Từ cách làm ấy, xã Mỹ Sơn, tỉnh Khánh Hòa từng bước mở đường phát triển nông nghiệp theo hướng tiết kiệm tài nguyên, chuẩn hóa quy trình, nâng cao chất lượng nông sản và giá trị trên mỗi đơn vị diện tích.
Những giọt nước mở lối
Ở một số trang trại tại Mỹ Sơn, phương thức tưới thủ công phụ thuộc vào sức người và thời tiết đang dần được thay thế bằng hệ thống tưới nhỏ giọt. Lượng nước và dinh dưỡng được điều tiết đến từng gốc cây. Trên vùng đất khô hạn, phương thức sản xuất mới đang từng bước bén rễ.
Tại Trang trại PT Farm, dưa lưới được trồng trong nhà màng, chăm sóc trên giá thể và tưới bằng hệ thống nhỏ giọt. Mỗi 1.000 m² có khoảng 3.000 chậu dưa, thời gian mỗi vụ từ 60-70 ngày. Việc kiểm soát nước và dinh dưỡng giúp tiết kiệm nước, giảm công lao động, chủ động hơn trong tổ chức sản xuất và kiểm soát chất lượng nông sản.
Tại thôn Phú Thuận, Trang trại Nắng và Gió khai thác lợi thế nắng nhiều để phát triển nho, táo, dưa lưới, nha đam... Cùng với hệ thống tưới tiết kiệm, nhà màng được kết hợp chăn nuôi và tận dụng phụ phẩm làm phân hữu cơ, từng bước hình thành vòng sản xuất khép kín, giảm chi phí và sử dụng tài nguyên hiệu quả hơn.
Theo ông Nguyễn Thành Quang, Trưởng phòng Kinh tế xã Mỹ Sơn, địa phương có 21.286 ha đất nông nghiệp và 5 cơ sở ứng dụng công nghệ cao với tổng diện tích 38,4 ha. Giá trị sản xuất bình quân đạt hơn 900 triệu đồng/ha/năm. “Trên vùng đất khô hạn, hạn chế về nước chưa hẳn làm hạn chế về giá trị. Vấn đề nằm ở cách tổ chức sản xuất và khả năng đưa khoa học, công nghệ vào từng công đoạn để đạt hiệu quả. Nông dân không ngại thay đổi khi nhìn thấy hiệu quả từ những mô hình thực tế. Điều họ cần là kỹ thuật phù hợp, vốn đầu tư và quan trọng hơn cả là đầu ra ổn định”, ông Quang chia sẻ.
Mỹ Sơn có khoảng 2.500-2.700 giờ nắng mỗi năm, tạo thuận lợi cho những cây trồng có khả năng thích nghi với khí hậu khô hạn như nho, táo, dưa lưới. Vì thế, nông nghiệp công nghệ cao ở Mỹ Sơn không nhất thiết phải bắt đầu bằng những thiết bị đắt tiền. Điều quan trọng là lựa chọn công nghệ phù hợp với điều kiện sản xuất, khả năng đầu tư và năng lực vận hành của người dân.
Ông Huỳnh Phương Nam, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Mỹ Sơn cho biết, địa phương định hướng nông nghiệp công nghệ cao theo lộ trình, lựa chọn những mô hình phù hợp để tạo sức lan tỏa, không chạy theo số lượng. Nhà nước tập trung vào quy hoạch, đầu tư hạ tầng thiết yếu, hỗ trợ kỹ thuật và kết nối thị trường; doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân trực tiếp đầu tư, tổ chức sản xuất. “Đây là điểm then chốt của quá trình chuyển đổi, nhưng cũng phải thấy rõ nếu công nghệ chỉ dừng ở một vài nhà màng, vài trang trại riêng lẻ thì khó tạo nên một nền nông nghiệp công nghệ cao đúng nghĩa. Giá trị lớn hơn chỉ đạt khi công nghệ được đặt trong một vùng sản xuất có quy hoạch, có quy trình chung và có thị trường đầu ra”, ông Nam nhấn mạnh.
Thực tế, sản xuất ở Mỹ Sơn vẫn chủ yếu theo quy mô hộ gia đình; liên kết giữa nông dân với hợp tác xã, doanh nghiệp chưa chặt chẽ. Quy trình chưa đồng nhất, vùng nguyên liệu chưa được tổ chức bài bản, khiến việc kiểm soát chất lượng và xây dựng thị trường còn nhiều trở ngại.
Do đó, bước chuyển căn bản là đưa công nghệ vào sản xuất gắn với tổ chức lại sản xuất. Khi nhiều hộ cùng tham gia một vùng sản xuất, hạ tầng có thể được đầu tư đồng bộ, quy trình kỹ thuật được thống nhất, chất lượng dễ kiểm soát và sản lượng đủ lớn để liên kết với doanh nghiệp. Khi ấy, tiêu chuẩn chất lượng không còn là những yêu cầu nằm trên giấy, mà trở thành những mắt xích thiết yếu của chuỗi giá trị để nâng giá trị gia tăng một cách bền vững.
Từ lợi thế tự nhiên đến giá trị gia tăng
Giai đoạn 2026-2030, Mỹ Sơn dự kiến huy động khoảng 36,5 tỷ đồng đầu tư hạ tầng vùng sản xuất, trong đó gần một nửa nguồn vốn đến từ doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ dân và tổ chức tín dụng. Cách tiếp cận này cho thấy sự thay đổi trong tư duy phát triển: Nhà nước không làm thay người dân mà tạo nền tảng về quy hoạch, hạ tầng, kỹ thuật và kết nối thị trường; doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân cùng tham gia đầu tư, tổ chức sản xuất và tạo ra giá trị.
Đến năm 2030, Mỹ Sơn định hướng có khoảng 60,5 ha nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, giá trị sản xuất bình quân hơn 1,36 tỷ đồng/ha/năm; hình thành 2 vùng sản xuất tập trung; thành lập mới ít nhất 2 hợp tác xã liên kết theo chuỗi và phát triển ít nhất 10 sản phẩm OCOP từ 3 sao trở lên có nguồn gốc từ nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao; từng bước hình thành mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và hệ thống truy xuất nguồn gốc.
Sâu xa hơn, đây là quá trình chuyển đổi phương thức sản xuất: Từ những hộ sản xuất riêng lẻ sang vùng sản xuất có tổ chức; từ tư duy chạy theo sản lượng sang coi trọng chất lượng và giá trị; từ làm ra sản phẩm rồi mới tìm đầu ra sang tính toán thị trường ngay từ khi xuống giống.
Trên vùng đất nhiều nắng, từng giọt nước đang được tính toán kỹ hơn, từng quy trình được chuẩn hóa hơn và từng sản phẩm được đặt trong một chuỗi giá trị rõ ràng hơn. Đó chính là nền tảng để Mỹ Sơn biến những bất lợi về khí hậu thành lợi thế, biến nắng và đất thành giá trị, hướng tới một nền nông nghiệp hiệu quả, tiết kiệm tài nguyên và bền vững.
NGUYỄN TRUNG