Đền Choọng tọa lạc trên núi hình mâm xôi Pu Đên, thuộc xã Mường Chọng, tỉnh Nghệ An. Đền nằm ở vị trí đắc địa, từ trên đỉnh núi có thể quan sát các bản làng xung quanh. Phía dưới là dòng sông Nậm Choọng chảy về xuôi, bãi đất rộng trước di tích là nơi người dân thập phương thường về trao đổi hàng hóa, xem diễn tích trò...
Đền Choọng được UBND tỉnh Nghệ An xếp hạng Di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh năm 2015.
Đền Choọng thờ nàng Nang Phốm Hóm, trong tiếng Thái có nghĩa là “nàng tóc thơm”. Tượng Phốm Hóm được đúc bằng đồng theo hình mẫu một phụ nữ Thái trong trang phục truyền thống được đặt tại thượng điện.
Tương truyền, Phốm Hóm là người con gái Thái thông minh, xinh đẹp nhất vùng. Đặc biệt, mái tóc của nàng luôn thoang thoảng hương thơm hoa rừng. Người dân tin rằng nàng đi đến đâu sẽ mang theo may mắn và niềm vui đến đó.
Năm 1425, trong thời gian cùng Lê Lợi chống quân Minh ở miền Tây Nghệ An, một vị tướng tài của nghĩa quân Lam Sơn đã đem lòng yêu thương và hẹn thề nên duyên với Phốm Hóm.
Nàng Phốm Hóm được tin cậy giao đảm trách việc gom góp lương thực nuôi quân. Hằng ngày, nàng đến từng nhà hướng dẫn người dân trong vùng làm ra nhiều lúa gạo, ươm tơ, dệt vải để phục vụ cuộc kháng chiến trường kỳ. Nhờ sự giúp đỡ của “nàng tóc thơm” và người dân, nghĩa quân Lam Sơn liên tục giành thắng lợi, giải phóng cả vùng Hoan Châu rộng lớn.
Một buổi chiều, sau khi hoàn thành công việc, nàng ra bến nước ven dòng Nậm Choọng gội đầu. Vô ý làm rơi chiếc lược, nàng với tay vớt thì không may sẩy chân, bị nước cuốn trôi xuống vực sâu.
Nghe tin, vị tướng tức tốc quay về, cho quân lính và người dân đào xới đất đá, chất thành núi để tìm người yêu nhưng không thấy. Tiếc thương “nàng tóc thơm”, người dân trong vùng đã lập đền thờ trên chính ngọn đồi nơi nghĩa quân Lam Sơn ngày đêm tìm nàng.
Trải qua 600 năm, ngôi đền bị tàn phá, chỉ còn sót lại 14 tảng đá kê chân cột.
Năm 2014, đền Choọng được tôn tạo, phục dựng trên nền cũ trong khuôn viên rộng hơn 9ha. Công trình gồm thượng điện, hạ điện, nhà tả vu, hữu vu... Hạ điện kết cấu 3 gian bằng gỗ lim, chủ yếu là nơi uống nước, họp bàn và chuẩn bị lễ trước khi lên đền chính.
Thượng điện cũng kết cấu 3 gian, lợp ngói đỏ, cửa chính làm bằng gỗ. Trên mái các tòa điện là hình tượng rồng chầu.
Tại đền Choọng còn lưu giữ nhiều cổ vật, nhạc cụ như cồng chiêng, gắn liền với đời sống văn hóa của người dân vùng cao Nghệ An.
Hằng năm, đền Choọng có các lễ chính gồm Đám Lục ngoạt, tổ chức vào rằm tháng 6 và lễ Tất niên diễn ra vào ngày 25 tháng Chạp.
Xem clip: