Địa đạo An Thới nằm trong khu dân cư phường An Tịnh, tỉnh Tây Ninh. Vùng đất này giáp ranh Củ Chi (TP.HCM). Ngày 23.7.1993, địa đạo được công nhận di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia. Khu trung tâm di tích rộng hơn 3 ha.
Nhìn từ trên cao, khu di tích hiện lên như một mảng xanh giữa khu dân cư. Dưới những tán cây, lá khô phủ kín mặt đất. Bao quanh là nhà dân, nhà xưởng và ruộng rẫy.
Di tích lịch sử địa đạo An Thới nhìn từ bên ngoài
ẢNH: B.B
Pháo đài hình chữ Z
Sau phong trào Đồng khởi năm 1960, vùng An Tịnh bị địch càn quét liên tục. Huyện ủy Trảng Bàng chỉ đạo đào địa đạo tại ấp An Thới để có nơi trú ẩn bám đất, giữ làng. Công trình được thi công từ năm 1961 đến 1965.
Phòng trưng bày Địa đạo An Thới
ẢNH: B.B
Tượng đài trong khuôn viên khu di tích
ẢNH: B.B
Giai đoạn 1966-1968, địa đạo An Thới được quân dân Trảng Bàng mở rộng thành hệ thống chiến đấu hoàn chỉnh. Lòng hầm nối với công sự, hầm bí mật và giao thông hào. Trên mặt đất là bãi chông, bãi mìn liên hoàn.
Địa đạo được đào theo hình dạng chữ Z, sâu khoảng 3 m. Lòng hầm rộng 0,8–1 m, mái vòm cao khoảng 1,2–1,4 m. Những đoạn gấp khúc giúp hạn chế sức công phá của bom đạn. Các lỗ châu mai thông lên mặt đất tạo điều kiện cho lực lượng bên dưới quan sát, chiến đấu và cơ động khi cần thiết.
Ảnh tư liệu về địa đạo An Thới ở khu 1
ẢNH: B.B
Lòng địa đạo hiện nay đã được trùng tu, gia cố, có dây điện chạy dọc
ẢNH: B.B
Ông Phạm Văn Thơ (57 tuổi, ngụ phường An Tịnh, tỉnh Tây Ninh), người trông coi di tích, chỉ sơ đồ diễn biến chiến đấu giai đoạn 1961–1965
ẢNH: B.B
Thời kháng chiến, địa đạo dài nhiều km. Nay chỉ còn khoảng 750 m ở khu trung tâm được bảo tồn. Lòng hầm hiện đã được gia cố, vách nhẵn, có dây điện chạy dọc.
Lời thề của đất An Tịnh
Trong kháng chiến, quân và dân An Tịnh nêu quyết tâm bám trụ với lời thề: “Một tấc không đi, một ly không rời”. Nhiều cuộc càn cấp tiểu đoàn, trung đoàn của địch bị đánh bại tại đây.
Đôi dép cao su du kích xã An Tịnh dùng khi chiến đấu tại địa đạo (1964–1970)
ẢNH: B.B
Súng M79, chiến lợi phẩm du kích An Tịnh thu được tháng 7.1967
ẢNH: B.B
Theo tài liệu trưng bày, 15 năm đánh Mỹ, quân dân An Tịnh diệt 5.627 tên địch. Đào 25.600 hầm chông, 15.000 m địa đạo và chiến hào. Bộ đội tại chỗ tự tạo 95.000 trái mìn, bắn rơi 3 máy bay. Quân dân An Tịnh được tuyên dương Anh hùng Lực lượng vũ trang. Địa phương hiện có có 1.048 liệt sĩ và 52 Bà mẹ Việt Nam anh hùng.
Bảng tóm tắt truyền thống 15 năm đánh Mỹ (1960–1975) của quân dân An Tịnh tại khu trưng bày di tích
ẢNH: B.B
Phòng trưng bày còn lưu giữ nhiều kỷ vật. Có đôi dép râu cao su du kích An Tịnh mang khi chiến đấu (1964-1970). Khẩu súng M79 là chiến lợi phẩm du kích thu được tháng 7.1967. Bên cạnh là trái nổ tự tạo du kích từng gài trên trục lộ.
Ghi nhận tại khu di tích, sân trước phòng trưng bày khá loang lổ, lá khô rải khắp lối đi. Các miệng hầm có mái tôn che chắn, lá khô phủ dày trên mái.
Lá khô vây quanh miệng hầm địa đạo An Thới
ẢNH: B.B
Sau sắp xếp đơn vị hành chính, di tích quốc gia Địa đạo An Thới do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Tây Ninh trực tiếp quản lý.
Một cửa hầm địa đạo An Thới nhìn từ trong ra
ẢNH: B.B