Đề xuất cấm trưng bày thuốc lá, siết thuốc lá điện tử

Bộ Y tế đang xây dựng dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá. Dự án luật dự kiến trình Quốc hội khóa XVI cho ý kiến và thông qua tại Kỳ họp thứ 2 vào tháng 10. Nếu được thông qua, luật sẽ có hiệu lực từ ngày 1/7/2027.

Vì sao cần sửa Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá?

Sau 13 năm thi hành Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, Việt Nam đã đạt một số kết quả đáng khích lệ.

Cụ thể, tỷ lệ hút thuốc lá điếu ở nam giới trưởng thành giảm từ 23,8% (năm 2010) xuống 20,8% (năm 2021). Tỷ lệ phơi nhiễm thụ động với khói thuốc tại hộ gia đình, nơi công cộng và nơi làm việc cũng giảm đáng kể.

Tuy nhiên, theo Bộ Y tế, những thành quả này đang bị đe dọa bởi sự gia tăng nhanh chóng của thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng, đặc biệt trong giới trẻ. Trong khi luật hiện hành năm 2012 chưa hề có định nghĩa hay quy định cấm đối với hai nhóm sản phẩm này.

Việt Nam hiện vẫn là một trong 15 quốc gia có tỷ lệ nam giới trưởng thành hút thuốc lá cao nhất thế giới và đứng thứ 3 khu vực ASEAN.

Theo ước tính từ Nghiên cứu Gánh nặng Bệnh tật Toàn cầu được WHO trích dẫn, thuốc lá cướp đi sinh mạng của hơn 100.000 người Việt Nam mỗi năm, trong đó 84.500 người hút thuốc chủ động và 18.800 người tử vong do hít phải khói thuốc thụ động.

Gánh nặng kinh tế do thuốc lá gây ra cho sức khỏe chiếm tới 1,14% GDP năm 2022, với tổng chi phí y tế ước tính 108,7 nghìn tỷ đồng.

Đề xuất luật hóa lệnh cấm toàn diện thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm thuốc lá mới

Tháng 11/2024, Quốc hội đã ra Nghị quyết số 173 thống nhất cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, chứa chấp, vận chuyển và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng trên toàn quốc kể từ năm 2025.

Tuy nhiên, quy định này chưa được luật hóa, khiến việc thực thi ở một số khâu, đặc biệt là xử lý linh kiện, bộ phận rời và tinh dầu dùng để lắp ráp thuốc lá điện tử, còn gặp khó khăn.

Vì thế, dự thảo luật lần này đề xuất bổ sung đầy đủ các khái niệm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, thiết bị điện tử, thuốc lá đặc chế và thuốc lá khác (gồm cả các sản phẩm chứa nicotine dạng túi ngậm, dạng hít, shisha...).

Đồng thời, quy định rõ hành vi bị nghiêm cấm bao gồm cả việc sản xuất, mua bán, xuất nhập khẩu thiết bị điện tử, cụm linh kiện, linh kiện rời và dung dịch dùng để lắp ráp các sản phẩm này.

Theo số liệu từ Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai (Hà Nội), số ca cấp cứu liên quan đến thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng đã giảm khoảng 70% trong 10 tháng sau khi lệnh cấm có hiệu lực so với cùng kỳ trước đó.

Trước lệnh cấm, trung bình mỗi tháng có 5-6 ca cấp cứu liên quan (120 ca trong 22 tháng), một số trường hợp bị tổn thương não nghiêm trọng; sau lệnh cấm, con số này giảm còn 1-2 ca/tháng.

Việc quảng cáo công khai sản phẩm bởi người có ảnh hưởng và bán công khai tại cửa hàng cũng giảm mạnh, gần như chấm dứt sau các đợt thanh tra, xử phạt.

Bộ Công an cũng ghi nhận xu hướng tương tự. Từ năm 2020 đến quý I/2024 (trước Nghị quyết 173), lực lượng công an cả nước phát hiện, xử lý 728 vụ với 883 đối tượng liên quan đến thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng.

Trong khi đó, trong 10 tháng đầu năm 2025 (sau khi lệnh cấm có hiệu lực), con số này giảm mạnh. Lực lượng chức năng chỉ phát hiện 5 vụ, trong đó 2 vụ bị khởi tố với 17 bị can.

Những kết quả trên cho thấy lệnh cấm theo Nghị quyết 173 đang tạo ra những tác động tích cực.

Tính đến giữa năm 2025, đã có 46 quốc gia trên thế giới cấm bán thuốc lá điện tử.

Đề xuất cấm mọi hình thức trưng bày sản phẩm thuốc lá tại điểm bán

Quy định hiện hành tại Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá năm 2012 chỉ giới hạn việc trưng bày thuốc lá tại các đại lý, điểm bán lẻ ở mức "không quá một bao, một tút hoặc một hộp của một nhãn hiệu", nghĩa là vẫn cho phép trưng bày.

Dự thảo Luật lần này đề xuất cấm hoàn toàn mọi hình thức trưng bày sản phẩm thuốc lá, bao bì thuốc lá, hình ảnh sản phẩm hoặc bất kỳ hình thức nhận diện nhãn hiệu nào tại điểm bán khiến người tiêu dùng có thể nhìn thấy.

Về bản chất, trưng bày tại điểm bán là một kênh quảng cáo trá hình thông qua các kệ trưng bày, ánh sáng, vị trí đặt sản phẩm bắt mắt, trong khi Luật Quảng cáo và Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá hiện hành đã cấm quảng cáo thuốc lá dưới mọi hình thức khác.

Việc loại bỏ thuốc lá khỏi tầm nhìn tại các điểm bán, nơi thanh thiếu niên tiếp xúc hằng ngày, kể cả khi mua sắm cùng gia đình, có tác dụng trực tiếp trong việc giảm sự tò mò, giảm cảm giác thuốc lá là sản phẩm bình thường, từ đó giảm tỷ lệ hút thử và hút thường xuyên.

Cấm trưng bày thuốc lá tại điểm bán đã trở thành xu hướng chính sách phổ biến trên thế giới. Tính đến cuối năm 2024, đã có 59 quốc gia ban hành quy định cấm trưng bày thuốc lá tại điểm bán.

Sau khi áp dụng quy định cấm trưng bày, nhiều quốc gia đã ghi nhận mức độ phơi nhiễm với quảng cáo thuốc lá giảm đáng kể, tỷ lệ thử hút ở thanh thiếu niên giảm và hỗ trợ cai thuốc lá ở người trưởng thành.