Giữa lòng đô thị Vinh (Nghệ An) hiện nay vẫn còn dấu tích của một công trình hơn 200 năm tuổi. Thành cổ Vinh được vua Gia Long khởi công xây dựng vào năm 1804 tại tổng Yên Trường nay thuộc địa bàn phường Thành Vinh.
Không chỉ là nơi đặt trụ sở chính quyền Nam triều tỉnh Nghệ An, thành còn giữ vai trò là một công trình phòng thủ quan trọng. Đến năm 1831, dưới triều vua Minh Mạng, thành được xây dựng lại bằng đá ong theo kiểu Va-băng.
Thành có 6 cạnh, diện tích khoảng 420.000m², xung quanh là hệ thống hào.
Qua thời gian và những biến động lịch sử, phần lớn thành cổ đã không còn. Hiện còn 3 cổng thành gồm Tiền Môn, Tả Môn và Hữu Môn. Trong đó, Tiền Môn là cổng còn tương đối nguyên vẹn.
Phía trên lầu Tiền Môn được dựng trên 4 cột gỗ lớn, đường kính mỗi cột khoảng một vòng tay người ôm.
Cách Tiền Môn 500m là Tả Môn. Từ năm 2021, hệ thống đèn chiếu sáng được lắp đặt tại các cổng thành, tạo điểm nhấn cho di tích vào ban đêm.
Hữu Môn nằm trên trục đường Đào Tấn. Trước đây, khu vực cổng được tận dụng làm một làn đường cho phương tiện qua lại. Hiện Hữu Môn đã được quây bảo vệ nhằm hạn chế tác động đến công trình.
Trong các cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, thành bị tàn phá nặng nề. Ba cổng thành còn lại trở thành những chứng tích hiếm hoi của công trình quân sự từng có quy mô lớn này.
Nơi đây cũng gắn với nhiều sự kiện lịch sử quan trọng, trong đó có những lần Chủ tịch Hồ Chí Minh về thăm quê hương và nói chuyện với nhân dân Nghệ An trong các năm 1957-1961.
Năm 1998, Thành cổ Vinh được xếp hạng Di tích lịch sử cấp quốc gia. Đến năm 2004, UBND TP Vinh (cũ) triển khai dự án tu bổ, phục hồi 3 cổng thành nhằm bảo tồn những dấu tích còn lại của di tích.
Xem clip: