Thanh Niên • 09/09/2026 06:50

Doanh nghiệp không hoạt động, sao vẫn nợ thuế?

Các doanh nghiệp không hoạt động nhiều năm, nay khi thực hiện đóng mã số thuế, một bước trong thực hiện giải thể thì "tá hỏa" với số tiền phải nộp. Đây là một trong những cản trở lớn nhất trong quá trình triển khai chiến dịch "làm sạch mã số thuế" đang diễn ra hiện nay.

Không hoạt động nhưng vẫn phát sinh thuế, phí

Trên các diễn đàn, hội nhóm về thuế, các trường hợp bức xúc về những khoản thuế, phí phát sinh khi thực hiện đóng mã số thuế do đã tạm ngừng hoạt động kinh doanh nhưng chưa hoàn thành thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế (trạng thái 03) và người nộp thuế không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký (trạng thái 06). Chị M.K chia sẻ tại diễn đàn thuế chuyên sâu, doanh nghiệp (DN) thành lập năm 2019 và công ty không có hoạt động hay phát sinh hóa đơn gì nhưng tiền phạt lên gần 63 triệu đồng. Theo bảng kê số thuế, phí, tiền chậm nộp mà chị M.K thông tin, số thuế môn bài từ năm 2020 - 2025 là 12 triệu đồng (mỗi năm 2 triệu đồng). Ngoài ra, còn có tiền phạt vi phạm hành chính 9,8 triệu đồng của 2 tờ khai thuế giá trị gia tăng (quý 2/2019 và quý 3/2019); phạt vi phạm hành chính trễ nộp tờ khai 23 triệu đồng (mỗi tờ khai phạt 11,5 triệu đồng); phạt do chậm hủy hóa đơn 3 triệu đồng. Đồng thời tiền chậm nộp của lệ phí môn bài là 5,129 triệu đồng; tiền chậm nộp của tiền phạt vi phạm hành chính của 2 tờ khai thuế giá trị gia tăng hơn 10 triệu đồng. "Tôi đã đóng phạt xong vì sợ sẽ bị tăng tiền chậm nộp và đang nộp hồ sơ giải thể công ty, nếu trong trường hợp phạt sai thì có thể khiếu nại để lấy lại số tiền dư không?", chị M.K thắc mắc.

Đây chỉ là một trong số những trường hợp thực hiện nộp thuế, phí, tiền chậm nộp phát sinh sau nhiều năm công ty không hoạt động. Có trường hợp DN đã "ngừng thở" 17 năm cần thực hiện khoảng 155 loại báo cáo, tiền lệ phí môn bài, tiền phạt… số phải nộp lên 82,8 triệu đồng. Nhiều trường hợp mã số thuế đã bị khóa mà vẫn phát sinh lệ phí môn bài, kèm theo đó là các khoản tiền chậm phạt hay kê khai, vi phạm hành chính.

Chuyên gia thuế Nguyễn Ngọc Tú cho rằng gánh nặng chi phí và tiền phạt vẫn phát sinh dù DN đã "chết" là điều cần được quan tâm trong quá trình "làm sạch mã số thuế" hiện nay. Bất cập ngay cả khi DN đã tạm ngưng hoạt động và cơ quan thuế đã xác định được thời điểm tạm ngưng trên hệ thống, thuế môn bài và các khoản phạt vẫn tiếp tục phát sinh một cách vô lý. Lệ phí môn bài dao động từ 1 - 3 triệu đồng/năm tùy theo mô hình. Dù không còn hoạt động, DN vẫn phát sinh nộp lệ phí môn bài hằng năm. Điều này bất hợp lý vì bản chất của thuế môn bài là đánh vào cửa hàng, địa điểm đang hoạt động kinh doanh. Không những vậy, DN không có doanh thu vẫn phải nộp tờ khai thuế hàng quý, còn không bị phạt chậm nộp tờ khai; tiền chậm nộp còn phát sinh nếu DN không chịu nộp số tiền trên. Cộng dồn qua nhiều năm số tiền thuế, phí, chậm nộp… có thể lên tới 60 - 70 triệu hoặc hàng trăm triệu đồng, vượt quá khả năng thực tế của DN.

Lối ra cho DN "chết chưa chôn"

Ông Nguyễn Ngọc Tú cho rằng quy định đã dành khá nhiều nỗ lực để việc gia nhập thị trường trở nên đơn giản, nhanh chóng, nhưng cơ chế để DN rút khỏi thị trường lại chưa được thiết kế tương xứng. Một DN có thể được thành lập trong thời gian rất ngắn, nhưng khi không còn khả năng kinh doanh, họ lại phải đối mặt với hàng loạt thủ tục về thuế, quyết toán, lao động, bảo hiểm, tài sản và đăng ký DN. Thất bại trong kinh doanh là một hiện tượng bình thường của kinh tế thị trường. Không nên để một DN thất bại phải "sống trên giấy tờ" thêm nhiều năm chỉ vì chưa hoàn tất được các thủ tục hành chính để chấm dứt hoạt động. Thuế là một trong những khâu quan trọng nhất, bởi trước khi hoàn tất giải thể, DN phải xử lý các nghĩa vụ thuế của mình. Một DN có doanh thu lớn, giao dịch phức tạp, có dấu hiệu rủi ro về thuế thì đương nhiên cần được kiểm tra kỹ. Nhưng một DN nhỏ, nhiều năm không phát sinh doanh thu, không có hoạt động đáng kể thì không nên bị đặt vào cùng một quy trình với DN rủi ro cao. Nếu không phân loại, cơ quan thuế cũng bị quá tải và DN thì phải chờ.

Một DN có thể đã không còn doanh thu, không còn nhân sự, không còn giao dịch trong nhiều năm nhưng nếu chưa hoàn tất toàn bộ thủ tục thì trên hệ thống vẫn có thể tồn tại các nghĩa vụ kê khai, lệ phí hoặc tiền chậm nộp. Khi những khoản này tiếp tục cộng dồn, một nghĩa vụ ban đầu rất nhỏ có thể trở thành khoản nợ rất lớn. Dẫn đến một DN đã "chết" nhưng nghĩa vụ vẫn "sống". Việc cơ quan thuế phải thực hiện các thủ tục hành chính phức tạp để truy thu những khoản nợ quá nhỏ gây ra sự lãng phí lớn về chi phí hành chính so với số tiền thu được. Còn đối với DN thì số tiền phải đóng nhiều như vậy có thể sẽ khiến họ tiếp tục bỏ "trôi", mặc kệ DN đó.

"Để thúc đẩy làm sạch mã số thuế, cần miễn lệ phí môn bài, tiền chậm nộp hay tiền chậm nộp tờ khai… đối với DN có trạng thái 03, 06, còn những khoản thuế khác thì DN cần thực hiện đầy đủ để đóng mã số thuế. Đồng thời quy định về một ngưỡng nợ thuế tối thiểu (dưới 1 triệu hoặc dưới 5 triệu đồng) để thực hiện miễn giảm hoặc xóa nợ đối với các DN đã thực sự thất bại hoặc ngừng hoạt động", ông Nguyễn Ngọc Tú kiến nghị.

Theo ông Nguyễn Ngọc Tú, một hệ thống quản lý hiệu quả phải phản ánh tương đối sát trạng thái thực của đối tượng quản lý. Nếu DN đã thực sự biến mất khỏi hoạt động kinh tế nhưng vẫn tồn tại vô thời hạn trên hệ thống với các nghĩa vụ ngày càng tăng thì cả DN và cơ quan quản lý đều chịu chi phí. DN chịu gánh nặng pháp lý và tài chính, còn nhà nước phải duy trì nguồn lực quản lý những hồ sơ mà khả năng thu hồi thực tế có thể rất thấp. Chính vì vậy, ông Tú đề xuất "cơ chế tự động đóng mã số thuế" đối với những DN bỏ địa chỉ, không hoạt động trong thời gian dài. Trước mắt, có thể ra thông báo cho hàng trăm ngàn DN đang ở trạng thái 03, 06 trên các phương tiện thông tin đại chúng trong khoảng thời gian 1 - 2 tháng. Sau thời gian này, cơ quan thuế có thể thực hiện đóng mã số thuế của họ, nếu không mã số thuế tồn tại vô thời hạn cũng không mang lại nhiều giá trị quản lý. "Những bất cập này không chỉ gây tổn hại và tạo gánh nặng tài chính nặng nề cho các DN đã thất bại mà còn là rào cản tâm lý khiến các hộ kinh doanh e ngại, không muốn chuyển đổi lên mô hình DN vì sợ các thủ tục "khai tử" quá phức tạp sau này", ông Nguyễn Ngọc Tú cho hay.

Cục Thuế cho biết sẽ nghiên cứu trình Bộ Tài chính, Chính phủ và Quốc hội xây dựng văn bản quy phạm pháp luật quy định về cơ chế tháo gỡ đối với người nộp thuế có mã số thuế ở trạng thái 03 và 06.

Cơ quan thuế kiểm tra tại trụ sở người nộp thuế có rủi ro cao

Theo Bộ Tài chính, trong thời gian qua, quy định quản lý thuế đã được sửa đổi, bổ sung, trong đó khai thác cơ sở dữ liệu liên thông để rút ngắn thời gian giải quyết hồ sơ, thủ tục, cắt giảm chi phí tuân thủ về thuế. Đồng thời, bổ sung quy định cơ quan thuế chỉ kiểm tra tại trụ sở người nộp thuế có rủi ro cao khi giải thể, phá sản, chấm dứt hiệu lực mã số thuế. Các trường hợp không có rủi ro được xử lý nhanh, tạo thuận lợi cho DN chấm dứt hoạt động, đồng thời vẫn kiểm soát nghĩa vụ thuế với ngân sách nhà nước.

Nhiều doanh nghiệp không còn hoạt động kinh doanh nhưng vẫn phát sinh thuế, phí và tiền chậm nộp do chưa hoàn tất thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế. Một số trường hợp thuộc trạng thái 03, tức đã tạm ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn thành thủ tục chấm dứt mã số thuế, hoặc trạng thái 06, tức không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký. Tình trạng này khiến doanh nghiệp dù không có doanh thu, hóa đơn hay giao dịch trong nhiều năm vẫn phải xử lý các nghĩa vụ hành chính và tài chính trên hệ thống thuế. Một trường hợp được chia sẻ trên diễn đàn thuế là doanh nghiệp thành lập năm 2019, không phát sinh hoạt động hay hóa đơn nhưng số tiền bị phạt gần 63 triệu đồng. Trong đó, lệ phí môn bài từ năm 2020 đến năm 2025 là 12 triệu đồng, tương ứng 2 triệu đồng mỗi năm. Doanh nghiệp này còn phát sinh tiền phạt liên quan đến hai tờ khai thuế giá trị gia tăng, tiền phạt chậm nộp tờ khai, phạt chậm hủy hóa đơn và các khoản tiền chậm nộp khác. Theo thông tin được cung cấp, tiền phạt vi phạm hành chính liên quan đến hai tờ khai thuế giá trị gia tăng là 9,8 triệu đồng. Khoản phạt do chậm nộp tờ khai là 23 triệu đồng, còn tiền phạt chậm hủy hóa đơn là 3 triệu đồng. Ngoài ra, tiền chậm nộp lệ phí môn bài hơn 5,1 triệu đồng và tiền chậm nộp các khoản phạt liên quan đến tờ khai thuế giá trị gia tăng hơn 10 triệu đồng. Đây không phải trường hợp duy nhất doanh nghiệp phải thanh toán các khoản phát sinh sau thời gian dài không hoạt động. Có doanh nghiệp đã ngừng hoạt động 17 năm nhưng khi làm thủ tục chấm dứt phải xử lý khoảng 155 loại báo cáo, lệ phí môn bài và tiền phạt, với tổng số tiền lên tới 82,8 triệu đồng. Một số doanh nghiệp khác đã bị khóa mã số thuế nhưng vẫn tiếp tục phát sinh lệ phí môn bài, tiền chậm nộp và các khoản phạt do không kê khai đúng hạn. Chuyên gia thuế Nguyễn Ngọc Tú cho rằng việc chi phí và tiền phạt tiếp tục phát sinh đối với doanh nghiệp đã ngừng hoạt động là vấn đề cần được xem xét trong quá trình làm sạch dữ liệu mã số thuế. Theo ông, ngay cả khi doanh nghiệp đã tạm ngừng và cơ quan thuế xác định được thời điểm tạm ngừng trên hệ thống, một số nghĩa vụ vẫn có thể tiếp tục được ghi nhận. Lệ phí môn bài thường dao động từ 1 đến 3 triệu đồng mỗi năm tùy mô hình, trong khi doanh nghiệp không có doanh thu vẫn phải nộp tờ khai thuế theo quy định. Nếu các nghĩa vụ không được xử lý, số tiền thuế, phí và tiền chậm nộp có thể cộng dồn qua nhiều năm, đạt mức 60 đến 70 triệu đồng hoặc cao hơn. Khoản nợ ban đầu có giá trị nhỏ vì thế có thể trở thành gánh nặng vượt quá khả năng thanh toán của doanh nghiệp đã thất bại. Về phía cơ quan quản lý, việc duy trì và xử lý những hồ sơ có khả năng thu hồi thấp cũng làm phát sinh chi phí hành chính. Ông Nguyễn Ngọc Tú nhận định cơ chế gia nhập thị trường đã được đơn giản hóa đáng kể, nhưng thủ tục rút khỏi thị trường chưa tương xứng. Ông đề xuất xem xét miễn lệ phí môn bài, tiền chậm nộp và tiền chậm nộp tờ khai đối với doanh nghiệp thuộc trạng thái 03 và 06, trong khi các nghĩa vụ thuế khác vẫn cần được thực hiện đầy đủ. Ông cũng kiến nghị nghiên cứu một ngưỡng nợ tối thiểu để miễn, giảm hoặc xóa nợ cho những doanh nghiệp đã thực sự thất bại hoặc ngừng hoạt động. Theo chuyên gia này, cơ quan quản lý có thể nghiên cứu cơ chế tự động đóng mã số thuế đối với doanh nghiệp bỏ địa chỉ và không hoạt động trong thời gian dài. Trước mắt, cơ quan thuế có thể thông báo công khai cho các doanh nghiệp thuộc trạng thái 03 và 06 trong một khoảng thời gian nhất định để họ hoàn tất nghĩa vụ cần thiết. Cục Thuế cho biết sẽ nghiên cứu, trình cấp có thẩm quyền xây dựng quy định tháo gỡ cho người nộp thuế có mã số thuế ở hai trạng thái này, trong khi Bộ Tài chính cho biết các trường hợp rủi ro thấp đang được xử lý theo hướng nhanh hơn khi doanh nghiệp giải thể, phá sản hoặc chấm dứt mã số thuế.

Xem thêm tại Thanh Niên