Làn sóng trí tuệ nhân tạo (AI) đang khiến dòng vốn doanh nghiệp đổ dồn vào các dự án thử nghiệm với tốc độ chóng mặt. Tuy nhiên, giữa những khoản đầu tư liên tục tăng vọt, một câu hỏi hóc búa về quản trị đang được đặt ra tại nhiều phòng họp: Doanh nghiệp thực sự đang thu về giá trị kinh tế hay chỉ đang mải miết đếm các khoản chi phí phát sinh?
' %2F%3E%3C%2Fsvg%3E)
Các doanh nghiệp vẫn tiếp tục đẩy mạnh đầu tư vào AI dù chưa xác định rõ hiệu quả đầu tư (Ảnh: Techradar).
Nghịch lý “bơm tiền” và bài toán đo lường ROI
Dữ liệu khảo sát hơn 1.300 lãnh đạo tại các tổ chức có doanh thu trên 50 triệu USD của Gartner công bố cho thấy, bất chấp những nỗ lực triển khai rộng rãi, chưa đến một phần tư doanh nghiệp mở rộng thành công AI sang nhiều đơn vị kinh doanh. Tuy vậy, sự chậm trễ này không hề làm nguội đi tham vọng công nghệ, khi có tới 85% lãnh đạo dự kiến tiếp tục tăng ngân sách cho AI trong năm tới.
Đáng chú ý, khoảng 11% tổ chức thừa nhận không nắm rõ bản thân đã tiêu tốn bao nhiêu ngân sách cho AI trong năm 2025. Sự mơ hồ về dòng tiền này đang trực tiếp đẩy các khoản đầu tư vào thế rủi ro, khiến mục tiêu hoàn vốn trở nên xa vời.
Khảo sát từ Infosys cũng chỉ ra thực trạng tương tự khi gần 3/4 lãnh đạo cấp cao cho biết họ chỉ nhân rộng thành công dưới 25% số dự án thử nghiệm. Cùng lúc đó, 2/3 số người tham gia khảo sát thừa nhận tổ chức của họ gặp bế tắc trong việc đo lường tỷ suất hoàn vốn (ROI). Chưa kể, theo Deloitte, chỉ 1/5 cấp quản lý sẵn sàng tái cấu trúc quy trình để các hệ thống AI tác tử (agentic AI) vận hành tự chủ.
Bà Tina Nunno, Phó chủ tịch kiêm thành viên danh dự của Gartner, cảnh báo: “Nếu không có một cơ chế đo lường chặt chẽ, gắn trực tiếp với các kết quả kinh doanh, tổ chức có nguy cơ lãng phí nguồn lực và không đáp ứng được kỳ vọng”.
Tư duy danh mục và dũng khí “cắt lỗ” dự án
Nhiều lãnh đạo công nghệ hiện nay rất dễ bị cuốn vào những chu kỳ cường điệu. Các ứng dụng AI phổ biến như an ninh mạng, phát hiện mối đe dọa hay tự động hóa bộ phận hỗ trợ kỹ thuật CNTT được theo đuổi rầm rộ, nhưng chưa chắc mang lại hiệu quả tài chính tối ưu.
Theo Gartner, 3 trường hợp sử dụng AI ghi nhận kết quả tích cực nhất lại nằm ở việc tối ưu hóa tài sản và chi phí CNTT, tạo dữ liệu tổng hợp, cùng tự động hóa việc tạo và tái cấu trúc mã nguồn. Điều này chứng minh rằng giá trị thật sự không đến từ những trào lưu hào nhoáng, mà đến từ các bài toán vận hành cụ thể.
Số liệu thực tế chỉ ra những doanh nghiệp coi AI như một danh mục đầu tư tạo giá trị, liên tục theo dõi ROI và mạnh tay loại bỏ các sáng kiến hoạt động kém hiệu quả sẽ đạt mức lợi nhuận vượt trội. Nhóm doanh nghiệp dám "cắt lỗ" đúng lúc này ghi nhận kết quả tích cực ở 81% số sáng kiến AI của họ.
“Các giám đốc công nghệ (CIO) luôn nên ưu tiên những trường hợp sử dụng mà bài toán kinh doanh và logic tài chính phù hợp với đặc thù của doanh nghiệp, mức độ trưởng thành về AI và nhu cầu kinh doanh”, bà Nunno nhấn mạnh trên tờ CIO Dive.
Quản trị thông minh: Chiếc “vô-lăng” tạo lực đẩy bền vững
Nhìn từ góc độ quản trị doanh nghiệp, nhiều lãnh đạo từng coi khuôn khổ giám sát AI như một “gờ giảm tốc” làm chậm đà đổi mới sáng tạo. Tuy nhiên, ông Andrew Wells, Giám đốc Dữ liệu và AI tại NTT DATA Bắc Mỹ, nhận định quản trị thực chất chính là chiếc “vô-lăng” định hướng. Cơ chế này giúp cỗ xe doanh nghiệp tăng tốc an toàn mà không chệch khỏi lộ trình.
Nếu thiếu vắng quản trị, các dự án AI dễ bị phân mảnh, mắc kẹt trong các "ốc đảo dữ liệu", quy trình chồng chéo và lãng phí tài nguyên. Ngược lại, một hệ thống quản trị hiệu quả cần dựa trên 3 trụ cột, gồm AI có trách nhiệm nhằm ngăn ngừa tổn hại, AI có đạo đức phù hợp chuẩn mực, và AI đáng tin cậy thông qua khả năng kiểm thử minh bạch.
Để hiện thực hóa điều này, các tổ chức cần lồng ghép 5 nguyên tắc cốt lõi vào vận hành mỗi ngày, gồm trách nhiệm giải trình rõ ràng của con người, tính công bằng không thiên lệch, bảo vệ quyền riêng tư dữ liệu, tính minh bạch có thể kiểm toán, và sự liêm chính của mô hình.
Nhiều tập đoàn tiên phong hiện đã thành lập các hội đồng an toàn, văn phòng quản trị và bổ nhiệm Giám đốc AI để biến chính sách thành hành động thực tế. Doanh nghiệp cần bắt đầu bằng việc đánh giá mức độ trưởng thành số, xây dựng bộ khung tùy chỉnh và đưa kỷ luật giám sát vào từng quy trình thường nhật.