Các chuyên gia Mỹ đang thử nghiệm một loại khuyên lưỡi cho phép người bị liệt điều khiển được xe lăn đi đến mọi hướng. Đeo khuyên vào lưỡi là hành vi mà không bao giờ các bậc cha mẹ muốn con mình thực hiện. Tuy nhiên, trường hợp của Martin Mireles, 37 tuổi, lại hoàn toàn khác. Anh Mireles, bị liệt t...
Các chuyên gia Mỹ đang thử nghiệm một loại khuyên lưỡi cho phép người bị liệt điều khiển được xe lăn đi đến mọi hướng.
Đeo khuyên vào lưỡi là hành vi mà không bao giờ các bậc cha mẹ muốn con mình thực hiện. Tuy nhiên, trường hợp của Martin Mireles, 37 tuổi, lại hoàn toàn khác. Anh Mireles, bị liệt toàn thân sau khi trúng đạn vào cổ cách đây gần 20 năm, là một trong khoảng 200 người tham gia dự án đặc biệt của Đại học Tây Bắc (Mỹ) nhằm nghiên cứu cách di chuyển mới cho các nạn nhân chịu đựng hậu quả nặng nề từ chấn thương cột sống. Các chuyên gia đã gắn một khuyên từ xuyên qua lưỡi của Mireles và ghi nhận cách anh này điều khiển xe lăn bằng cách động đậy lưỡi. Lưỡi di chuyển hướng nào thì xe sẽ lăn theo hướng đó, theo ghi nhận của tờ The New York Times.
Mireles đang tham gia vào một buổi thử nghiệm - Ảnh: NYT.
Bán thân bất toại hoặc liệt toàn thân là tình trạng có thể xảy ra với bất cứ ai không may, từ những vụ chấn thương cột sống đến đột quỵ và liệt não. Chỉ tính riêng tại Mỹ hiện có khoảng 250.000 người lâm vào tình trạng này, và ước tính có thêm 10.000 ca mỗi năm. Sử dụng xe lăn là phương pháp đi lại hiệu quả cho những người bị liệt cơ thể, và họ có thể lựa chọn một số phương pháp điều khiển, chẳng hạn như “hớp và thổi” như cách mà Christopher Reeve (tài tử từng nổi tiếng với vai siêu nhân) áp dụng trước khi qua đời vào năm 2004. Theo đó, ông thổi vào một ống hút để làm xe lăn di chuyển tới lui.
Nhận thấy sự bất tiện của những phương pháp như trên, trợ lý giáo sư Maysam Ghovanloo của Viện Công nghệ Georgia đã nghiên cứu và tìm ra cách khác dễ chịu hơn nhiều. Để điều khiển hệ thống này, người sử dụng đeo bộ tai nghe có trang bị cảm biến nhằm thu nhận tín hiệu từ trường phát ra từ khuyên ở lưỡi. Ví dụ, di chuyển lưỡi lên góc trên bên trái miệng thì xe tiến về phía trước. Các chuyên gia hy vọng trong tương lai, hành động chạm lưỡi vào từng chiếc răng sẽ truyền tải những mệnh lệnh khác nhau, từ bật tivi, trả lời điện thoại đến mở cửa. Ông Ghovanloo quyết định dùng lưỡi để điều khiển vì bộ phận này ít khi bị mỏi, cũng như thường không bị ảnh hưởng bởi các chấn thương ở cột sống. Dự án này đã nhận được gần 1 triệu USD tiền tài trợ từ quỹ khẩn cấp ở Mỹ.
Một chiếc khuyên nhỏ xuyên qua lưỡi đang mở ra cách điều khiển xe lăn mới, giúp người bị liệt có thể chủ động di chuyển theo nhiều hướng khác nhau. Ý tưởng này thoạt nghe khá lạ, nhưng với Martin Mireles, 37 tuổi, nó mang ý nghĩa đặc biệt sau gần 20 năm sống trong tình trạng liệt toàn thân. Mireles bị trúng đạn vào cổ, rồi trở thành một trong khoảng 200 người tham gia dự án nghiên cứu của Đại học Tây Bắc, Mỹ.
Trong một buổi thử nghiệm, các chuyên gia gắn khuyên từ xuyên qua lưỡi Mireles, sau đó theo dõi cách anh điều khiển xe lăn bằng những chuyển động rất nhỏ. Lưỡi nghiêng về hướng nào, xe lăn di chuyển theo hướng đó, tạo ra phương thức điều khiển trực tiếp hơn so với nhiều giải pháp hiện có. Hình ảnh Mireles ngồi trên xe lăn, tập trung điều khiển bằng lưỡi, được tờ The New York Times ghi nhận trong quá trình thử nghiệm.
Bán thân bất toại hoặc liệt toàn thân có thể xuất hiện sau chấn thương cột sống, đột quỵ, liệt não, khiến những hoạt động tưởng như bình thường trở nên vô cùng khó khăn. Riêng tại Mỹ, khoảng 250.000 người đang sống trong tình trạng này, đồng thời mỗi năm có thêm khoảng 10.000 trường hợp mới được ước tính. Với nhiều người, xe lăn là phương tiện thiết yếu, nhưng việc điều khiển xe vẫn đòi hỏi một bộ phận cơ thể còn đủ khả năng hoạt động ổn định.
Trước công nghệ mới, một số người sử dụng phương pháp “hớp và thổi” để vận hành xe lăn bằng luồng khí qua ống hút. Christopher Reeve, tài tử nổi tiếng với vai siêu nhân, từng áp dụng cách này trước khi qua đời năm 2004, dùng hơi thổi để khiến xe lăn tiến hoặc lùi. Phương pháp ấy có thể hữu ích, nhưng vẫn gây bất tiện vì người sử dụng phải duy trì thao tác bằng miệng trong thời gian dài.
Nhận thấy nhu cầu về một lựa chọn dễ chịu hơn, trợ lý giáo sư Maysam Ghovanloo thuộc Viện Công nghệ Georgia đã phát triển hệ thống điều khiển dựa trên chuyển động của lưỡi. Người dùng đeo một bộ tai nghe tích hợp cảm biến, có nhiệm vụ phát hiện tín hiệu từ trường phát ra bởi chiếc khuyên được gắn trên lưỡi. Hệ thống sau đó chuyển những thay đổi vị trí ấy thành lệnh, giúp xe lăn phản ứng với hướng di chuyển của lưỡi.
Trong ví dụ được mô tả, khi người dùng đưa lưỡi lên góc trên bên trái của miệng, xe lăn sẽ tiến về phía trước. Các vị trí hoặc chuyển động khác của lưỡi có thể tương ứng với những hướng vận hành khác, cho phép người sử dụng điều chỉnh xe mà không cần dùng tay hoặc thổi vào ống. Cách thiết kế này tận dụng khả năng vận động còn lại của người bị liệt, đồng thời giảm sự phụ thuộc vào những thao tác có thể nhanh chóng gây mệt mỏi.
Nhóm nghiên cứu kỳ vọng hệ thống trong tương lai không chỉ phục vụ việc lái xe lăn, mà còn hỗ trợ nhiều hoạt động sinh hoạt trong nhà. Chạm lưỡi vào từng chiếc răng có thể trở thành các mệnh lệnh riêng, chẳng hạn bật tivi, trả lời điện thoại hoặc mở cửa. Những chức năng ấy vẫn được đặt trong kỳ vọng phát triển của dự án, chưa phải khả năng đã được khẳng định hoàn chỉnh qua thử nghiệm hiện tại.
Ghovanloo chọn lưỡi vì bộ phận này thường ít mỏi, đồng thời ít bị ảnh hưởng bởi các chấn thương liên quan đến cột sống hơn nhiều bộ phận khác. Dự án đã nhận gần 1 triệu USD tiền tài trợ từ một quỹ khẩn cấp tại Mỹ, tạo điều kiện để nhóm tiếp tục nghiên cứu hệ thống. Với Mireles và những người tham gia, chiếc khuyên nhỏ không chỉ điều khiển xe lăn, mà còn gợi mở thêm cơ hội tự chủ trong cuộc sống.
