Đề nghị cân nhắc việc bỏ tử hình với người cầm đầu đường dây ma túy

Chiều 19/10, thảo luận tổ về dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi), đại biểu Nguyễn Khánh Vũ (Quảng Trị) đề nghị cân nhắc việc bỏ hình phạt tử hình đối với tội Mua bán trái phép chất ma túy. Trong khi đó, một số đại biểu đồng tình với hướng thu hẹp hình phạt này, nhấn mạnh yêu cầu phân hóa vai trò người phạm tội và tăng cường phòng ngừa.

Lo hình phạt chưa tương xứng với người cầm đầu

Theo ông Vũ, dự thảo bỏ hình phạt tử hình đối với tội mua bán trái phép chất ma túy, đồng thời điều chỉnh khung hình phạt liền kề theo hướng không giới hạn trên về khối lượng ma túy. Chẳng hạn, ngưỡng đối với heroin "từ 100g đến dưới 3kg" được sửa thành "100g trở lên", với hình phạt cao nhất là tù chung thân.

"Như vậy, mua bán 100g hay hàng trăm kg đều chung một khung", ông nói, đồng thời băn khoăn khi dự thảo vẫn giữ tử hình đối với tội sản xuất trái phép chất ma túy.

Đại biểu cho rằng cần làm rõ sự tương xứng giữa hai tội danh. Theo ông, ma túy sản xuất ra phải qua khâu mua bán mới đến người sử dụng, trong khi nguồn ma túy vào nước ta phần lớn từ nước ngoài.

"Với cùng từ 3kg heroin trở lên, người sản xuất có thể bị tử hình, còn kẻ cầm đầu đường dây mua bán hàng trăm kg, thậm chí hàng tấn, cũng chỉ bị tù chung thân", ông Vũ phân tích.

Một lý do khác được đại biểu nêu là chính sách hình sự đối với tội danh này vừa được điều chỉnh từ ngày 1/7/2025. Theo ông, lần sửa đổi trước đã nâng ngưỡng áp dụng khung hình phạt tử hình khoảng 30 lần, trong đó nhóm heroin tăng từ 100g lên 3kg.

"Chính sách mới thi hành hơn một năm, chưa được tổng kết", ông nói và đề nghị cơ quan soạn thảo báo cáo cụ thể số bản án tử hình về tội này giảm bao nhiêu so với trước; số vụ có khối lượng từ 3kg trở lên tăng hay giảm. Đây là cơ sở để xem xét trước khi quyết định bỏ hình phạt tử hình.

Dẫn thực tiễn Quảng Trị, ông Vũ cho biết các đường dây xuyên quốc gia lợi dụng địa bàn biên giới để trung chuyển ma túy. Nhiều vụ có khối lượng lớn vẫn xảy ra ngay cả khi pháp luật còn quy định hình phạt cao nhất.

"Các đường dây này bất chấp cả án tử hình để hoạt động; nếu bỏ hình phạt này, sức răn đe sẽ bị hạ thấp đúng lúc loại tội phạm này đang gia tăng", đại biểu nhận định.

Từ những phân tích trên, ông đề nghị giữ hình phạt tử hình đối với tội mua bán trái phép chất ma túy.

Cùng quan tâm vấn đề này, đại biểu Trịnh Xuân An, hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại, đồng tình với xu hướng giảm các tội danh có hình phạt tử hình, song cho rằng cần phân tích kỹ việc bỏ hình phạt này đối với từng tội danh.

Nhấn mạnh ma túy là "nguồn cơn của nhiều bất ổn", ông đề nghị có thái độ quyết liệt, chú trọng yêu cầu trừng trị bên cạnh răn đe. Đại biểu mong muốn Quốc hội và Chính phủ công tâm, bình tĩnh đánh giá để đi đến quyết định phù hợp với thực tế.

Cân nhắc vai trò người tham gia đường dây

Trao đổi từ kinh nghiệm công tác trong lực lượng chuyên trách phòng, chống tội phạm, đại biểu Nguyễn Thanh Liêm, Giám đốc Công an tỉnh Quảng Trị, cho biết ban đầu ông cũng có nhiều băn khoăn với đề xuất bỏ tử hình đối với tội mua bán trái phép chất ma túy.

Tuy nhiên, khi đánh giá từ nhiều chiều, ông cho rằng bên cạnh trừng trị, răn đe, cần quan tâm công tác cảnh báo, phòng ngừa.

Theo ông Liêm, nhiều đường dây ma túy do các đối tượng ở nước ngoài tổ chức, cầm đầu, còn người Việt Nam tham gia thực hiện một số khâu. Trong đó, có những đối tượng chủ mưu, cầm đầu chưa được truy tìm, xử lý.

Ông cho rằng cần cân nhắc vai trò của từng người khi áp dụng hình phạt. Qua thực tiễn, ông nêu có những người Việt Nam tham gia đường dây vì mưu sinh, không giữ vai trò chủ mưu, cầm đầu. Đại biểu bày tỏ băn khoăn về việc áp dụng hình phạt tử hình đối với những trường hợp này.

Đại biểu nhấn mạnh sự khác biệt về vai trò giữa người tham gia và đối tượng tổ chức đường dây. Đối với những người chủ mưu, cầm đầu ở nước ngoài chưa bị xử lý, ông cho rằng "đây mới là những đối tượng cần quy định tử hình".

Ông Liêm cũng nêu thực tế số người bị tuyên án tử hình về tội mua bán trái phép chất ma túy nhưng chưa thi hành án còn lớn. Việc quản lý những người này tiềm ẩn rủi ro và gây áp lực cho lực lượng chuyên trách.

Đề cập Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy, hướng tới xây dựng các xã, phường, tỉnh không ma túy, đại biểu cho rằng "đó mới là giải pháp căn cơ hơn".

"Tù chung thân không giảm án vẫn là hình phạt rất nghiêm khắc"

Đại biểu Nguyễn Trung Kiên, Phó Giám đốc Học viện An ninh nhân dân (Bộ Công an), đồng tình với hướng thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình trong dự thảo.

Theo ông, cần nhìn nhận việc điều chỉnh chính sách trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao nhận thức xã hội và hội nhập quốc tế. Đại biểu cho rằng lộ trình giảm và tiến tới xóa bỏ hình phạt tử hình phù hợp với xu hướng chung của thế giới.

Ông Kiên nhìn nhận việc thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình có thể khiến các cơ quan chức năng gặp thêm khó khăn trong đấu tranh phòng, chống tội phạm. Tuy nhiên, đặt trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập quốc tế, ông cho rằng vẫn cần thực hiện lộ trình này.

Đại biểu đồng thời nhấn mạnh tù chung thân không được giảm án vẫn là hình phạt có tính nghiêm khắc cao. Từ đó, ông đồng tình với phương án chỉ giữ lại bốn tội danh có hình phạt tử hình như nội dung dự thảo.