Phường Tân Phước có quy mô hơn 8.361ha diện tích tự nhiên, tiếp giáp trực tiếp cụm cảng nước sâu Cái Mép-Thị Vải và ôm trọn Khu thương mại tự do Cái Mép Hạ. Trong không gian phát triển mới của Thành phố Hồ Chí Minh, Tân Phước là mắt xích có vai trò kết nối các cực tăng trưởng tạo thành một hành lang kinh tế quan trọng.
Thời cơ và giá trị chiến lược
Từ 1/7/2025, sau khi trở thành một phường của Thành phố Hồ Chí Minh, Tân Phước đã có sự thay đổi căn bản về vị trí phát triển của mình.
Nếu như trước đây, địa phương này chỉ đảm nhận chức năng cảng biển-công nghiệp của phía đông nam Thành phố thì nay nằm trong chuỗi liên kết lớn hơn của cả Thành phố và quốc tế.
Cụm cảng nước sâu Cái Mép-Thị Vải ở Tân Phước đang hoạt động hiệu quả từ hàng chục năm qua. Trong bối cảnh không gian phát triển được mở rộng cụm cảng này càng có điều kiện để phát huy hết tiềm năng, lợi thế của mình.
Cùng với đó những hạ tầng giao thông đã và đang hình thành kết nối Tân Phước với các vùng kinh tế, đô thị như cao Biên Hòa-Vũng Tàu, Bến Lức-Long Thành, đường Vành đai 4 Thành phố Hồ Chí Minh, đường sắt Biên Hòa-Vũng Tàu.
Theo các chuyên gia với những lợi thế trên, và đặt trong mạng lưới liên kết rộng lớn hơn giữa Cần Giờ-Cái Mép-Vũng Tàu-Long Thành thì Tân Phước có điều kiện, tiềm năng để chuyển đổi mô hình phát triển.
Với vị trí kết nối trung tâm Thủ Thiêm-sân bay Long Thành với cảng biển nước sâu Cái Mép-Thị Vải, Tân Phước hoàn toàn chuyển từ nền kinh tế cảng biển-khu công nghiệp sang không gian tích hợp giữa trung tâm tài chính quốc tế-cảng biển-khu thương mại tự do-logistics-công nghiệp-năng lượng-đô thị, để hướng đến hình thành một đô thị cảng thông minh.
Từ vị thế mới trong không gian phát triển mới, nhiều chuyên gia, nhà quản lý khẳng định Tân Phước sẽ trở thành tọa độ chiến lược của nhiều ngành nghề mới, bền vững để phát triển thành đô thị cảng hiện đại.
Những ngành nghề mới có quan hệ bổ trợ, tương hỗ lẫn nhau, đó là khu thương mại tự do Cái Mép Hạ là động lực đột phá, cảng biển Cái Mép-Thị Vải có vai trò dẫn dắt, còn logistics giữ vai trò kết nối, công nghiệp tạo ra giá trị và đô thị cung cấp dịch vụ. Đây cũng là điều kiện tạo ra giá trị chiến lược của Tân Phước: chuyển từ phát triển riêng lẻ của từng ngành sang tích hợp thành một hệ sinh thái liên hoàn.
“Tiềm năng của Tân Phước cần được nhìn trong không gian rộng lớn hơn là toàn bộ Vịnh Gành Rái. Trong đó, Cái Mép-Thị Vải là cửa ngõ xuất nhập khẩu, Cái Mép Hạ là khu thương mại tự do, Long Sơn, Phú Mỹ là trung tâm công nghiệp, năng lượng, Vũng Tàu là dầu khí, du lịch, đô thị biển, Cần Giờ là cảng trung chuyển quốc tế, đô thị biển, rừng ngập mặn”, Tiến sĩ Đỗ Thiên Anh Tuấn, Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright cho biết.
Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh Nguyễn Công Vinh khẳng định: “Việc kiến tạo thành công đô thị cảng thông minh gắn với khu Thương mại tự do Cái Mép Hạ sẽ tạo ra một hệ sinh thái kinh tế hoàn toàn mới. Đây sẽ là nơi hội tụ và tương tác của các dòng hàng hóa, dòng vốn, dòng dữ liệu, dòng công nghệ và nguồn nhân lực chất lượng cao, đem lại giá trị lớn hơn gấp nhiều lần so với cảng biển đơn thuần”.
Tối ưu hóa các động lực tăng trưởng, lấy con người làm trung tâm
Làm thế nào để biến lợi thế địa lý của Tân Phước thành lợi thế phát triển, biến vị trí cửa ngõ của Cái Mép thành năng lực cạnh tranh quốc gia và quốc tế và tối ưu hóa các động lực tăng trưởng?
Tiến sĩ Đỗ Thiên Anh Tuấn nhận định nếu Tân Phước chỉ phát triển cảng, kho bãi và khu công nghiệp thì có thể phải đối mặt với ô nhiễm, ùn tắc giao thông, tăng dân số cơ học nhưng không thu được những lợi ích tương xứng. Do đó, để tối ưu hóa các nguồn lực cần phát triển theo mô hình đô thị cảng, tích hợp sản xuất-dịch vụ-sinh thái.
Một kiến trúc sư cho biết hiện Tân Phước có đủ điều kiện để trở thành một không gian phát triển chiến lược trong đó có điều kiện quỹ đất còn nhiều để phát triển đô thị mới, xanh, thông minh, có hệ sinh thái sông nước.
Tuy nhiên cần lưu ý không đánh đổi môi trường, phải giữ được bản sắc và lấy con người làm trung tâm của sự phát triển.
Theo nhiều chuyên gia khác, trước tiên, Tân Phước phải tận dụng được không gian, thể chế, chính sách, hạ tầng hiện có để phát huy tối đa những tiềm năng, lợi thế có được.
Bên cạnh đó, trong quy hoạch và triển khai thực hiện phải tách được dòng hàng hóa ra khỏi khu dân cư; đánh giá cẩn thận những rủi ro để có cơ chế kiểm soát trước, tránh ưu đãi bằng quỹ đất, đồng thời phải bảo vệ tốt hệ sinh thái tự nhiên.
Đáng chú ý và quan trọng hơn cả là phải đặt con người vào trung tâm của sự phát triển. “Người dân được hưởng lợi gì từ dự án, chúng ta phải luôn đặt câu hỏi như vậy”, chuyên gia chia sẻ.
Đồng chí Dương Ngọc Châu, Bí thư Đảng ủy phường Tân Phước khẳng định Tân Phước hôm nay không gánh vác câu chuyện phát triển riêng lẻ của một phường, mà mang sứ mệnh lịch sử là hậu phương trực tiếp, hạt nhân đô thị của Khu thương mại tự do Cái Mép Hạ, đồng thời là mắt xích kết nối hành lang kinh tế tài chính quốc tế-cảng biển-cảng hàng không của Thành phố Hồ Chí Minh và vùng Đông Nam Bộ.
“Thành công của Tân Phước không được đo bằng tỉ lệ lấp đầy đất công nghiệp hay quy mô vốn đăng ký, mà phải được đo bằng giá trị gia tăng giữ lại tại địa phương, mức độ hài lòng của doanh nghiệp và sự cải thiện thực chất trong chất lượng sống hằng ngày của mỗi người dân địa phương”, Bí thư Đảng ủy phường Tân Phước khẳng định.
Đồng chí Nguyễn Công Vinh nhấn mạnh để tối ưu hóa các nguồn lực, ưu thế của mình trong quá trình phát triển thành đô thị cảng thông minh, Tân Phước cần quy hoạch phải đi trước một bước về cả thời gian và tư duy cũng như cần dự báo sát mô hình kinh tế định hướng phát triển lâu dài.
Nền tảng số là hạ tầng phát triển cốt lõi bên cạnh hạ tầng giao thông, cơ sở. Sức cạnh tranh của đô thị tương lai quyết định bởi chất lượng thể chế, môi trường đầu tư, chất lượng nguồn nhân lực và năng lực đổi mới sáng tạo.
“Thành phố không kiến tạo đô thị cảng thông minh chỉ để phục vụ hoạt động xuất nhập khẩu mà đang kiến tạo một không gian phát triển mới của Thành phố Hồ Chí Minh một cực tăng trưởng mới của vùng Đông Nam Bộ. Và xa hơn nữa là một mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu”, ông Vinh nhấn mạnh.
Lê Đình Thìn