Đeo vòng cổ cho hươu, phát hiện mức ô nhiễm bụi chênh 10 lần

Một con hươu đi qua khu vực có xe cộ có thể tiếp xúc với lượng bụi khác hẳn số liệu của trạm quan trắc gần đó. 

Chênh lệch này được nhóm nghiên cứu Đại học bang Colorado (Mỹ) ghi nhận khi thử thiết bị đo chất lượng không khí gắn trên vòng cổ hươu la - loài hươu có đôi tai lớn - thường gặp ở Bắc Mỹ.

Thiết bị có tên Smoke Logger, được thiết kế để tìm hiểu động vật tiếp xúc với khói cháy rừng ra sao. Thiết kế và phần mềm đã được công bố miễn phí cùng kết quả ban đầu trên tạp chí Methods in Ecology and Evolution.

• 

  Hít bụi mịn lâu ngày, trí nhớ suy giảm như già thêm 10 tuổi

Nhóm tận dụng cảm biến giá thấp có sẵn trên thị trường, tương tự loại dùng trong mạng lưới quan trắc PurpleAir. Cảm biến dùng laser để đo bụi mịn PM2.5, những hạt có đường kính không quá 2,5 micromet, có thể gây hại cho hệ hô hấp và tim mạch.

Thiết bị dùng năng lượng mặt trời, dành cho động vật cỡ vừa và lớn, ghi dữ liệu mỗi 30 phút. Nhóm chọn lưu số liệu tại chỗ vì việc truyền dữ liệu từ vùng hoang dã thiếu kết nối sẽ tốn tiền và tiêu hao pin. Muốn lấy kết quả, nhà nghiên cứu phải thu hồi thiết bị.

Tài liệu kỹ thuật cho biết dữ liệu được lưu trên thẻ nhớ. Người dùng có thể điều chỉnh lịch đo, thiết bị chuyển sang chế độ ngủ giữa các lần lấy mẫu để giảm điện năng tiêu thụ. 

Kho mã nguồn cũng cung cấp các tệp phục vụ chế tạo, lắp ráp và lập trình, cho phép nhóm nghiên cứu khác tự làm thiết bị.

Chi phí vật liệu khoảng 100 USD mỗi máy. Nhóm muốn bổ sung cảm biến vào những nghiên cứu vốn đã gắn vòng cổ theo dõi động vật, tận dụng các đợt bắt và thu hồi vòng có sẵn. 

Khi ghép số liệu bụi với tọa độ GPS và dữ liệu như nhịp tim, họ có thể tìm hiểu mối liên hệ giữa mức tiếp xúc, hoạt động và sức khỏe con vật.

Trong triển khai ban đầu trên hươu la, mức đo từ cảm biến đeo trên con vật có thể cao hơn hoặc thấp hơn khoảng 10 lần so với trạm gần nhất. Kết quả cho thấy số liệu của một trạm cố định chưa chắc mô tả đúng không khí ở nơi con vật đang sống.

Những con hươu được theo dõi tại Colorado và Utah trong năm nay chưa gặp mức khói cháy rừng có hại cho sức khỏe. Tuy vậy, thiết bị đủ nhạy để ghi nhận những đợt ô nhiễm nhỏ từ giao thông ở hươu sống trong khu vực đô thị. 

Nhóm vẫn cần thêm dữ liệu để biết động vật phản ứng thế nào khi khói dày đặc.

Anh Adam Parlin - người thiết kế máy - cho rằng dữ liệu có thể giúp xác định nơi động vật tìm được không khí ít khói hơn. 

Trong khi đó nhà sinh thái học Mark Ditmer thuộc Cơ quan Lâm nghiệp Mỹ cũng muốn dùng kết quả để chọn thời điểm đốt rừng có kiểm soát, nhằm giảm tiếp xúc với khói tại những sinh cảnh quan trọng hoặc trong giai đoạn động vật nhạy cảm.

Vụ va chạm của tên lửa Falcon 9 của SpaceX tạo ra một miệng hố mới rộng khoảng 18m và sâu vài mét trên Mặt trăng, đồng thời làm bụi và vật chất trên bề mặt bị bắn tung ra xung quanh.