Đó là chia sẻ của Tiến sĩ Lê Hùng Cường, Tổng Giám đốc FPT Digital, Tập đoàn FPT với phóng viên Báo Nhân Dân nhân Ngày doanh nhân Việt Nam.
Bắt đầu từ bài toán kinh doanh
Phóng viên: Thưa ông, AI đang tác động ngày càng sâu đến hoạt động doanh nghiệp. Theo ông, thay đổi lớn nhất mà công nghệ này đặt ra đối với đội ngũ doanh nhân Việt Nam là gì?
Tiến sĩ Lê Hùng Cường: Theo tôi, thay đổi lớn nhất nằm ở tư duy quản trị và vai trò của người doanh nhân. Công nghệ thay đổi nhanh, mô hình kinh doanh cũng sẽ thay đổi, nhưng người quyết định doanh nghiệp phản ứng như thế nào trước những biến động đó vẫn là người lãnh đạo.
AI đang mở rộng đáng kể khả năng tiếp cận tri thức, nhận diện vấn đề, kiểm chứng giả định và đưa ra quyết định. Những công việc trước đây cần nhiều tuần để thu thập, tổng hợp, phân tích thông tin có thể được hỗ trợ trong thời gian ngắn hơn. Khi công cụ ngày càng dễ tiếp cận, khác biệt không chỉ nằm ở việc doanh nghiệp có AI hay không, mà còn ở khả năng đặt đúng câu hỏi, nhận diện cơ hội và đưa công nghệ vào những quyết định kinh doanh phù hợp.
Điều này đòi hỏi người lãnh đạo vừa có tầm nhìn dài hạn, vừa tạo điều kiện để tổ chức thử nghiệm, học hỏi và điều chỉnh nhanh. Doanh nhân không nhất thiết phải trở thành chuyên gia AI, nhưng cần hiểu công nghệ có thể thay đổi điều gì trong doanh nghiệp mình, đồng thời biết giới hạn của công nghệ và những quyết định vẫn cần kinh nghiệm, sự phán đoán, trách nhiệm của con người.
Phóng viên: Nhiều doanh nghiệp đã đầu tư các công cụ AI nhưng hiệu quả chưa tương xứng. Theo ông, doanh nghiệp cần bắt đầu từ đâu để khai thác công nghệ này hiệu quả?
Tiến sĩ Lê Hùng Cường: Theo tôi, điểm xuất phát tốt nhất không phải là AI, mà là bài toán kinh doanh. Khảo sát toàn cầu của McKinsey năm 2025 cho thấy, trong 25 yếu tố được phân tích, thiết kế lại quy trình làm việc có ảnh hưởng lớn nhất đến khả năng ghi nhận tác động của AI tạo sinh đối với lợi nhuận hoạt động. Tuy nhiên, với 21% số người trả lời tại các tổ chức đang sử dụng công nghệ này cho biết doanh nghiệp của họ đã thiết kế lại căn bản ít nhất một số quy trình làm việc.
Thực tế đó cho thấy giá trị không đơn thuần đến từ việc bổ sung AI vào quy trình cũ, mà từ việc xem xét lại cách thức tổ chức công việc. Doanh nghiệp sản xuất có thể bắt đầu từ bài toán giảm thời gian dừng máy; doanh nghiệp bán lẻ tập trung nâng độ chính xác của dự báo nhu cầu; doanh nghiệp tài chính tìm cách rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ. Với các bộ phận văn phòng, đó có thể là việc giảm thời gian tìm kiếm, tổng hợp và xử lý thông tin.
Khi xác định rõ vấn đề cần giải quyết, doanh nghiệp mới lựa chọn dữ liệu, công cụ và quy trình phù hợp, đồng thời xác định tiêu chí đánh giá kết quả. Tôi cho rằng nên bắt đầu với quy mô đủ nhỏ để học hỏi nhanh, nhưng lựa chọn bài toán đủ lớn để tạo ra hiệu quả rõ ràng. Khi chứng minh được hiệu quả, doanh nghiệp có thể mở rộng và tích lũy kinh nghiệm về dữ liệu, nhân lực và quản trị. Hiệu quả cuối cùng cần được đo bằng những tiêu chí cụ thể như năng suất, thời gian xử lý, chi phí, trải nghiệm khách hàng và khả năng tạo thêm nguồn giá trị.
Phóng viên: Thưa ông, trong 5 đến 10 năm tới, những năng lực nào sẽ quyết định khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam trong kỷ nguyên AI?
Tiến sĩ Lê Hùng Cường: Lợi thế cạnh tranh sẽ dần chuyển từ việc doanh nghiệp sở hữu bao nhiêu nguồn lực sang khả năng khai thác và tái cấu hình các nguồn lực nhanh đến đâu. Theo tôi, có ba năng lực đáng chú ý:
Thứ nhất, khả năng biến dữ liệu và tri thức riêng thành tài sản cạnh tranh. Các mô hình AI ngày càng dễ tiếp cận, nhưng dữ liệu về khách hàng, vận hành, sản phẩm, chuỗi cung ứng và kinh nghiệm tích lũy qua nhiều năm là những yếu tố khác biệt giữa các doanh nghiệp. Khi AI được kết nối với nguồn tri thức này, doanh nghiệp có thể khai thác tốt hơn những lợi thế riêng của mình.
Thứ hai, tốc độ học hỏi của tổ chức, công nghệ thay đổi nhanh khiến doanh nghiệp khó có thể xây dựng một kế hoạch dài hạn rồi thực hiện tuần tự mà không điều chỉnh. Bên cạnh định hướng chiến lược, doanh nghiệp cần thường xuyên thử nghiệm, đo lường kết quả, rút kinh nghiệm và thay đổi cách làm khi cần thiết.
Thứ ba, năng lực tái thiết kế hoạt động và mô hình kinh doanh. AI không chỉ giúp thực hiện công việc hiện tại nhanh hơn, mà còn đặt ra câu hỏi liệu công việc đó có thể được tổ chức theo cách khác, sản phẩm có thể cung cấp theo phương thức mới hay những nhu cầu trước đây chưa thể đáp ứng có thể trở thành cơ hội kinh doanh hay không. Những doanh nghiệp có khả năng kết hợp dữ liệu, tốc độ học hỏi và đổi mới cách vận hành sẽ có điều kiện nâng cao năng lực cạnh tranh trong dài hạn.
Phóng viên: AI có thể làm thay đổi cơ cấu việc làm và yêu cầu đối với người lao động. Doanh nghiệp cần chuẩn bị như thế nào trước sự thay đổi này?
Tiến sĩ Lê Hùng Cường: Theo tôi, thị trường lao động không đơn giản vận động theo một chiều là AI thay thế con người. Thay vì chỉ hỏi AI sẽ thay thế những công việc nào, doanh nghiệp cần xem xét từng công việc để xác định phần nào AI có thể đảm nhiệm tốt hơn, phần nào con người có thể thực hiện hiệu quả hơn nhờ công nghệ, và những công việc mới nào có thể được hình thành.
Đào tạo lại nhân sự là cần thiết nhưng chưa đủ. Doanh nghiệp còn phải thiết kế lại công việc. Những nhiệm vụ lặp lại, tìm kiếm, tổng hợp và xử lý thông tin có thể được AI đảm nhiệm nhiều hơn, qua đó tạo thêm không gian để con người tập trung vào phán đoán, sáng tạo, giải quyết vấn đề, thấu hiểu khách hàng và chịu trách nhiệm về quyết định cuối cùng.
Bên cạnh đội ngũ nhân sự hiện hữu, doanh nghiệp cũng cần quan tâm đến lực lượng lao động số, hay Digital Worker. Đây là những lực lượng lao động số được tích hợp vào công việc và tương tác với nhân sự thông qua các công cụ số. Vấn đề quan trọng là tổ chức công việc như thế nào để con người và các lực lượng lao động số có thể phối hợp hiệu quả, qua đó nâng cao năng lực của từng cá nhân và toàn doanh nghiệp.
Xây dựng năng lực cạnh tranh dài hạn
Phóng viên: Với doanh nghiệp nhỏ và vừa, vốn hạn chế về tài chính, dữ liệu và nhân lực công nghệ, đâu là cách tiếp cận thực tế để không bị bỏ lại phía sau?
Tiến sĩ Lê Hùng Cường: Đây là vấn đề đặc biệt quan trọng tại Việt Nam, nơi doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm khoảng 97% tổng số doanh nghiệp. Quy mô nhỏ không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp ở thế bất lợi trong làn sóng AI, dù khoảng cách về khả năng tiếp cận và khai thác công nghệ vẫn hiện hữu. Theo dữ liệu OECD công bố 1/2026, trong năm 2025, tỷ lệ doanh nghiệp lớn sử dụng AI tại các quốc gia OECD có dữ liệu là 52%, trong khi tỷ lệ ở doanh nghiệp nhỏ là 17,4%.
AI tạo sinh đang góp phần giảm một phần rào cản tiếp cận công nghệ. Doanh nghiệp nhỏ có lợi thế ở bộ máy gọn, khoảng cách từ quyết định đến hành động ngắn và khả năng thử nghiệm nhanh. Vì vậy, cách tiếp cận phù hợp là triển khai có mục tiêu, không nhất thiết bắt đầu bằng một chiến lược AI quy mô lớn. Doanh nghiệp có thể lựa chọn một vấn đề cụ thể trong chăm sóc khách hàng, bán hàng, xử lý chứng từ, quản lý tồn kho hoặc tìm kiếm thông tin; tận dụng các nền tảng sẵn có và đặt ra kết quả có thể đo lường.
Điều quan trọng là bắt đầu tích lũy năng lực sớm, qua từng lần thử nghiệm và điều chỉnh. Sau một thời gian, kinh nghiệm triển khai, khả năng học hỏi và tổ chức dữ liệu có thể tạo ra khác biệt đáng kể giữa các doanh nghiệp, bất kể quy mô.
Phóng viên: Nhân Ngày Doanh nhân Việt Nam, ông kỳ vọng thế hệ doanh nhân Việt Nam sẽ thay đổi như thế nào trong 5 đến 10 năm tới để nâng cao vị thế trên thị trường quốc tế?
Tiến sĩ Lê Hùng Cường: Tôi mong muốn thế hệ doanh nhân Việt Nam chuyển dần từ thích ứng với công nghệ sang làm chủ những bài toán kinh doanh và thị trường bằng công nghệ. Doanh nhân Việt Nam đã thể hiện khả năng thích ứng qua nhiều giai đoạn, từ mở cửa, hội nhập quốc tế đến Internet, thương mại điện tử và chuyển đổi số. Với AI, khả năng tiếp cận tri thức, phân tích và công nghệ được mở rộng, tạo thêm cơ hội cho doanh nghiệp ở nhiều quy mô.
Theo tôi, cần có ba chuyển dịch quan trọng, trước hết, từ ứng dụng công nghệ sang làm chủ bài toán. Doanh nghiệp không nhất thiết phải tự phát triển mọi công nghệ nền tảng, nhưng cần hiểu sâu nhu cầu của thị trường Việt Nam và biết kết hợp những công nghệ phù hợp để giải quyết các nhu cầu đó.
Bên cạnh đó, từ tối ưu mô hình hiện tại sang phát triển những mô hình mới. AI có thể hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao hiệu quả bán hàng, sản xuất và quản lý chi phí, đồng thời mở ra khả năng hình thành những sản phẩm, dịch vụ và cách thức kinh doanh mới.
Cuối cùng, từ tham gia thị trường sang chủ động cạnh tranh quốc tế. Những bài toán xuất phát từ Việt Nam hoàn toàn có thể có ý nghĩa đối với khu vực và thế giới. Để hiện thực hóa cơ hội này, doanh nghiệp cần có tham vọng, tốc độ học hỏi và khả năng đưa giải pháp ra thị trường rộng lớn hơn.
Tại FPT Digital, chúng tôi đồng hành cùng cộng đồng doanh nghiệp trên hành trình tìm kiếm những phương thức tạo giá trị và nâng cao năng lực cạnh tranh. Tôi kỳ vọng doanh nhân Việt Nam sẽ chủ động hơn trong việc xác định cơ hội, khai thác công nghệ và đưa những giải pháp phù hợp ra thị trường quốc tế.
Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn ông!
KIM DUNG