Thế nhưng thực tế không hẳn vậy. Thứ nhất là bởi mức 8 m2/sàn/người không phải là mới mà đã được TP.HCM áp dụng nhiều năm qua, từ khi luật Cư trù có hiệu lực. Việc đưa ra một mức chung lúc này chỉ nhằm tạo sự đồng bộ trên toàn địa bàn sau khi sáp nhập với Bà Rịa - Vũng Tàu và Bình Dương, tránh tình trạng mỗi nơi áp dụng một kiểu gây khó khăn cho công tác quản lý. Còn nếu so với diện tích tối thiểu để thường trú của Hà Nội, Cần Thơ, Đà Nẵng là 15 m2 thì mức của TP.HCM thấp hơn đáng kể. Điều này cho thấy thành phố cũng đã cân nhắc đến đặc thù là một siêu đô thị thu hút lượng lớn lao động nhập cư, sinh viên, người thu nhập thấp.
Thứ hai, quy định về diện tích tối thiểu chỉ áp dụng đối với trường hợp thuê, mượn, ở nhờ chỗ ở hợp pháp của người khác, còn các trường hợp khác đều được miễn trừ. Ví dụ, người dân mua nhà, có nhà thuộc quyền sở hữu của chính mình thì dù diện tích bao nhiêu cũng được đăng ký thường trú. Hay trường hợp đăng ký vào nhà người thân như vợ về ở với chồng, chồng về với vợ, con cái với cha mẹ, cha mẹ với con, anh chị em ruột, ông bà nội/ngoại với cháu... đều được miễn điều kiện về diện tích. Thế nên quy định này thực chất chủ yếu tác động và đặt ra tiêu chuẩn đối với các chủ nhà cho thuê trọ thương mại hoặc các trường hợp ở nhờ không có quan hệ thân nhân, nhằm đảm bảo chất lượng sống cơ bản và trật tự quản lý đô thị.
Nói thế để thấy, diện áp dụng quy định này thực tế khá hẹp. Dù vậy, như nói trên, với một siêu đô thị có đặc thù thu hút lượng lớn người lao động nhập cư, sinh viên, người thu nhập thấp thì cũng có không ít điều cần bàn. Chúng ta đều biết TP.HCM là một trong những đô thị có mức giá nhà cửa đắt đỏ hàng đầu cả nước. Ở thời điểm hiện tại, không chỉ các phường trung tâm mà cả các khu vực giáp ranh, giá thuê phòng trọ rất cao nhưng diện tích lại vô cùng chật hẹp. Vậy nên việc nhiều gia đình lao động nhập cư hoặc nhóm sinh viên 3 - 4 người ở ghép trong những căn phòng chưa tới 20 m2 là hết sức phổ biến. Chiếu theo đề xuất quy định nói trên thì rõ ràng không đạt 8 m2/sàn/người. Mà không đạt diện tích tối thiểu thì khó nhập hộ khẩu/thường trú. Từ đó kéo theo nhiều hệ lụy cho họ như khó khăn khi xin học đúng tuyến cho con, khi tiếp cận các dịch vụ y tế, bảo hiểm hay thủ tục hành chính tại nơi ở thực tế. Những băn khoăn về chính sách quản lý cứng nhắc có thể vô tình tạo ra rào cản khiến người lao động lâu năm khó bám trụ lại thành phố là ở chỗ này.
Cũng phải thẳng thắn thừa nhận đây là bài toán khó cho chính quyền và cũng là nỗi niềm lớn nhất của hàng triệu người lao động nhập cư lâu năm tại TP.HCM. Họ gắn bó, đóng góp cho sự phát triển kinh tế của thành phố nhưng có thể lại bị kẹt ở quy định diện tích nhà ở dẫn đến không thể đăng ký thường trú và hạn chế tiếp cận một số chính sách an sinh xã hội.
Vì thế, giải pháp cấp bách, cấp thiết và bền vững vẫn là đẩy nhanh nhà ở xã hội và nhà lưu trú cho công nhân. Nếu có thêm nhiều dự án nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê với giá rẻ, diện tích đạt chuẩn (hoặc người lao động có thể mua/thuê dài hạn) thì vướng mắc về diện tích 8 m2/sàn/người tự khắc được hóa giải. Bên cạnh đó, thành phố có thể quy hoạch các khu lưu trú tập trung tại các khu chế xuất, khu công nghiệp lớn với tiêu chuẩn rõ ràng để người lao động dễ dàng đăng ký thường trú hoặc tạm trú dài hạn, ổn định cuộc sống. Trên thực tế, những giải pháp này cũng đang được thành phố đẩy mạnh, đặc biệt là trong năm nay.
Bởi an cư lạc nghiệp xét cho cùng không chỉ là nhu cầu từ phía người lao động nhập cư mà TP.HCM với mục tiêu tăng trưởng cao cũng đang cần sự chung tay đóng góp của tất cả người dân. Mà muốn vậy thì phải tạo cơ hội để mỗi người lao động đến thành phố lập nghiệp đều có thể gắn bó, cống hiến và coi nơi đây là quê hương thứ hai của mình.