vậy, đào tạo nghề phải hướng tới nâng cao giá trị các sản phẩm chủ lực của địa phương như lúa, hồng không hạt, lê và chăn nuôi lợn đen. Vừa qua, xã rà soát nhu cầu học nghề tại các thôn, bản, lựa chọn những nghề phù hợp điều kiện sản xuất, đồng thời ưu tiên các hộ nghèo, cận nghèo và mới thoát nghèo. Cách làm này giúp nguồn lực đào tạo được tập trung đúng đối tượng, nhu cầu thay vì tổ chức các lớp học mà người dân khó áp dụng sau khi kết thúc khóa học.
Tại xã Xuân Giang, các lớp đào tạo nghề ngắn hạn dưới ba tháng cũng được triển khai từ nhu cầu sản xuất thực tế. Nội dung tập trung vào kỹ thuật trồng trọt, chăn nuôi, lựa chọn giống, chăm sóc cây trồng và phòng, chống dịch bệnh. Theo chị Vàng Thị Nguyệt, hộ nghèo ở thôn Già Nàng, giá trị của khóa học không nằm ở tấm giấy chứng nhận mà ở những kiến thức có thể áp dụng ngay vào sản xuất. “Sau khi được học lớp đào tạo nghề về trồng trọt và chăn nuôi tôi thấy rất bổ ích, có thể áp dụng để phát triển kinh tế, cải thiện cuộc sống gia đình”, chị Nguyệt chia sẻ.
Những mô hình ở cơ sở đang được đặt trong mục tiêu lớn hơn của tỉnh về phát triển nguồn nhân lực, tạo việc làm và giảm nghèo. Theo kế hoạch đào tạo, tuyển sinh năm 2026, Tuyên Quang đặt mục tiêu tuyển sinh đào tạo trình độ cao đẳng và trung cấp cho 2.095 người; trong đó cao đẳng 350 người, trung cấp 1.745 người. Đồng thời, tỉnh tổ chức đào tạo trình độ sơ cấp và dưới ba tháng cho 8.711 lao động nông thôn theo phương thức đặt hàng, phấn đấu hơn 85% số lao động sau đào tạo có việc làm hoặc tự tạo việc làm.
Cùng với đó, năm 2026, tỉnh phấn đấu giảm 3,5% tỷ lệ hộ nghèo đa chiều; riêng các xã có tỷ lệ nghèo hơn 20% phấn đấu giảm từ 4-6%. Đồng thời, đặt mục tiêu 100% số lao động thuộc các hộ nghèo, cận nghèo và mới thoát nghèo có nhu cầu được hỗ trợ tư vấn, giới thiệu việc làm, kết nối với thị trường lao động.
Để đạt mục tiêu đó, cùng với đào tạo kỹ năng sản xuất, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp cần tăng cường gắn kết với doanh nghiệp, hợp tác xã và cơ sở sản xuất; chú trọng tư vấn việc làm, kết nối thị trường và nâng cao khả năng thích ứng của người lao động. Đây cũng là yêu cầu ngày càng rõ trong bối cảnh công nghệ và phương thức sản xuất đang thay đổi nhanh. Theo Tiến sĩ Phạm Duy Hưng, Phó Hiệu trưởng Trường đại học Tân Trào, chuyển đổi số đang tác động ngày càng sâu đến hoạt động sản xuất, kinh doanh và quản trị. Vì vậy, các cơ sở đào tạo phải trang bị cho người học khả năng ứng dụng công nghệ, thích ứng với sự thay đổi của công việc; đồng thời tích hợp các nội dung ứng dụng vào chương trình đào tạo, đẩy mạnh chuyển đổi số trong dạy và học.
Khi đào tạo bắt đầu từ nhu cầu của người dân, được định hướng bởi thị trường lao động và có sự đồng hành của doanh nghiệp, mỗi kỹ năng được trao sẽ có thêm cơ hội trở thành một việc làm, mỗi việc làm góp phần tạo nên một sinh kế. Đây không chỉ là giải pháp trước mắt để giải quyết việc làm, giảm nghèo mà còn là cách để Tuyên Quang từng bước chuẩn bị nguồn nhân lực có chất lượng, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.
ĐỨC THẮNG