Tuân thủ nghiêm ngặt các chuẩn mực quốc tế
Bà Lê Thị Hồng Vân - Tổng Thư ký Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam - cho biết lễ khởi công dự án bảo quản, tu bổ, phục hồi điện Kính Thiên thuộc Trung tâm Hoàng thành Thăng Long dự kiến diễn ra sáng 29/9, trong khuôn khổ chương trình Hội nghị tại Hà Nội.
Cùng với lễ khởi công, công tác bảo tồn, phục dựng điện Kính Thiên và không gian chính điện Kính Thiên, chương trình cũng lựa chọn Khu Trung tâm Hoàng thành Thăng Long làm trường hợp nghiên cứu, gắn những thảo luận về tính xác thực với thực tiễn bảo tồn, phục hồi di sản.
Theo ông Nguyễn Thanh Quang - Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội - kế hoạch phục dựng điện Kính Thiên được chuẩn bị qua nhiều năm khảo cổ và hợp tác quốc tế.
Mở rộng khai quật để làm rõ giá trị cốt lõi của di sản là một trong tám điều kiện Việt Nam cam kết thực hiện khi Hoàng thành Thăng Long được công nhận là Di sản Thế giới.
Ông Quang cho biết, tại kỳ họp năm 2024 ở Ấn Độ, Ủy ban Di sản Thế giới đồng ý cho Việt Nam hạ giải có kiểm soát sáu tòa nhà trong vùng lõi. Trước khi tháo dỡ, các công trình được số hóa 3D, quá trình hạ giải tiếp tục được ghi nhận, bổ sung dữ liệu để lưu giữ dưới dạng di sản số.
Kết quả khảo cổ đã xác định trục hoàng đạo, phát lộ hệ thống nền móng cung điện thời Lê cùng các lớp kiến trúc thời Trần, thời Lý. Những phát hiện này cung cấp căn cứ khoa học cho việc nghiên cứu phục dựng điện Kính Thiên.
Quá trình chuẩn bị còn gắn với ba định hướng gồm tầm nhìn dài hạn, chiến lược diễn giải di sản và chiến lược khảo cổ. Việc phục dựng phải tuân thủ yêu cầu về tính xác thực theo Văn kiện Nara cùng các hướng dẫn chuyên môn của ICOMOS và UNESCO.
Ông Quang nhấn mạnh sự đồng hành giữa Hà Nội, các cơ quan Việt Nam, UNESCO và ICOMOS trong quá trình này. Việc cung cấp luận cứ khoa học, trao đổi chuyên môn và tiếp nhận hướng dẫn kỹ thuật là cơ sở để từng bước hoàn thiện phương án phục dựng, bảo vệ giá trị di sản.
Tranh thủ ý kiến chuyên gia
Hội nghị Đối thoại châu Á - Thái Bình Dương về Di sản và Tính xác thực được tổ chức từ ngày 27/9 đến 1/10 tại Hà Nội và Ninh Bình, quy tụ khoảng 250 đại biểu, chuyên gia trong nước và quốc tế.
Khách mời dự kiến có Giám đốc Trung tâm Di sản Thế giới, Chủ tịch Ủy ban Di sản Thế giới lần thứ 49, các chuyên gia UNESCO, Hội đồng Di tích và Di chỉ Quốc tế (ICOMOS), cùng đại diện cơ quan quản lý, viện nghiên cứu, ban quản lý di sản và cộng đồng.
Theo bà Hồng Vân, hội nghị là dịp để Việt Nam tranh thủ ý kiến chuyên gia và sự ủng hộ quốc tế đối với công tác bảo tồn, phục dựng điện Kính Thiên và không gian chính điện Kính Thiên.
Việt Nam cũng mong muốn tham vấn các chuyên gia về những hồ sơ đề cử di sản thế giới như Óc Eo - Ba Thê, Cổ Loa, Củ Chi, Hang Con Moong, Vân Long - Kim Bảng - Tam Chúc.
Tại Ninh Bình, chương trình tiếp tục bằng hoạt động khảo sát Quần thể danh thắng Tràng An và khu vực Tam Chúc. Theo ban tổ chức, sự kết hợp giữa trao đổi chính sách, thảo luận chuyên môn và khảo sát thực địa nhằm đối chiếu các cách tiếp cận bảo tồn với thực tiễn tại Việt Nam và khu vực.
Bà Hồng Vân nhấn mạnh cơ hội giới thiệu kinh nghiệm bảo tồn, phục hồi và phát huy giá trị di sản gắn với phát triển bền vững, sinh kế của người dân. Các cuộc trao đổi sẽ hướng tới việc học hỏi kinh nghiệm từ các nước và chuyên gia quốc tế, phục vụ những công việc bảo tồn cụ thể.
Kỳ vọng về Văn kiện Hà Nội
Một kết quả được kỳ vọng trong Hội nghị lần này là Văn kiện Hà Nội về Di sản và Tính xác thực. Bà Hồng Vân cho biết hội nghị dự kiến thông qua văn kiện, phản ánh quan điểm và ưu tiên của khu vực. Mục tiêu là thúc đẩy việc đánh giá tính xác thực nhất quán, bao trùm và dựa trên minh chứng trong những bối cảnh văn hóa khác nhau.
Theo trưởng Đại diện UNESCO tại Việt Nam Jonathan Wallace Baker, sau hơn ba thập kỷ kể từ khi Văn kiện Nara về Tính xác thực được thông qua năm 1994, thực tiễn bảo tồn đã đặt ra nhiều yêu cầu mới.
Ông Jonathan Wallace Baker nhấn mạnh: “Tính xác thực có vai trò nền tảng trong cách chúng ta nhận diện và bảo vệ Di sản Thế giới, và cần được hiểu trong chính bối cảnh văn hóa nơi di sản tồn tại”.
Theo ông, châu Á - Thái Bình Dương có nhiều kinh nghiệm về di sản sống, tính liên tục, phục dựng, tri thức truyền thống và quan hệ giữa cộng đồng với di sản. Hội nghị có thể góp phần chuyển hóa những kinh nghiệm đó thành cách tiếp cận rõ ràng hơn, dựa trên bằng chứng và có thể áp dụng trong hệ thống Di sản Thế giới.