Phụ huynh tìm mua sách giáo khoa ở TP.HCM hôm 20-8-2026 - Ảnh: NHƯ HÙNG
Việc Nhà nước giữ bản quyền sách giáo khoa và giao các địa phương có đủ điều kiện chủ động tổ chức in đang đặt ra yêu cầu về cách triển khai để vừa bảo đảm nguồn sách, chất lượng đồng đều, vừa tạo cạnh tranh về giá.
Trao đổi với Tuổi Trẻ ngày 22-9, nhiều ý kiến cho rằng nếu giao quyền in về địa phương, cần có bộ tiêu chuẩn chung về nội dung, chất lượng, kỹ thuật và tiến độ cung ứng. Cùng với đó là cơ chế đấu thầu công khai, minh bạch để lựa chọn đơn vị in có năng lực.
Cần chuẩn chung từ đầu
Theo thầy Phạm Lê Thanh - Tổ trưởng tổ hóa, Trường THPT Nguyễn Hiền (phường Bình Thới, TP.HCM), việc Nhà nước nắm bản quyền sách giáo khoa có thể giảm các tầng nấc trung gian trong xuất bản, in ấn và phát hành.
Việc phân cấp cho những địa phương đủ năng lực tổ chức in ấn cũng tạo sự chủ động. Tuy nhiên, để việc giao địa phương in sách giáo khoa đạt mục tiêu xóa độc quyền, cần đi cùng một hệ thống tiêu chuẩn chặt chẽ.
TIN LIÊN QUAN
"Sách được in ở đâu thì nội dung, chất lượng giấy, hình ảnh, độ bền và tiến độ cung ứng vẫn phải thống nhất; không nên để năng lực tài chính giữa các địa phương tạo ra sự khác biệt về điều kiện học tập của học sinh", thầy Thanh nói.
Theo thầy, sách giáo khoa nên được xem như một hạ tầng thiết yếu của giáo dục. Giảm chi phí là cần thiết nhưng mục tiêu cao hơn vẫn là bảo đảm mọi học sinh được học tập trong điều kiện công bằng và có chất lượng.
Cô Lê Thị Thu, giáo viên THCS tại phường Thủ Đức, đề nghị với những địa phương lớn, đủ điều kiện tự chủ, UBND cấp tỉnh cùng Sở Giáo dục và Đào tạo cần chịu trách nhiệm trực tiếp tổ chức in sách giáo khoa.
"Chính địa phương đó phải chủ động đo lường số lượng học sinh, cân đối nhu cầu để in vừa đủ, tránh tình trạng chậm trễ hay thiếu sách đầu năm học", cô Thu nói.
Đấu thầu công khai
Trong khi đó, một hiệu trưởng THCS ở phường Tân Bình cho rằng khi bản quyền sách giáo khoa thuộc Nhà nước, các địa phương tổ chức in, phát hành nên áp dụng cơ chế đấu thầu công khai.
"Thay vì chỉ giao thẳng cho một vài đơn vị chỉ định, các địa phương nên tổ chức đấu thầu công khai, rộng rãi, lựa chọn đơn vị có năng lực in", vị hiệu trưởng nói.
Theo ông, không chỉ nhà in nhà nước mà nhà in tư nhân, nhà in thuộc lực lượng vũ trang hoặc doanh nghiệp xuất bản có đủ tiêu chuẩn kỹ thuật đều có thể tham gia đấu thầu cung ứng. Có như vậy mức giá mới có tính cạnh tranh, giảm bớt gánh nặng tài chính cho phụ huynh.
Bên cạnh cơ chế đấu thầu, cần có hệ thống tiêu chuẩn, điều kiện và định mức kỹ thuật đồng bộ. "Các địa phương khác nhau, đấu thầu khác nhau, in ở các nhà in khác nhau nhưng tất cả sách giáo khoa trên cả nước vẫn phải bảo đảm đồng đều về chất lượng giấy in, mực in, độ bền...", ông nói.
Vị hiệu trưởng cũng nói Nhà nước là chủ sở hữu quyền tác giả nên cần có cơ chế cấp phép hoặc số hóa toàn bộ sách trên các nền tảng mở.
Theo đó, các địa phương có thể khai thác kho học liệu điện tử phục vụ giảng dạy trực tuyến hoặc cung cấp file PDF bản sao điện tử miễn phí cho học sinh.
Địa phương: Chờ hướng dẫn, rà soát khả năng in sách giáo khoa
Phụ huynh tìm mua sách giáo khoa tại Đà Nẵng vào cuối tháng 8-2026 - Ảnh: CHÂU SA
Trao đổi với Tuổi Trẻ ngày 22-9, một lãnh đạo UBND TP Cần Thơ cho biết với chủ trương bản quyền sách giáo khoa thuộc Nhà nước và địa phương có điều kiện sẽ chủ động in sách, Cần Thơ ủng hộ. Tuy nhiên, địa phương cần chờ văn bản hướng dẫn cụ thể mới có thể đăng ký và thực hiện.
Bà Trần Thị Huyền - Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo TP Cần Thơ - cũng chia sẻ Sở đã nắm thông tin về phát biểu chỉ đạo của Thủ tướng ngày 21-9 về việc in sách giáo khoa. Song hiện Sở chưa nhận được văn bản hay thông báo kết luận chính thức. "Khi có văn bản, ngành giáo dục sẽ tham mưu thành phố thực hiện", bà nói.
Tại TP Đà Nẵng, một lãnh đạo Sở Giáo dục và Đào tạo cho biết Đà Nẵng có nhiều cơ sở in ấn nhưng để bảo đảm chất lượng theo chuẩn chung của sách giáo khoa cần thời gian tìm hiểu, rà soát.
Theo đánh giá của một đại diện công ty in ấn tại Đà Nẵng, cơ sở vật chất in ấn tại một số địa phương hiện khá tốt, hoàn toàn có thể đáp ứng chuẩn chung của sách giáo khoa.
Tuy nhiên theo vị này, việc Nhà nước giữ bản quyền và miễn phí sách giáo khoa, tổ chức in có thể giảm một số khâu trung gian nhưng chưa hẳn mang lại hiệu quả.
"Giá sách giáo khoa hiện đã khó có thể rẻ hơn được nữa" so với giá thành các loại sách trên thị trường, trong khi mức chiết khấu cũng không cao so với các đầu sách khác, đại diện này cho biết.
Do đó việc in ấn cần được tính toán, tổ chức bài bản, in với số lượng đủ lớn để có giá thành hợp lý. Các kênh phân phối cũng cần được tính toán để phụ huynh dễ tiếp cận sách.
Tiếp tục rà soát học sinh thiếu sách
Về tình hình thiếu sách giáo khoa đầu năm, một lãnh đạo Sở Giáo dục và Đào tạo TP Đà Nẵng cho hay đến nay thành phố cơ bản giải quyết được tình trạng thiếu sách. Tuy nhiên, Sở vẫn tiếp tục rà soát, thống kê nhu cầu từ các trường để có giải pháp tiếp theo nếu cần.
Tại Cần Thơ, theo thống kê, toàn thành phố hiện còn 15.196 học sinh thiếu sách giáo khoa. Ngành giáo dục đang phối hợp nhà xuất bản tiếp tục bổ sung, bảo đảm sách được chuyển đến học sinh trong thời gian sớm nhất.
Riêng ngày 22-9, các đơn vị tiếp tục bàn giao khoảng 20.000 bản sách giáo khoa đến các trường trên địa bàn thành phố.
Tuy nhiên, tình trạng thiếu sách vẫn còn cục bộ ở một số đầu sách dù đã được cung ứng nhiều đợt. Các trường tiếp tục rà soát để xác định chính xác số lượng còn thiếu ở từng môn học.
Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn: Nghiêm túc rút kinh nghiệm, chắc chắn năm tới không thiếu SGKTheo số liệu thống kê đến ngày 19-9, cả nước còn thiếu 900.000 cuốn sách giáo khoa chưa đến tay học sinh. Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn nói nghiêm túc rút kinh nghiệm và sẽ giám sát kỹ, chặt chẽ việc lập kế hoạch, dự báo số lượng sách giáo khoa.