Điểm hẹn của những họa tiết, gam màu Việt Nam - Panama - Tuổi Trẻ

Cuộc gặp giữa Phu nhân Ngô Phương Ly và Phu nhân Maricel Cohen de Mulino đi từ những họa tiết thổ cẩm, đến các chia sẻ về hỗ trợ sinh kế cho những người yếu thế.

Chiều 6-10, giữa không gian Hồ Văn thuộc quần thể Di tích quốc gia đặc biệt Văn Miếu - Quốc Tử Giám, những sắc chàm, đường thêu và họa tiết truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số Việt Nam đã mở ra một cuộc gặp gỡ đặc biệt trong khuôn khổ chuyến thăm chính thức Việt Nam của Tổng thống Panama José Raúl Mulino và Phu nhân từ ngày 5 đến 8-10.

Câu chuyện giữa Phu nhân Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, bà Ngô Phương Ly và Phu nhân Tổng thống Panama, bà Maricel Cohen de Mulino không chỉ dừng ở họa tiết hay chất liệu vải vóc.

Thông qua cuộc gặp, nghề thủ công của đồng bào dân tộc thiểu số Việt Nam đã được giới thiệu như một cách tạo sinh kế, hỗ trợ phụ nữ và các nhóm yếu thế ở vùng sâu, vùng xa.

Để người giữ nghề có thể sống bằng nghề

Tại cuộc gặp, Phu nhân Ngô Phương Ly và Phu nhân Maricel Cohen de Mulino đã cùng trải nghiệm, lắng nghe câu chuyện văn hóa qua những sắc màu vải vóc, trang phục của các dân tộc thiểu số Việt Nam.

Dừng lại trước những bộ trang phục rực rỡ của đồng bào dân tộc Tà Ôi, Mông xanh, Dao đỏ, Lô Lô, hai Phu nhân đã dành thời gian nghe câu chuyện phía sau từng chất liệu, màu sắc và hoa văn.

Qua đôi tay của nhiều thế hệ nghệ nhân, kỹ thuật dệt, thêu và tạo họa tiết không chỉ trở thành một cách lưu giữ lịch sử, phong tục của mỗi cộng đồng mà ngày nay đang trở thành vốn nghề nghiệp giúp họ có thêm thu nhập trong cuộc sống.

Trong không khí gần gũi, hai Phu nhân gặp gỡ các nghệ nhân Tà Ôi, Dao đỏ, Mông xanh và tìm hiểu từng công đoạn làm nên sản phẩm thủ công truyền thống.

Từ cách nhuộm vải bằng chàm đến kỹ thuật dùng sáp ong tạo hoa văn, mỗi thao tác chậm rãi đều cho thấy sự khéo léo, bền bỉ và sức sống của tri thức bản địa. Từng hoa văn đều mang theo mong ước về những điều tốt đẹp, may mắn, bình an trong cuộc sống.

Phu nhân Ngô Phương Ly chia sẻ niềm tự hào khi giới thiệu với Phu nhân Maricel Cohen de Mulino những hoa văn, chất liệu dệt và màu nhuộm hoàn toàn từ thiên nhiên của bà con đồng bào. Dù cuộc sống đã hiện đại hơn và có nhiều cách thuận tiện hơn, song bà con vẫn giữ những nét đẹp và cách làm truyền thống, tạo nên giá trị đặc biệt cho từng tấm vải, trang phục.

Phu nhân Ngô Phương Ly chia sẻ trong cuộc sống hiện đại ngày nay, thách thức lớn nhất đối với văn hóa truyền thống không chỉ là việc bảo tồn, mà là làm sao để di sản sống được trong đời sống thường nhật, mang lại sinh kế bền vững cho người dân, đặc biệt là phụ nữ và các nhóm yếu thế trong xã hội.

Với họ, một nghề thủ công được tiếp sức đúng cách có thể mang lại việc làm tại chỗ, nguồn thu nhập ổn định và cơ hội tham gia sâu hơn vào các hoạt động kinh tế của địa phương.

Hỗ trợ các nhóm sản xuất thủ công truyền thống, vì vậy theo Phu nhân Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, cần đi xa hơn việc gìn giữ kỹ thuật hay bảo tồn một di sản văn hóa bản địa. Đó còn là việc cần tạo điều kiện để các giá trị ấy tiếp tục được thực hành, sáng tạo và thích ứng với đời sống đương đại.

Với phụ nữ dân tộc thiểu số, người nghèo và người khuyết tật, đây là cách cụ thể để họ tiếp tục dệt thổ cẩm, làm gốm, đan lát, khắc gỗ... trong điều kiện tốt hơn, đồng thời có đầu ra cho sản phẩm và hưởng thành quả tương xứng.

Thông qua việc hỗ trợ thiết kế sản phẩm phù hợp với thị trường hiện đại, đào tạo kỹ năng quản lý đến kết nối tiêu thụ trong và ngoài nước, mỗi khâu đều có thể góp phần biến tri thức bản địa thành sinh kế bền vững.

Khi người làm nghề có thể sống bằng nghề, người trẻ sẽ có thêm lý do để học, cộng đồng mới có điều kiện để truyền dạy và di sản sẽ được tiếp nối bằng chính đời sống hằng ngày.

Từ hoa văn bản địa đến sợi dây kết nối

Điều gây bất ngờ cho Phu nhân Maricel Cohen de Mulino đến từ những nét quen thuộc hiện lên trên trang phục của đồng bào dân tộc. Bà chia sẻ ấn tượng với những gam màu, đường nét và cách tạo họa tiết trên trang phục của người Mông, Dao và Thái, bởi chúng gợi nhớ nghệ thuật Mola của người Guna tại Panama.

Việt Nam và Panama nằm ở hai châu lục, cách nhau hàng chục ngàn cây số, nhưng trong cách cộng đồng bản địa gửi ký ức và bản sắc vào từng mảnh vải, khoảng cách địa lý dường như được rút ngắn. Sự tương đồng không làm mất đi nét độc đáo của mỗi bên mà trái lại, đó là điểm khởi đầu để hai bên hiểu nhau sâu hơn.

Sau phần trải nghiệm, hai Phu nhân cùng thưởng trà, xem trình diễn áo dài và trao đổi về vai trò của phụ nữ trong đời sống hiện đại.

Câu chuyện đi từ nghề thủ công đến khả năng gắn kết cộng đồng, từ bản sắc riêng của mỗi dân tộc đến cách đưa sản phẩm truyền thống vào thị trường. Phụ nữ không chỉ là người giữ nghề mà còn góp phần tạo ra thu nhập, tổ chức sản xuất và truyền kỹ năng cho thế hệ sau.

Khép lại chương trình, Phu nhân Maricel Cohen de Mulino cảm ơn Phu nhân Ngô Phương Ly về sự đón tiếp nồng hậu và bày tỏ ấn tượng trước sự phong phú của văn hóa các dân tộc Việt Nam, cũng như nỗ lực đưa giá trị truyền thống tiếp tục hiện diện trong đời sống đương đại.

Đáp lại, Phu nhân Ngô Phương Ly mong muốn Việt Nam và Panama có thêm nhiều hoạt động giao lưu văn hóa, giao lưu nhân dân, qua đó tăng cường hiểu biết và thắt chặt tình hữu nghị giữa hai nước.

Hoạt động giới thiệu một lát cắt văn hóa Việt Nam đến vị khách từ Trung Mỹ, mỗi họa tiết, hoa văn trên trang phục là "căn cước thị giác" của mỗi cộng đồng cách nhau một đại dương nhưng đã gặp nhau không chỉ bằng màu sắc, họa tiết hay bàn tay người thợ mà còn ở mong muốn gìn giữ di sản.

Cuộc gặp cũng làm nổi bật một điều: di sản chỉ có sức sống lâu dài khi cộng đồng làm ra nó được hưởng lợi, là cách để vừa giữ di sản, vừa cải thiện đời sống ở những nơi còn nhiều khó khăn.