Doanh nghiệp Việt chi tiền tỷ cho robot: Robot có giúp giảm chi phí?

Trong nhiều buổi phỏng vấn tuyển dụng quen thuộc, người làm nhân sự thường mất tới nửa ngày chỉ để chuẩn bị kịch bản. Tiếp đó là lịch hẹn chồng chéo giữa quản lý chuyên môn với bộ phận tuyển dụng, khiến mỗi ứng viên bước vào phòng thi tiêu tốn gần trọn một ngày công của hai vị trí quản lý. Nếu quy trình kéo dài 2-3 vòng, con số giờ công dồn lại khi quy đổi ra chi phí tiền mặt là một khoản vô hình rất lớn mà nhiều công ty ít khi cộng sổ.

Chia sẻ câu chuyện này, bà Hẳng Phan, Nhà sáng lập kiêm Tổng giám đốc AI Talent H&HIS, cho rằng nếu biết tự động hóa những khâu lặp lại, doanh nghiệp có thể cắt giảm hơn 31% thời gian cùng hơn 75% chi phí, đồng thời chuẩn hóa chất lượng đánh giá.

Tuy vậy, bà cũng nhấn mạnh một thực tế rằng đầu tư robot không đồng nghĩa doanh nghiệp sẽ tự động giảm được chi phí, và giá trị công nghệ mang lại không thể chỉ đo đếm bằng số lượng nhân sự bị thay thế.

Không phải cứ mua robot về là tổng chi phí sản xuất tự nhiên giảm xuống 

Làn sóng đưa công nghệ vào nhà xưởng đang tăng nhanh trên toàn cầu. Theo báo cáo của Liên đoàn Robot Quốc tế (IFR) công bố vào tháng 9 năm nay, các nhà máy trên khắp thế giới đã lắp đặt khoảng 603.000 robot công nghiệp mới trong năm 2025, tăng 11% so với năm trước đó. Tổng số robot đang vận hành hiện đã vượt mốc 5,08 triệu chiếc.

Dù số lượng thiết bị thông minh phủ sóng ngày càng dày, con số này không chứng minh rằng cứ mua robot về là tổng chi phí sản xuất sẽ tự khắc giảm xuống.

Theo Viện Tiêu chuẩn và Công nghệ Quốc gia Mỹ (NIST), chi phí đầu tư cho tự động hóa không bao giờ dừng lại ở hóa đơn mua sắm ban đầu. Khi tính toán bài toán kinh tế, chủ doanh nghiệp cần nhìn vào tổng chi phí sở hữu, bao gồm tiền tích hợp hệ thống mới vào dây chuyền sẵn có, cài đặt cảm biến, viết phần mềm điều khiển, sửa sang mặt bằng nhà xưởng, đào tạo thợ đứng máy, mua linh kiện dự phòng và bù đắp cả thời gian dừng dây chuyền để khắc phục sự cố. Nếu bỏ qua những khoản phát sinh này, một cỗ máy đắt đỏ rất dễ trở thành gánh nặng tài chính đè lên vai doanh nghiệp

Mặt khác, nhiều người quản lý khi lên kế hoạch mua máy thường lấy tiền lương của vài ba công nhân nhân lên theo năm để làm cơ sở tính ngày hoàn vốn. Nghiên cứu của NIST tại các cơ sở sản xuất vừa và nhỏ chỉ ra rằng, hiệu quả đầu tư phân bổ không đồng đều giữa các nhóm giải pháp. Lợi ích lớn nhất thường đến từ việc tháo gỡ điểm nghẽn và sắp xếp lại lịch trình sản xuất.

Do đó, NIST khuyến nghị doanh nghiệp cần đánh giá hiệu quả dựa trên năng suất tổng thể, tỷ lệ hàng lỗi phế phẩm, mức tồn kho và độ an toàn lao động, thay vì chỉ chăm chăm so sánh số lượng nhân sự trước và sau khi lắp đặt.

Một cánh tay robot làm công việc đóng gói đơn điệu có thể phát huy tác dụng rõ rệt, nhưng nếu áp dụng vào dây chuyền sản xuất thủ công liên tục đổi mẫu mã với sản lượng nhỏ thì hiệu quả kinh tế lại là bài toán hoàn toàn khác. Thước đo đúng đắn phải nằm ở tổng hiệu quả vận hành của toàn bộ quy trình.

Gỡ điểm nghẽn từ nhân lực và dữ liệu thực chiến

Dưới góc nhìn của người trực tiếp điều hành doanh nghiệp công nghệ, ông Dương An Thạch, Phó tổng giám đốc Masscom, cho biết đổi mới sáng tạo hiện nay là năng lực cạnh tranh giúp nâng cao năng suất, tối ưu chi phí và rút ngắn thời gian ra quyết định. Doanh nghiệp này đã sớm đưa hệ thống quản trị tích hợp sâu với đơn vị giao vận, hệ thống hải quan, cổng kết nối hóa đơn điện tử của cơ quan thuế và bộ công cụ văn phòng số vào vận hành nhiều năm qua.

Tuy vậy, ông cũng chỉ ra những rào cản lớn khi bước vào thực tế, gồm chi phí đầu tư ban đầu cao, dữ liệu chưa liền mạch, tốc độ thay đổi công nghệ quá nhanh và mức độ rủi ro thuộc nhóm hàng đầu. "Điểm nghẽn lớn nhất hiện nay theo chúng tôi là thiếu nguồn nhân lực vừa hiểu công nghệ vừa hiểu bài toán kinh doanh để triển khai hiệu quả trong thực tiễn doanh nghiệp", ông Thạch nhấn mạnh.

Đồng quan điểm về việc ứng dụng thực tế, ông Trần Dương Xuân Vũ, Tổng giám đốc Công ty cổ phần TIM Corp, lưu ý rằng chuyển đổi số phải gắn liền với những công việc thường nhật như quản lý đơn hàng, nguyên vật liệu, kho bãi và lập kế hoạch sản xuất. Doanh nghiệp cần cắt cử người phụ trách cụ thể, hướng dẫn nhân viên dùng phần mềm và đo lường kỹ thời gian xử lý công việc, tỷ lệ sai sót trước khi nghĩ tới chuyện nhân rộng.

Khi dữ liệu được kết nối thông suốt, công nghệ còn giúp mở ra những cơ hội làm ăn cụ thể cho các thành viên trong hệ sinh thái. Chia sẻ với phóng viên báo Dân trí, ông Nguyễn Đức Anh, Tổng giám đốc Công ty cổ phần VES, Chủ tịch ban điều hành Chi hội doanh nhân trẻ Chợ Lớn nhiệm kỳ 2026-2029, cho biết đơn vị đang đưa trí tuệ nhân tạo và ứng dụng nhỏ vào việc kết nối giao thương giữa hơn 130 hội viên.

“Mục tiêu trong nhiệm kỳ 2026-2029 có ít nhất 70% hội viên nhận được một giá trị kinh doanh cụ thể. Các chỉ tiêu khác gồm tối thiểu 80% hội viên tái tục hàng năm và mức hài lòng đạt từ 4,5/5”, ông nói. Khi thông tin về năng lực sản xuất và nhu cầu hợp tác của từng thành viên hiển thị rõ ràng, các công ty có thể thuận tiện tìm kiếm đối tác phù hợp để biến thành doanh thu thật. 

Việc ứng dụng khoa học kỹ thuật, công nghệ số và đổi mới sáng tạo cũng đang được các hiệp hội, doanh nghiệp tích cực đẩy mạnh nhằm hiện thực hóa tinh thần Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị, hướng đến xây dựng nền sản xuất hiện đại và phát triển bền vững.

Robot hay các phần mềm quản trị tự động chưa bao giờ là chiếc đũa thần giúp cắt giảm chi phí ngay sau một đêm. Lợi ích tài chính chỉ thực sự xuất hiện khi khoản đầu tư đó tháo gỡ đúng mắt xích nghẽn của nhà máy, được vận hành bởi đội ngũ hiểu việc và gắn chặt với bài toán kinh doanh cụ thể của từng đơn vị.

ESG Company Tour 2026 với chủ đề “Tự động hoá - Hiệu quả - Tài chính xanh” sẽ diễn ra ngày 29/10 tại nhà máy Nhựa Bình Minh, Tây Ninh. Chương trình tạo cơ hội để doanh nghiệp tìm hiểu thực tế mô hình vận hành, ứng dụng tự động hóa, nâng cao hiệu quả sản xuất và tiếp cận các góc nhìn về tài chính xanh.

Thông qua hoạt động tham quan nhà máy và trao đổi với chuyên gia, đại diện doanh nghiệp, ngân hàng, chương trình hướng tới những giải pháp thiết thực giúp doanh nghiệp xác định lộ trình đầu tư công nghệ phù hợp, đánh giá hiệu quả và từng bước tích hợp ESG vào hoạt động sản xuất, kinh doanh.

ESG Company Tour là hoạt động vệ tinh của Diễn đàn ESG Việt Nam 2026 với chủ đề “Nắm bắt cơ hội - Dẫn dắt tăng trưởng”, do báo Dân trí khởi xướng và tổ chức. Tour đầu tiên đã diễn ra ngày 12/8 tại nhà máy Prime Tiền Phong (Phú Thọ) với chủ đề “Chuyển đổi xanh và quản trị hiệu quả cho doanh nghiệp SME”.

Diễn đàn ESG Việt Nam là sự kiện thường niên do báo Dân trí khởi xướng và tổ chức từ năm 2024. Điểm nhấn của Diễn đàn là chuỗi hoạt động hội thảo, tọa đàm, company tour và lễ vinh danh Vietnam ESG Awards tôn vinh các đơn vị thực thi tốt ESG. 

Diễn đàn ESG Việt Nam 2026 diễn ra vào tháng 12/2026 có chủ đề “Nắm bắt cơ hội - Dẫn dắt tăng trưởng”. Chủ đề của Diễn đàn được lựa chọn trong bối cảnh các tiêu chuẩn về môi trường, xã hội và quản trị (ESG) ngày càng trở thành yếu tố then chốt quyết định năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Diễn đàn năm nay không chỉ tập trung vào tính cấp thiết của việc hành động sớm mà còn đặt trọng tâm vào vai trò tiên phong của doanh nghiệp và tổ chức trong việc chuyển hóa thách thức thành động lực dẫn dắt tăng trưởng bền vững.