Bộ Y tế đề xuất hỗ trợ tiền cho trẻ tối thiểu đến 12 tháng tuổi - Ảnh: NAM TRẦN
Bộ Y tế đang xây dựng dự thảo sửa đổi, bổ sung Thông tư 01/2021/TT-BYT, trong đó đề xuất nhiều thay đổi về chính sách khuyến khích, khen thưởng, hỗ trợ trong công tác dân số.
Khuyến khích sinh đủ hai con
Theo dự thảo, thay vì chia các địa phương thành vùng mức sinh cao, thấp để áp dụng các nội dung khuyến khích khác nhau, chính sách mới hướng đến mục tiêu chung là gia tăng tỉ lệ sinh để đạt mức sinh thay thế bền vững.
Với các thôn, tổ dân phố, xã đạt các tiêu chí về tỉ lệ phụ nữ sinh con thứ hai, dự thảo đề xuất cơ chế thưởng, biểu dương và hỗ trợ bằng tiền hoặc hiện vật.
Cụ thể, thôn, tổ dân phố có 3 năm liên tục đạt tỉ lệ phụ nữ sinh con thứ hai từ 50% trở lên có thể được đề xuất thưởng, biểu dương, hỗ trợ. Nếu duy trì trong 5 năm liên tục, mức thưởng, hỗ trợ được đề xuất ở cấp cao hơn. Đối với cấp xã, dự thảo cũng đưa ra các tiêu chí tương tự.
Đối với cá nhân, dự thảo đề xuất trao quyền cho địa phương căn cứ điều kiện thực tế để lựa chọn các hình thức khuyến khích, hỗ trợ phụ nữ và các cặp vợ chồng sinh con.
Cụ thể để khuyến khích gồm hỗ trợ chi phí sàng lọc dự phòng vô sinh; hỗ trợ tiền, hiện vật cho phụ nữ mang thai; hỗ trợ tiền hoặc hiện vật cho trẻ đến đủ tối thiểu 12 tháng tuổi và các hình thức phù hợp khác.
Chú trọng chất lượng dân số từ trước khi kết hôn
Dự thảo đề xuất nhóm chính sách về nâng cao chất lượng dân số theo hướng can thiệp sớm, từ trước khi các cặp nam nữ kết hôn.
Dự thảo đề xuất hỗ trợ chi phí tư vấn, khám sức khỏe di truyền trước khi kết hôn đối với nam, nữ có tiền sử gia đình trong vòng 3 đời có người mắc bệnh, tật bẩm sinh; hoặc là người dân tộc thiểu số tại khu vực miền núi có tình trạng tảo hôn, kết hôn cận huyết.
Đây là nội dung được xây dựng trên cơ sở Luật Dân số, trong đó quy định khuyến khích nam, nữ chủ động tiếp cận dịch vụ tư vấn và khám sức khỏe trước khi kết hôn.
Luật cũng quy định căn cứ điều kiện kinh tế - xã hội từng thời kỳ và khả năng cân đối ngân sách, chính quyền cấp tỉnh quyết định việc hỗ trợ kinh phí tư vấn, khám sức khỏe trước hôn nhân.
Cùng với đó, dự thảo bổ sung nhóm hỗ trợ tầm soát trước sinh, tầm soát sơ sinh. Phụ nữ mang thai và trẻ sơ sinh thuộc hộ nghèo, cận nghèo, đối tượng bảo trợ xã hội; người sống tại vùng nhiễm chất độc dioxin, vùng núi, biên giới, hải đảo, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng khó khăn và đặc biệt khó khăn được đề xuất hỗ trợ thực hiện tầm soát trước sinh, tầm soát sơ sinh và hỗ trợ bằng tiền nếu có.
Đối với phụ nữ mang thai và trẻ sơ sinh là người thuộc dân tộc thiểu số rất ít người, dự thảo còn đề xuất hỗ trợ tiền đi lại để thực hiện sàng lọc trước sinh, sàng lọc sơ sinh.
Như vậy, các chính sách được đề xuất không chỉ tập trung vào việc có đủ số con mà còn hướng tới việc nâng cao chất lượng dân số ngay từ trước khi kết hôn, trong thai kỳ và những năm đầu đời của trẻ.
Khuyến khích gia đình có hai con gái, chăm sóc người cao tuổi
Ở nội dung kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh, dự thảo thay đổi cách xác định nhóm cá nhân được khuyến khích, hỗ trợ.
Theo đó, địa phương có thể lựa chọn, quyết định các hình thức khuyến khích, biểu dương, hỗ trợ đối với cặp vợ chồng, cá nhân trong độ tuổi sinh đẻ có ít nhất hai con gái dưới 16 tuổi tại thời điểm đề xuất.
Các hình thức có thể gồm tôn vinh, biểu dương việc nuôi con khỏe, dạy con ngoan, con học giỏi, thành đạt; hỗ trợ mua bảo hiểm y tế học sinh, sữa học đường và hỗ trợ phụ nữ tham gia phát triển kinh tế.
Dự thảo lý giải việc xác định cụ thể nhóm có hai con gái nhằm hướng đến việc tôn vinh, hỗ trợ trẻ em gái, nâng cao vai trò và vị thế của trẻ em gái, đặc biệt tại những địa bàn xảy ra mất cân bằng giới tính khi sinh.
Dự thảo đề xuất khuyến khích thôn, tổ dân phố duy trì câu lạc bộ chăm sóc người cao tuổi tại cộng đồng; xã có điểm chăm sóc người cao tuổi ban ngày hoặc cơ sở chăm sóc người cao tuổi ban ngày duy trì hoạt động 3 năm liên tiếp có thể được thưởng, biểu dương và hỗ trợ.
Kinh phí thực hiện các nội dung khuyến khích, khen thưởng, hỗ trợ được dự kiến lấy từ ngân sách địa phương và các nguồn kinh phí hợp pháp khác theo quy định.
Lo lắng về thế hệ tương lai khi mức sinh của Việt Nam tiếp tục giảmMức sinh thấp kéo dài dẫn đến nguy cơ già hóa dân số diễn ra nhanh, thiếu hụt lao động và gia tăng gánh nặng chăm sóc người cao tuổi trong tương lai. Vì vậy, bài toán dân số cần kiến tạo một môi trường mà người trẻ có thể yêu, kết hôn, sinh và nuôi con.