Năm 2000, vợ chồng ông A., bà B. (ngoại thành TPHCM) mua 3.300m2 đất của gia đình anh ruột với giá 3,5 chỉ vàng. Do là giao dịch giữa anh em trong gia đình, các bên chỉ thỏa thuận bằng lời nói, không lập hợp đồng hay bất kỳ giấy tờ nào.
Vài năm sau, theo yêu cầu của bà B., gia đình người anh mới viết giấy tay xác nhận việc chuyển nhượng. Trong suốt quá trình sinh sống, vợ chồng người em nhiều lần yêu cầu gia đình anh trai thực hiện việc tách thửa. Tuy nhiên, do thửa đất là đất nông nghiệp và chưa đáp ứng các điều kiện theo quy định tại thời điểm đó nên không thể tách thửa.
Từ đó đến nay, vợ chồng người em trực tiếp quản lý, sử dụng thửa đất. Trên diện tích này, họ xây dựng nhà ở, trồng cây lâu năm, hoa màu và nhiều công trình khác.
' %2F%3E%3C%2Fsvg%3E)
Người dân chờ giải quyết các thủ tục hành chính (Ảnh: Sơn Nguyễn).
Thế nhưng tranh chấp bất ngờ xảy ra sau khi người anh trai qua đời. Khi được pháp luật cho phép, người chị dâu âm thầm làm thủ tục tách thửa phần đất đã bán cho em chồng, sau đó sang tên cho con trai mình.
Khi gia đình người em yêu cầu trả lại đất, người chị dâu không những không đồng ý mà khởi kiện ra tòa đề nghị tuyên vô hiệu hợp đồng chuyển nhượng năm xưa.
Lý do được đưa ra là giao dịch chuyển nhượng năm 2000 không đáp ứng điều kiện về hình thức theo quy định pháp luật. Ngoài ra, phía nguyên đơn còn cho rằng bên mua chưa thanh toán đủ 3,5 chỉ vàng lúc mua đất.
Tại phiên tòa sơ thẩm, tòa án xác định yêu cầu khởi kiện có căn cứ và tuyên buộc gia đình người em phải giao trả toàn bộ diện tích đất. Đổi lại, phía nguyên đơn chỉ phải thanh toán khoảng 200 triệu đồng cho các tài sản gắn liền với đất như cây cối, hoa màu và công trình xây dựng.
Tiếp nhận hồ sơ để bảo vệ quyền lợi cho vợ chồng ông A., bà B., luật sư Trần Viết Hà (Đoàn Luật sư tỉnh Đắk Lắk) cho rằng vẫn còn nhiều căn cứ quan trọng để bảo vệ quyền lợi cho vợ chồng người em trong vụ việc.
Chứng cứ rõ ràng nhất, theo luật sư đó là việc suốt hơn 20 năm, vợ chồng người em trai là người trực tiếp thực hiện việc nộp thuế đất. Bên cạnh đó còn có giấy tờ viết tay xác nhận việc chuyển nhượng giữa các bên.
Luật sư Hà phân tích, không phải mọi giao dịch đất đai thiếu công chứng, chứng thực là không được công nhận và bị tuyên vô hiệu.
"Pháp luật dân sự hiện hành có quy định về trường hợp giao dịch không đáp ứng điều kiện về hình thức nhưng các bên đã thực hiện ít nhất hai phần ba nghĩa vụ trong hợp đồng thì có quyền yêu cầu tòa án công nhận giao dịch này", luật sư Hà nói và cho biết đó là những căn cứ để bảo vệ quyền lợi cho vợ chồng người em.
Từ câu chuyện trên, luật sư đưa ra cảnh báo đối với những trường hợp đang giao dịch đất đai bằng giấy viết tay.
Theo đó, nếu việc mua bán đã diễn ra nhưng chưa đủ điều kiện tách thửa hoặc sang tên, các bên cần sớm lập văn bản xác nhận giao dịch, lưu giữ chứng cứ về quá trình thanh toán và sử dụng đất.
Trường hợp thửa đất đã đủ điều kiện pháp lý, người dân nên hoàn tất thủ tục tách thửa, đăng ký biến động và sang tên càng sớm càng tốt.
Bởi thực tế cho thấy, khi giá trị bất động sản tăng cao, những giao dịch từng được xây dựng trên sự tin tưởng, tình cảm gia đình có thể trở thành nguồn cơn của các vụ tranh chấp.