Đại tướng Phan Văn Giang - Phó thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng - khẳng định làm chủ công nghệ điện phân đánh dấu mốc lịch sử để sản xuất nhôm kim loại trong nước - Ảnh: T.H.Q.
Cơ hội này xuất hiện rất rõ ràng hôm 26-7, thời điểm Nhà máy Điện phân nhôm Đắk Nông công bố những thỏi nhôm nguyên sinh đầu tiên do Việt Nam tự điện phân được có độ tinh khiết 99,71%.
Tỉnh Lâm Đồng khẳng định chuỗi bô xít - alumin - nhôm của Việt Nam có mắt xích cuối cùng sau 11 năm.
Hoàn thiện mắt xích cuối cùng chuỗi bô xít - nhôm
Đây là dự án sản xuất nhôm kim loại thí điểm đầu tiên của cả nước, đặt ngay tại trung tâm bô xít quốc gia là Lâm Đồng, tổng vốn hơn 18.423 tỉ đồng trên gần 130ha.
Phân kỳ đầu nhà máy chạy 150.000 tấn/năm, dự kiến nâng lên 300.000 tấn vào cuối năm nay và đạt công suất thiết kế 450.000 tấn/năm vào năm 2027.
Mỗi năm Việt Nam chi bình quân 1,5 tỉ USD nhập khẩu nhôm kim loại cho cơ khí chế tạo, xây dựng và dân dụng.
Tại buổi lễ ra mắt những thỏi nhôm có hàm lượng tinh khiết cao, Đại tướng Phan Văn Giang - Phó thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng - khẳng định làm chủ công nghệ điện phân đánh dấu mốc lịch sử để sản xuất nhôm kim loại trong nước.
Theo Đại tướng Phan Văn Giang, đây là cơ sở tạo động lực mới cho ngành luyện kim Việt Nam phát triển công nghiệp chế biến, chế tạo, từng bước nâng cao năng lực tự chủ và vị thế cạnh tranh.
Đại tướng Phan Văn Giang nhắc lại chủ trương của Đảng và Nhà nước là khai thác gắn với chuỗi giá trị hoàn chỉnh: từ khai thác bô xít, sản xuất alumin, điện phân nhôm đến chế biến sâu các sản phẩm nhôm giá trị cao, đi cùng bảo vệ tài nguyên và môi trường.
Sản xuất nhôm tại Nhà máy Điện phân nhôm Đắk Nông - Ảnh: T.H.Q.
Hiện nay, Việt Nam có 5,8 tỉ tấn bô xít, tập trung chủ yếu ở Lâm Đồng - Tây Nguyên. Đại tướng Phan Văn Giang nhấn mạnh việc hình thành ngành sản xuất nhôm kim loại sẽ tạo thị trường đầu vào ổn định cho các ngành cán, kéo, đúc, ép đùn, sản xuất hợp kim và chế tạo sản phẩm nhôm, qua đó hình thành "hệ sinh thái công nghiệp có quy mô và giá trị kinh tế lớn hơn".
Trên quan điểm phải tháo gỡ theo tinh thần chuyển từ mô hình tăng trưởng dựa vào khai thác tài nguyên sang khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chế biến sâu, Đại tướng Phan Văn Giang chỉ đạo các bộ ngành tiếp tục rà soát, hoàn thiện thể chế, cơ chế chính sách phát triển ngành công nghiệp nhôm theo hướng đồng bộ, hiện đại.
Lâm Đồng khắc phục điểm yếu để sản xuất "nhôm xanh"
Chạm tay vào những thỏi nhôm đầu tiên, ông Trần Hồng Quân - Giám đốc Công ty TNHH Luyện kim Trần Hồng Quân, chủ đầu tư nhà máy - kể lại chặng đường đi qua vướng mắc chính sách, giá điện, rồi sự cố sụt trượt hạ tầng tại Nhân Cơ.
Những khó khăn quá khứ tựa như những mẻ quặng thô đã xử lý. Chặng đường trước mắt còn thử thách hơn rất nhiều, với những nút thắt.
Mỗi tấn nhôm điện phân ngốn 13.000 - 15.000 kWh. Khi chạy hết công suất thiết kế 450.000 tấn/năm, cần khoảng 6 tỉ kWh. Sản lượng điện này rất lớn, tỉnh Lâm Đồng đang phối hợp xử lý để đảm bảo ổn định sản xuất.
Những thỏi nhôm "made in Lâm Đồng" - Ảnh: T.H.Q.
Rủi ro môi trường thì đã có tiền lệ. Từ năm 2018 đến 2020, gói thầu san nền Khu công nghiệp Nhân Cơ xảy ra liên tiếp 5 vụ sụt trượt, thiệt hại hơn 55 tỉ đồng, kéo chậm tiến độ cả tổ hợp bô xít - nhôm tại đây.
Nguyên nhân được xác định là mạch nước ngầm ứ đọng không được thiết kế thoát triệt để, cộng thi công san lấp không đạt độ chặt yêu cầu.
Bùn đỏ là chuyện dài hơn: mỗi tấn alumin thải ra khoảng 1.049kg bùn đỏ khô, độ pH 11 - 13. Bùn đỏ Tây Nguyên chứa hàm lượng sắt trên 50%, các đề tài thuộc Chương trình Tây Nguyên 3 đã nấu luyện được thành thép và ép gạch không nung, song đến nay vẫn chưa ứng dụng rộng rãi.
Bí thư Tỉnh ủy Lâm Đồng Y Thanh Hà Niê Kđăm nhìn nhận về sự ra đời của những thỏi nhôm "made in Lâm Đồng" ở góc độ đa chiều. Ông chia sẻ sản phẩm nhôm thỏi đầu tiên mở ra cơ hội hình thành chuỗi giá trị công nghiệp mới.
Từ đây, Lâm Đồng và Tây Nguyên có cơ hội thu hút các ngành phụ trợ: cơ khí chế tạo, vật liệu mới, linh kiện điện tử, năng lượng tái tạo.
Tuy nhiên alumin xuất đi phần nào vẫn là xuất thô, phần lãi của khâu luyện kim nằm lại ở nước mua nguyên liệu. Thời gian tới, tỉnh Lâm Đồng sẽ đánh giá các vấn đề cần tháo gỡ để phát triển đúng tầm chuỗi giá trị từ bô xít - nhôm.
Đắk Nông có cơ hội thành trung tâm công nghiệp bô xít - alumin - nhômĐắk Nông có cơ hội trở thành trung tâm công nghiệp bô xít - alumin - nhôm của Việt Nam, khi vốn đăng ký đầu tư vào các dự án lên đến hàng tỉ USD.