Tại Báo cáo tóm tắt về các giải pháp bảo đảm cung ứng điện giai đoạn 2026-2030 và điều chỉnh Quy hoạch điện VIII, Bộ Công Thương đề xuất Chính phủ chủ trương chuyển Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) về Bộ.
Trong báo cáo, Bộ Công Thương cho biết Việt Nam trở thành nước nhập khẩu ròng năng lượng từ năm 2015, tỷ trọng nhập khẩu ròng trên tổng năng lượng sơ cấp là 8,4% năm 2015, 43,9% vào năm 2025 (nhập khẩu 53,6 triệu TOE) và dự kiến 43,6% vào năm 2030 (nhập khẩu 83,3 triệu TOE).
Theo Bộ Công Thương, Việt Nam đang đối mặt với những thách thức rất nghiêm trọng mất cân đối cung cầu năng lượng, nhập khẩu ròng hiện rất lớn (trên 40%) trong khi Việt Nam vẫn có nguồn tài nguyên dầu khí, than chưa được khai thác.
Bên cạnh đó, về nhu cầu điện và cơ cấu phụ tải, giai đoạn 2026-2030 cơ bản phù hợp với nhu cầu tăng trưởng bình quân đã tính toán (điện thương phẩm từ 11,9-14,3%/năm, Pmax từ 13,3-15,9%/năm).
Một số khu vực có phụ tải tăng đột biến, không theo quy luật quá khứ trong giai đoạn vừa qua như khu vực Bắc Trung Bộ, Đồng bằng sông Hồng. Do đó, cần phải rà soát toàn bộ nhu cầu phụ tải cho các trung tâm dữ liệu, trung tâm AI, hạ tầng trạm sạc xe điện, phụ tải làm mát, sưởi ấm... để đồng bộ, thống nhất với không gian phát triển của 34 địa phương sau khi sáp nhập và định hướng về phát triển các vùng và tổ chức không gian tại Nghị quyết số 27-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển các vùng và tổ chức không gian phát triển quốc gia trong giai đoạn mới.
Cũng trong báo cáo, Bộ Công Thương đánh giá, tình hình triển khai các dự án của các địa phương trong giai đoạn vừa qua rất chậm, tiềm ẩn rủi ro đối với an ninh cung ứng điện, nhiều dự án nguồn điện lớn không thể kịp tiến độ đưa vào vận hành trong giai đoạn từ nay đến năm 2030.
Về cơ chế chính sách, Bộ Công Thương kiến nghị ban hành Nghị quyết của Chính phủ về nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu bảo đảm cung cấp điện cho phát triển kinh tế-xã hội, góp phần thúc đẩy tăng trưởng hai con số giai đoạn 2027-2030 (dự thảo Nghị quyết kèm theo). Bộ Công Thương đề xuất Chính phủ cho phép Bộ tổ chức thực hiện điều chỉnh quy hoạch theo 2 bước.
Bước 1, điều chỉnh cập nhật quy hoạch theo quy định tại Nghị quyết số 253/2025/QH15, trong đó cho phép bổ sung các dự án nhiệt điện than mới để bù đắp các dự án nguồn điện nền khác (LNG, than) chậm tiến độ, bổ sung nguồn năng lượng tái tạo có khả năng triển khai nhanh để bù đắp các dự án khác chưa triển khai, nhằm đáp ứng nhu cầu điện cho khu vực phía Bắc giai đoạn 2027-2028 và khu vực phía Nam giai đoạn 2029-2030.
Bước 2, điều chỉnh tổng thể Quy hoạch điện VIII theo quy định của Luật Quy hoạch, trong đó các dự án đã được điều chỉnh cập nhật quy hoạch Bước 1 là phần gắn kết chặt chẽ, không tách rời trong điều chỉnh tổng thể.
Đáng chú ý, trong báo cáo, Bộ Công Thương đề xuất Chính phủ đồng ý chủ trương chuyển Tập đoàn Điện lực Việt Nam về Bộ Công Thương - cơ quan chủ sở hữu - để có đủ lực lượng, nguồn lực triển khai thực hiện quy hoạch sau khi được phê duyệt.
Đồng thời, Bộ đề xuất, kiến nghị Thủ tướng Chính phủ cho phép các nhà máy nhiệt điện than miền Bắc được áp dụng cơ chế đặc thù “miễn trừ tạm thời” (giai đoạn đến 2030) việc tuân thủ quy chuẩn về nhiệt độ nước làm mát trong các tình huống vận hành khẩn cấp của hệ thống điện, nhằm cho phép huy động cao các nhà máy nhiệt điện than khi chưa đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường (nhiệt độ nước làm mát thải ra môi trường) trong giai đoạn cao điểm phụ tải, đặc biệt là khu vực miền Bắc.
Ngoài ra, Bộ Công Thương cũng kiến nghị Chính phủ giao các Bộ, ngành phối hợp với Bộ Công Thương tiếp tục hoàn thiện cơ chế chính sách thu hút đầu tư trong lĩnh vực điện lực sau khi Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực được thông qua, trong đó có cơ chế đầu tư theo phương thức đối tác công tư, điều hành giá điện theo cơ chế thị trường có sự điều tiết của Nhà nước, bảo đảm kết hợp hài hòa giữa các mục tiêu chính trị - kinh tế - xã hội của Nhà nước và mục tiêu sản xuất kinh doanh, tự chủ tài chính của các doanh nghiệp ngành điện./.
(TTXVN/Vietnam+)