Nhu cầu tiêm vaccine não mô cầu tăng đột biến
Theo thông tin Viện Pasteur Thành phố Hồ Chí Minh công bố ngày 19/10, trong 10 tháng đầu năm 2026, khu vực miền nam ghi nhận 42 ca mắc bệnh não mô cầu, trong đó có 7 trường hợp tử vong. Thành phố Hồ Chí Minh chiếm hơn 57% số ca mắc của khu vực; nhóm tuổi 11-15 chiếm tỷ lệ cao nhất với 28,6%.
Đáng chú ý, 3 ổ dịch đã được ghi nhận tại trường học và cơ sở sinh hoạt tập trung ở An Giang, Cà Mau và Thành phố Hồ Chí Minh. Chùm 4 ca bệnh mới nhất xảy ra tại một trường trung học cơ sở ở Thành phố Hồ Chí Minh, trong đó một học sinh 12 tuổi tử vong do bệnh diễn tiến nhanh, gây sốc nhiễm trùng và suy đa cơ quan.
Trước tình hình này, nhu cầu tiêm vaccine phòng bệnh não mô cầu gia tăng mạnh. Theo Hệ thống Tiêm chủng VNVC, chỉ trong 4 ngày, gần 300 trung tâm trên toàn quốc đã thực hiện gần 40.000 mũi tiêm vaccine não mô cầu, tăng gấp 3 lần so với cùng kỳ. Riêng gần 80 trung tâm tại Thành phố Hồ Chí Minh ghi nhận gần 15.000 mũi tiêm, gấp 125 lần so với cùng kỳ.
Để đáp ứng nhu cầu, VNVC đã điều phối nguồn vaccine, huy động hơn 12.000 bác sĩ, điều dưỡng và nhân viên trên toàn hệ thống, tăng cường phục vụ xuyên trưa nhằm giảm thời gian chờ đợi, đồng thời duy trì quy trình tiêm chủng an toàn. Hệ thống cam kết không tăng giá vaccine khi nhu cầu tăng cao và triển khai các chính sách ưu đãi, hỗ trợ người dân tiếp cận tiêm chủng.
Bác sĩ chuyên khoa I Bạch Thị Chính, Giám đốc Chuyên môn Y khoa Hệ thống Tiêm chủng VNVC cho biết, trẻ em chiếm khoảng 70% số lượt tiêm vaccine não mô cầu trong đợt này. Nhiều gia đình đưa cùng lúc 5-7 thành viên, từ trẻ nhỏ, thanh thiếu niên đến người trưởng thành và người cao tuổi đến tư vấn, tiêm chủng.
Tại VNVC Trường Chinh (Hà Nội), anh Thành Trung đưa 2 con đến tiêm vaccine não mô cầu nhóm B và ACYW, đồng thời tiêm phòng cho bản thân. Anh dự định tiếp tục đưa cha mẹ, hiện 70 và 75 tuổi, đến tư vấn tiêm chủng do cả hai đang điều trị các bệnh mạn tính như tăng huyết áp, đái tháo đường và viêm khớp.
Theo bác sĩ Bạch Thị Chính, bệnh não mô cầu do nhiều nhóm huyết thanh gây ra, trong đó 5 nhóm thường gặp là A, B, C, Y và W. Tại Việt Nam, ngoài nhóm B, các ca bệnh do nhóm huyết thanh khác cũng đã được ghi nhận. Tháng 2/2025, một nam thanh niên 24 tuổi tử vong do sốc nhiễm khuẩn não mô cầu thể tối cấp, tác nhân được xác định thuộc nhóm W.
Hiện VNVC cung cấp các loại vaccine phòng 5 nhóm huyết thanh A, B, C, Y và W, gồm vaccine phòng nhóm B, vaccine phòng nhóm ACYW và vaccine phòng nhóm B, C. Tùy từng loại vaccine, độ tuổi được chỉ định và lịch tiêm có sự khác nhau.
Bác sĩ Chính lưu ý, người từng tiêm vaccine não mô cầu BC trước đây vẫn cần được tư vấn về việc bổ sung vaccine nhóm B và ACYW do thành phần và phạm vi bảo vệ của các loại vaccine khác nhau. Vaccine nhóm B và ACYW có thể được tiêm trong cùng một buổi tại hai vị trí khác nhau theo chỉ định.
“Phụ huynh cần chủ động đưa trẻ đi tư vấn, tiêm đầy đủ, đúng lịch để cơ thể có thời gian hình thành miễn dịch trong khoảng 14 ngày, không chờ đến khi xuất hiện ca bệnh mới phòng ngừa”, bác sĩ Chính khuyến cáo.
Bệnh có thể gây tử vong chỉ sau vài giờ
Tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn An Nghĩa, Phó trưởng Khoa Nhiễm-Thần kinh, Bệnh viện Nhi đồng 1 (Thành phố Hồ Chí Minh) cảnh báo, bệnh não mô cầu xâm lấn là một trong những bệnh nhiễm khuẩn nguy hiểm do khả năng diễn tiến rất nhanh.
Ở thể tối cấp, người bệnh có thể rơi vào tình trạng nguy kịch và tử vong trong vòng 24 giờ kể từ khi khởi phát triệu chứng. Một số trường hợp nhiễm khuẩn huyết tối cấp có thể tử vong chỉ sau 6-8 giờ nếu không được phát hiện, cấp cứu và điều trị kịp thời.
Khi vi khuẩn xâm nhập vào máu, hàng loạt phản ứng viêm có thể được kích hoạt, dẫn đến suy hô hấp, suy thận, viêm màng não, xuất huyết dưới da, hoại tử mạch máu và nhiều biến chứng đe dọa tính mạng.
Điều đáng lo ngại là các triệu chứng ban đầu như sốt, đau đầu, buồn nôn, mệt mỏi, đau nhức cơ thể dễ bị nhầm lẫn với những bệnh nhiễm trùng thông thường. Trong khi đó, ban xuất huyết đặc trưng có thể xuất hiện muộn hoặc chưa rõ ràng ở giai đoạn đầu.
Bác sĩ Nghĩa dẫn trường hợp một bệnh nhi 8,5 tháng tuổi từng điều trị tại Bệnh viện Nhi đồng 1 do nhiễm khuẩn huyết và viêm màng não do não mô cầu.
Khoảng 10 giờ trước khi nhập viện, trẻ xuất hiện ho, thở mệt. Khi gia đình đưa đến bệnh viện, trên ngực trẻ có một số chấm xuất huyết nhỏ. Tuy nhiên, chỉ sau 2-3 giờ nhập viện, các chấm xuất huyết nhanh chóng lan rộng, tiến triển thành những mảng ban hoại tử, kèm suy hô hấp.
Mặc dù được điều trị tích cực bằng kháng sinh, thuốc chống sốc, thở máy và các biện pháp hồi sức chuyên sâu, bệnh nhi vẫn phải chịu di chứng nặng nề, buộc phải đoạn chi cả hai chân và tháo khớp một số đốt ngón tay.
Theo bác sĩ Nghĩa, một ca não mô cầu nặng có thể đòi hỏi sự phối hợp khẩn trương của cả ê-kíp hồi sức, cùng hệ thống trang thiết bị và nhân lực chuyên sâu. Ngay cả khi được điều trị tích cực, người bệnh vẫn có nguy cơ tử vong hoặc để lại di chứng nghiêm trọng.
Chi phí điều trị có thể lên đến hàng trăm triệu đồng, chưa kể gánh nặng chăm sóc và phục hồi chức năng sau xuất viện.
“Một ca bệnh não mô cầu nặng có thể đòi hỏi sự phối hợp khẩn trương của cả ê-kíp hồi sức cùng hệ thống trang thiết bị và nhân lực chuyên sâu. Không phải cơ sở y tế nào cũng có đầy đủ điều kiện để xử trí những ca bệnh diễn tiến tối cấp. Ngay cả khi đã huy động tối đa nguồn lực và điều trị tích cực, bác sĩ vẫn không thể bảo đảm cứu sống người bệnh hoặc ngăn ngừa hoàn toàn các di chứng. Chi phí điều trị có thể lên đến hàng trăm triệu đồng, chưa kể gánh nặng chăm sóc và phục hồi chức năng sau xuất viện. Một ca thôi đã là quá đủ”, bác sĩ Nghĩa chia sẻ.
Bệnh não mô cầu lây truyền chủ yếu qua dịch tiết đường hô hấp khi tiếp xúc gần với người bệnh hoặc người mang vi khuẩn. Trẻ nhỏ, thanh thiếu niên, người sống trong môi trường tập trung và người có một số tình trạng suy giảm miễn dịch là những nhóm cần đặc biệt chú ý.
Các chuyên gia khuyến cáo, khi xuất hiện ca bệnh trong trường học hoặc cộng đồng, cần nhanh chóng xác định người tiếp xúc gần để được cơ quan y tế đánh giá, chỉ định kháng sinh dự phòng khi cần thiết và theo dõi sức khỏe theo hướng dẫn.
Phụ huynh cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay khi xuất hiện những biểu hiện bất thường như sốt kèm li bì, khó đánh thức, bỏ bú, quấy khóc dai dẳng, thở bất thường, đau đầu dữ dội, sợ ánh sáng hoặc ban xuất huyết trên da.
Bên cạnh việc theo dõi, phát hiện sớm dấu hiệu bệnh, người dân cần chủ động rà soát lịch sử tiêm chủng, tiêm bổ sung các vaccine phù hợp theo tư vấn của bác sĩ, giữ vệ sinh cá nhân, không dùng chung vật dụng tiếp xúc với nước bọt và hạn chế tiếp xúc gần với người nghi mắc bệnh.
THIÊN LAM