Liên quan đến câu chuyện Grab, vấn đề được đặt ra là khi doanh nghiệp tự quyết giá theo cơ chế thị trường, Nhà nước quản lý giá bằng công cụ nào?
Pháp luật về giá hiện hành không yêu cầu cơ quan quản lý Nhà nước phê duyệt mọi mức giá do doanh nghiệp xây dựng và điều chỉnh.
Luật Giá năm 2023 (được sửa đổi, bổ sung năm 2025) tôn trọng quyền tự định giá, cạnh tranh về giá của tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ theo quy định của pháp luật; đối với hàng hóa, dịch vụ thuộc diện kê khai giá, doanh nghiệp gửi thông báo mức giá cho cơ quan Nhà nước có thẩm quyền sau khi định giá hoặc điều chỉnh giá để phục vụ công tác tổng hợp, phân tích, dự báo giá thị trường.
Cơ quan quản lý nhà nước thực hiện quản lý, điều tiết giá thông qua các biện pháp bình ổn giá, định giá, hiệp thương giá, kê khai giá, niêm yết giá, kiểm tra yếu tố hình thành giá đồng thời thực hiện các nhiệm vụ về xây dựng chính sách, pháp luật về giá, hướng dẫn phương pháp định giá, theo dõi diễn biến thị trường và kiểm tra, giám sát theo thẩm quyền.
Luật Giá số 16/2023/QH15 có hiệu lực từ ngày 1/7/2024, sau đó tiếp tục được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 140/2025/QH15 có hiệu lực từ ngày 1/1/2026.
Luật xác định rõ “kê khai giá” là việc tổ chức, cá nhân kinh doanh gửi thông báo mức giá cho cơ quan có thẩm quyền sau khi định giá, điều chỉnh giá đối với hàng hóa, dịch vụ thuộc diện phải kê khai.
Như vậy, kê khai giá là một nghĩa vụ thông báo, không phải thủ tục xin cơ quan quản lý phê duyệt mức giá.Đại diện Bộ Tài chính cho biết, Luật và các văn bản hướng dẫn đã đẩy mạnh phân công, phân cấp quản lý giá.
Riêng trong lĩnh vực định giá Nhà nước, Ủy ban Nhân dân cấp tỉnh được giao thẩm quyền quyết định khung giá, giá tối đa hoặc giá cụ thể đối với 21 nhóm hàng hóa, dịch vụ trong phạm vi địa bàn quản lý.
Bộ Tài chính cho biết pháp luật về giá tại Luật Giá và các văn bản hướng dẫn cũng quy định nguyên tắc, căn cứ, phương pháp định giá, quy trình lập, thẩm định, trình và ban hành văn bản định giá, điều chỉnh mức giá đối với hàng hóa, dịch vụ thuộc danh mục Nhà nước định giá làm cơ sở để thực hiện hoạt động định giá của Nhà nước.
Luật Giá quy định việc định giá của Nhà nước phải căn cứ vào các nhân tố chủ yếu về yếu tố hình thành giá, quan hệ cung cầu, nhu cầu thị trường, sức mua, giá thị trường và khả năng cạnh tranh.
Luật Giá quy định nguyên tắc định giá của Nhà nước phải bảo đảm bù đắp chi phí sản xuất, kinh doanh hợp lý, phù hợp với mặt bằng thị trường, quyền và lợi ích hợp pháp của các bên và xem xét điều chỉnh khi các yếu tố hình thành giá thay đổi.
Như vậy, đối với mặt hàng không thuộc danh mục hàng hóa, dịch vụ do Nhà nước định giá, doanh nghiệp không phải trình cơ quan quản lý nhà nước ở trung ương hoặc địa phương để xin duyệt từng mức giá.
Tuy nhiên, doanh nghiệp phải thực hiện các nghĩa vụ như niêm yết giá, công khai thông tin về giá, kê khai giá (nếu thuộc đối tượng áp dụng); đồng thời chịu sự kiểm tra, giám sát theo quy định pháp luật.
Luật Giá quy định cơ quan nhà nước có thẩm quyền được kiểm tra yếu tố hình thành giá trong trường hợp giá hàng hóa, dịch vụ thuộc danh mục bình ổn có biến động bất thường khi xảy ra tình trạng khẩn cấp hoặc theo yêu cầu của cấp có thẩm quyền để phục vụ công tác quản lý, điều hành.
Công cụ này cho phép cơ quan quản lý kiểm tra các yếu tố tác động đến giá trong những trường hợp luật định, từ đó nhận diện các yếu tố tác động đến giá để xem xét, quyết định thực hiện các giải pháp, biện pháp quản lý, điều tiết giá phù hợp.
Các hàng hóa, dịch vụ không thuộc danh mục Nhà nước định giá sẽ do doanh nghiệp tự quyết định giá theo cơ chế thị trường, đồng thời phải tuân thủ nghiêm ngặt quy định về niêm yết giá, công khai thông tin về giá và pháp luật chuyên ngành liên quan.
Bên cạnh đó, tổ chức kinh doanh hàng hóa, dịch vụ thuộc diện kê khai giá có trách nhiệm gửi thông báo mức giá đến cơ quan nhà nước có thẩm quyền sau khi quyết định giá hoặc điều chỉnh giá.
Cơ chế này phân định rõ ràng giữa quyền tự định giá của tổ chức, cá nhân kinh doanhvà thẩm quyền quản lý giá của cơ quan Nhà nước.
Đối với hàng hóa, dịch vụ do Nhà nước định giá, cơ quan có thẩm quyền thực hiện quy trình thẩm định phương án giá và quyết định giá trên cơ sở phương án giá do đơn vị sản xuất kinh doanh, cung ứng dịch vụ lập. Đối với các hàng hóa, dịch vụ còn lại, cơ quan quản lý chủ yếu thực hiện chức năng xây dựng thể chế, sử dụng các biện pháp bình ổn giá trong trường hợp giá biến động bất thường, tiếp nhận thông tin về mức giá kê khai một số mặt hàng thuộc đối tượng kê khai giá, theo dõi sát diễn biến thị trường và kiểm tra việc chấp hành pháp luật về giá.
Đối với lĩnh vực vận tải, việc xác định doanh nghiệp có thuộc diện kê khai giá hay không phải căn cứ vào loại hình dịch vụ và danh sách đối tượng kê khai giá do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành.
Nghị định 85/2024/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật Giá (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 128/226/NĐ-CP) đưa “dịch vụ vận tải hành khách bằng taxi” vào nhóm hàng hóa, dịch vụ đặc thù thực hiện kê khai giá tại địa phương.
Đối với nhóm này, Ủy ban Nhân dân cấp tỉnh căn cứ yêu cầu quản lý và tình hình thực tế tại địa phương để lựa chọn áp dụng cơ chế kê khai giá.
Theo quy định tại Nghị định số 158/2024/NĐ-CP của Chính phủ quy định về hoạt động vận tải đường bộ, hoạt động kinh doanh vận tải hành khách bằng đường bộ có 04 loại hình là: kinh doanh vận tải hành khách bằng xe ôtô theo tuyến cố định, kinh doanh vận tải hành khách công cộng bằng xe buýt, kinh doanh vận tải hành khách bằng xe taxi, kinh doanh vận tải hành khách theo hợp đồng.
Do đó, không nên đồng nhất cơ chế quản lý giá của taxi với toàn bộ dịch vụ kinh doanh vận tải hành khách theo hợp đồng thông qua nền tảng công nghệ.
Theo các chuyên gia, cách phân định này đặc biệt đáng chú ý khi xem xét chính sách giá của các nền tảng gọi xe. Câu chuyện của Grab là một ví dụ khi Grab đang cung cấp nhiều loại hình dịch vụ, trong khi cơ chế tính giá, phí sử dụng ứng dụng và các khoản khấu trừ có thể được thiết kế khác nhau theo từng dịch vụ và được thông báo đến khách hàng để khách hàng biết, lựa chọn trước khi sử dụng dịch vụ.
Trong thực tế, Grab đang áp dụng cơ chế phí sử dụng ứng dụng linh động theo từng chuyến xe, đơn hàng thay vì một tỷ lệ cố định cho mọi chuyến xe.
Theo đó, mức phí này có thể thay đổi theo từng chuyến, thời điểm và một số yếu tố vận hành, khiến tỷ lệ tiền tài xế thực nhận trên tổng số tiền khách thanh toán có thể khác nhau giữa các chuyến.
Hiện Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia đang rà soát chính sách của doanh nghiệp này. Ngày 8/9, cơ quan này đề nghị Grab cung cấp thông tin, tài liệu liên quan đến giá cước, phí, chiết khấu và các khoản khấu trừ đối với khách hàng và tài xế; đồng thời đề nghị một số doanh nghiệp gọi xe khác cung cấp thông tin để phục vụ so sánh, đánh giá.
Theo phản ánh của một số tài xế GrabBike tại Hà Nội được Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia tiếp nhận, các khoản phí, chiết khấu và khấu trừ có trường hợp chiếm khoảng 30%, 40%, thậm chí khoảng 50% số tiền khách hàng thanh toán.
Một tài xế xe máy Grab, anh Nguyễn Tiến T. cho biết, anh quan tâm đến số tiền khách trả, số tiền tài xế thực nhận và các khoản phí, chiết khấu bị khấu trừ trên mỗi chuyến xe.
Theo anh, việc minh bạch cách tính và các khoản khấu trừ giúp tài xế có cơ sở tính toán chi phí và quyết định nhận chuyến.
Ngày 14/9, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia cho biết vụ việc vẫn đang trong quá trình điều tra. Cơ quan này tiếp tục thu thập, xác minh và đánh giá thông tin, tài liệu trước khi đưa ra kết luận cụ thể.
Luật sư Trần Xuân Tiền, Trưởng Văn phòng Luật sư Đồng Đội, cho rằng cơ chế giá linh hoạt theo thời điểm, khu vực hoặc quan hệ cung cầu không mặc nhiên đồng nghĩa với vi phạm pháp luật.
Theo ông, hành khách cần biết tổng số tiền phải thanh toán, còn tài xế cần biết số tiền thực tế được hưởng và các khoản bị khấu trừ. Việc xác định có vi phạm hay không phải căn cứ vào cách công bố thông tin, hợp đồng, dữ liệu giao dịch và thực tế vận hành./.
(TTXVN/Vietnam+)